ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-01-20

  • Зывгъэдахэ
  • Напафэм  зэрыкIэлъыплъыр
  • Уи напафэр щIэх зэмылъэн папщIэ зыхуей хуэзэу укIэлъыплъын хуейщ. Дэтхэнэ бзылъхугъэм дежкIи гугъукъым розэ тхьэмпэ зыхэлъа псыкIэ пщэдджыжь къэс зыптхьэщIыныр. Апхуэдэ уимыIэмэ, къызэрыгуэкI псыкIэ зыптхьэщI хъунущ, сабийхэм папщIэ ящэ сабын къэбгъэсэбэпу. ИтIанэ фэр щабэ зыщI крем зыщыпхуэу пудрэ теплъхьэж хъунущ.
  • Пщыхьэщхьэм сэхусэплъыр зэрыкIэрахыж зэхэлъ уиIэн хуейщ. АбыкIэ напэр плъэщIыжа нэужь, фэм зезыгъэгъэпсэху, къэзыгъэщIэрэщIэж крем зыщыбохуэ.
  • Напафэр зыгъэдахэ зэхэлъхэр унэм щыбгъэхьэзыру зэпхьэлIэ хъунущ.
  •  
  • ДжэдыкIэ кугъуэм  къыхэщIыкIауэ
  • Халъхьэхэр: лимон ткIуэпси 5, сэхуран дагъэ гъэхуэбауэ бжэмышхышхуэм и ныкъуэ, псы къэкъуэлъа бжэмышх цIыкIу, зы джэдыкIэ кугъуэ.
  • Зэрагъэхьэзырыр: псори зэхыболъхьэри, зэщыщ хъуху зэIыбощIэ.
  • Къызэрагъэсэбэпыр: напэм щахуэри, дакъикъи 10 дэкIа нэужь, псы хуабэкIэ ятхьэщIыж.
  •  
  • Глицерин хэлъу
  • Халъхьэхэр: зы джэдыкIэ кугъуэ, бжэмышх цIыкIум и ныкъуэ хъу глицеринрэ псы къэкъуэлъауэ апхуэдизрэ.
  • Зэрагъэхьэзырыр: псори зэхыболъхьэри, зыщыщ хъуху зэIыбощIэ.
  • Къызэрагъэсэбэпыр: напэ къабзэм щыбохуэри, дакъикъи 7-кIэ кIэрыбогъэлъ. Псы хуабэкIэ ботхьэщIыж.
  •  
  • Фом къыхэщIыкIауэ
  • Халъхьэхэр: фо бжэмышхышхуэм и ныкъуэр псы къэкъуалъэм тету богъэхуабэ, лимон ткIуэпси 5, хьэжыгъэ бжэмышхышхуэм и ныкъуэ.
  • Зэрагъэхьэзырыр: псори зэхыболъхьэри, зэIыбощIэ.
  • Къызэрагъэсэбэпыр: зэхэлъыр хуабэ щIыкIэ напэ къабзэм щыбохуэ. Дакъикъи 10 дэкIа нэужь, бжьэхуцыр шэ хуабэм хэпщIэурэ болъэщIыж. ИтIанэ дакъикъэ 15 дэкIа нэужь, псы хуабэкIэ ботхьэщIыж.
  •  
  • Ар пэжщ
  • Ар  Эдисон  Томаст
  • Бзылъхугъэм и къуэ цIыкIум и Iэпэр иIыгъыу гъыуэ дохутырым деж къыщIэкIыжащ. Абы дохутырым къыжриIам и гур хигъэщIат.
  • - Апхуэдэу бжесIэну къысхуегъэзэгъыркъым, ауэ уи къуэм и акъылым зиужьыркъым, – жиIащ дохутырым, щIалэ цIыкIур зэпиплъыхьу упщIэ зыбжанэкIэ зыхуигъэза нэужь. ИкIи школым ямыгъэкIуэну чэнджэщ къритащ.
  • Бзылъхугъэр унэм къэкIуэжа нэ-ужь, унагъуэм щIэс балигъхэр зэчэнджэщри, зи ныбжьыр нэса щIа-лэр япэ классым кIуэхэм храгъэтхэ-    ну мурад ящIащ, адэкIэ къэхъум теухуауэ унафэ ящIыну зэгурыIуэри.
  • Куэдрэ пэплъэн хуей хъуакъым. Зы мазэ зэрыдэкIыу, щIалэ цIыкIум и егъэджакIуэр унэм къакIуэри, адэ-анэм къажриIащ:
  • - Мы сабийр школым ныщIэвгъакIуэм мыхьэнэ иIэкъым!
  • А щIалэ цIыкIум зэреджэр Эдисон Томаст. ИужькIэ ар дуней псом цIэрыIуэ щыхъуащ и зэфIэкIкIэ.  Псалъэм папщIэ, аращ фонографыр къэзыгупсысар, нэгъуэщI къэхутэ- ныгъэ миным щIигъуи езыгъэкIуэ-кIар.
  •  
  • Спортсменхэр  жьы хъуркъым
  • Маруин Мари спортсменкэ цIэрыIуэщ. Франджым щIыхь зиIэ и спортсменкэм и ехъулIэныгъэхэмрэ дамыгъэ лъапIэхэмрэ хуэдиз зиIэ а къэралым зыри искъым.
  • ЦIыхухэм илъэсыщIэм щхьэкIэ зэрехъуэхъур «Экип» газетым къытрыригъэдзэн щхьэкIэ Мари лъакъуэрыгъажэм тесу километр 30 икIуащ. А гъуэгум зы сыхьэтрэ дакъикъэ 20-рэ текIуэдащ.
  • Редакцэм щылажьэхэр къеупщIащ Мари:
  • - Щхьэ автомобилкIэ укъэмыкIуарэ?
  • - Автомобилыр жьы хъуахэр зэрызекIуэ транспортщ, сэ иджыри абы сынэсакъым, – итащ жэуап илъэс 82-рэ хъу спортсменкэм.
  •  
  • Къэхутэныгъэм  и щэхур
  • Эйнштейн зэгуэрым еупщIат: «Дуней псом зэхъуэкIыныгъэщIэхэр къыщызыгъэхъу къэхутэныгъэхэр дауэ цIыхухэм къайхъулIэрэ»?
  • - Абы зыри хэлъкъым, – итащ жэуап Эйнштейн. – Псоми ящIэ апхуэдэ къэхъункIэ Iэмал зэримыIэр. Ауэ зэрымыщIэкIэ, зи гупсысэр жыжьэ нэмыс зыгуэр къыкъуокI зыми имыщIэм щыгъуазэу. Мис аращ а къэхутэныгъэщIэм пэлъэщри.
  •  
  • Сабийхэм папщIэ
  • Бжы зэпеуэ
  • ТхьэлъэIу, вакIуэ къихьэжхэм деж хьэблэ-хьэблэу е къуажэ-къуажэу щIалэгъуалэр зэдэджэгуу щытащ. Къуажэ къэсыхункIэ нэхъ шыкIэ IэкIуэлъакIуэу, зэфIэкI яIэу шу зыхыбл къыхахырт. Абы хуэдизыбзэ адрей къуажэми къигъэувырт. ГупитIым я зэхуаку ящIырт зы шы илъыгъуэрэ ныкъуэрэ – тIу нэс. Абы нэмыщIауэ, къуажэ шу гуп къэсыхункIэ я гупэм къихуэу лъэбакъуэ 15 – 20 хъун я зэхуакуу зэдэкIуэу сатыр тIурытI датIыкIырт, IупщIу плъагъуу. А сатырхэм я щIыб дэтхэм адэкIэ къуажэхэм я шухэри къыщытщ. СатыритIым я зэхуакум зы-  ри дэткъым, нэщIщ. Ар пIрегугъуэу аращ.
  • Иджы пхъэидзэкIэ зэхагъэкI дэтхэнэ къуажэм я шу гупым зэхьэзэхуэр къыщIадзэнуми. А къыщIэзыдзэну зи пхъэ къикIахэм щIопщ фIэкIа яIыгъкъым. Адрейхэм псоми бжы зырыз (шэбэр баш кIыхь е дей баш захуэ) яIыгъщ. Бжыхэр пагуэщ, къыптехуэмэ, имыгъэузын хуэдэу.
  • Аращи, техьа гупым ящыщ зым и шыр фIыуэ зэщIэгъэплъауэ къожэ. Ар мыдрейхэм я пIрегугъуэм илъадэу игъэзэжу езым я пIрегугъуэм нэсыжын хуейуэ аращ. Шур я пIрегугъуэм къызэрихьэ нэхъ пIалъэ имыIэу, мыдрей гупым я зы шу бжыр хьэзыру иIыгъыу абы кIэлъожэ, лъэщIыхьэу бжымкIэ къиуIэн и гугъэу. Пэж дыдэу, бжы идзар кIуэжым техуэмэ, ар зы текIуэныгъэщ. Темыхуэу фIэкIуэжмэ, зыми зыри къихьакъым. Ауэ шу кIуэжыр къызэплъэкIыурэ бжы къадзар къиубыдмэ, абы и ужьыр къэзыхур ирихужьэжынущ. Ар я пIрегугъуэм нэмысыжу къыхуэуIэмэ, бжыр къэзыубыдам и гупым текIуэныгъищ къахуехь. КъимыуIэфу щытми, бжыр къызэриубыду модрейр зэрырихужьэжыфам щхьэкIэ текIуэныгъитI иIэщ.
  • Апхуэдэурэ техьа гупым я шу псори зэфIэкIа и ужькIэ бжыхэр адрей гупым иратри, аргуэру къыщIадзэж. Дауи, пашэ хъур текIуэныгъэ нэхъыбэ къэзыхьырщ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, шымрэ бжымрэ нэхъ зыгъэIэкIуэлъэкIуэфхэрщ.
  • МафIэдз  Сэрэбий.
  •  
  • Лашынкъей къуажэм щыщ Къуэныкъуейхэ Аслъэнрэ Жаннэрэ я къуэрылъху зэтIолъхуэныкъуэхэр мы унагъуэм дежкIэ гуфIэгъуэшхуэщ, абыхэм насыпышхуэкIэ къахуэупсащ 2017 гъэр. Псей щIагъым щIалъхьа сабиитIым я гъащIэр щIэращIэу, зыщIэхъуэпсыр яхуэзыщIэну хьэзыр дадэмрэ нанэмрэ, адэмрэ анэмрэ яхуэузыншэу къэхъуну, заузэщIыну, цIэрыIуэ зыщIын зэфIэкI яIэ хъуну ди гуапэщ! Ди щIыналъэр щремыщIэ фIыгъуэу щыIэм я нэхъыщхьэм - щIэблэ узыншэм!

     

  • Шхыныгъуэхэр
  • Лэпс зэщIэт, мэлыл гъэгъуарэ кIэртIофрэ хэлъу
  • Мэлыл гъэгъуар г 30-40 хуэдизурэ зэпаупщI, псы хуабэкIэ тIэу-щэ ятхьэщI, шыуаным ит псы щIыIэм халъхьэри, мафIэр ину блэуэ зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр ирашэхри, шыуаныщхьэр тепIауэ сыхьэтитIым нэскIэ ягъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. ИтIанэ кIэртIоф укъэбзар и кIыхьыпIэмкIэ упщIэтауэ халъхьэри, мафIэ цIыкIум тету шыуаныщхьэр тепIауэ дакъикъэ 25-30-кIэ къагъавэ. Шыуаныр мафIэм къытрахыж, абы бжьын гъэлыбжьа традзэри шыуаныщхьэр тепIауэ тIэкIу щагъэт. Iэнэм фалъэ куукIэ пщтыру трагъэувэ. ПIастэ щIыIэ, чыржын, хьэлIамэ, щIакхъуэ дашх.
  •  
  • Халъхьэхэр (цIыхуитI Iыхьэ):
  • лы гъэгъуауэ – грамми 120-рэ
  • лыр зэрагъэвэну псыуэ – грамм 1200-рэ
  • кIэртIоф укъэбзауэ – грамм 300
  • шыгъуу – узыхуейм хуэдиз.
  • бжьын гъэлыбжьам:
  • щэ дагъэу – грамм 40
  • бжьыныщхьэ укъэбзауэ – грамм 40
  • шыбжий сыр хьэжауэ – узыхуейм хуэдиз.
  •  
  • Джэд нэкулъ
  • Мы ерыскъыгъуэр бгъэхьэзырын щхьэкIэ джэдитI – зыр жьыуэ, адрейр щIэуэ – ухуейщ. Джэд гъэкъэбзар зэгуамыгъэжу и щIыбыр егъэзыхауэ Iэнэм тралъхьэ, бгъэлэгубэм къыщыщIадзэри, и фэр ямыуIэу сэ жанкIэ трах. И пщэми, дамэпкъхэми, куэхэми я фэр зэрызэрыIыгъыу трах, псы щIыIэкIэ ятхьэщI, тIэкIу ягъэжэпхъри, пщэм, дамэхэм, куэхэм я фэхэр мастэ-IуданэкIэ зэгуадэж, кIуэцI къихыпIэм фIэкIа къэмынэу. Ар джэдым ещхь мэхъуж. ИтIанэ, фэ зытемылъыж джэдри етIуанэри зэпкърах, шыуаным иралъхьэ, псывэ щIакIэри зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрах, мафIэр цIыкIу ящI, шыгъу хадзэри, хьэзыр хъуху ягъавэ. Джэдыл вар лэпсым къыхах, ягъэупщIыIури лыр къупщхьэм къыкIэрах. Лыр цIыкIу-цIыкIуурэ зэпаупщI е лыхьэжым щIагъэкI. АдэкIэ зэIащIэурэ дакъикъи 5-6-кIэ тхъукIэ ягъэлыбжьэ бжьын упщIэта, шыбжий сыр хьэжа хэлъу. Абы халъхьэ джэдгын, джэдыкIэ уда, тхъуцIынэ, джэдыл упщIэтар. Псори фIыуэ зэIащIэ, итIанэ лы хьэжар джэдыфэ ягъэхьэзырам иракуэри, илъхьэпIэр мастэ-IуданэкIэ зэгуадэж, езыр бинтым кIуэцIашыхь. Джэд кудар щIигъанэу лэпс хуабэм халъхьэ, шыгъу хадзэ, и щхьэр трапIэри, мафIэ мыиным тету дакъикъи 10 – 12-кIэ ягъавэ. Ар лэпсым къыхахыжри, тIэкIу ягъэупщIыIу, бинтым къыкIуэцIахыж, Iуданэр къыхахыжри, и щIыбыр егъэзыхауэ тепщэчышхуэм иралъхьэ. Iэнэм щытрагъэувэнум деж Iыхьэ-Iыхьэурэ зэпаупщI-ри, тепщэчым иралъхьэ. ПIастэ е щIакхъуэ дашх. Ерыскъы IэфIщ, псом хуэмыдэу ягу ирохь зи ныбжь хэкIуэтахэм.
  •  
  • Халъхьэхэр (цIыхуитху Iыхьэ):
  • джэд гъэкъэбзауэ – 2 (грамм 1600-рэ)
  • къупщхьэ зыхэмылъ джэдыл вауэ – грамм 640-рэ
  • тхъууэ – грамм 250-рэ
  • бжьын укъэбзауэ – грамми 150-рэ
  • джэдыкIэу – 1
  • тхъуцIынэу – грамм 50
  • шыбжийуэ – грамми 2
  • буршу – 1 грамм
  • джэдгыну – грамми 2
  • шыгъуу -  грамм 40
  • Къубатий  Борис.
  •  
  • Псалъэзэблэдз
  • ЕкIуэкIыу:3. Къэбэрдей-Балъкъэрым  и  цIыхубэ  усакIуэ. 4. «И  анэ  …, ипхъу  къашэ -  адыгэ  псалъэжь,  фыз  къыщытшэм  утщогъупщэж» – Пщынокъуэ БетIалрэ  Журт  Бибердрэ  яуса  гушыIэ  уэрэдым  щыщщ. 6. Уи  жьэ  кIуэцIыр  къэзыс  шхыныгъуэ  гуэр. 7. Бийр къуажэм  къыщыблагъэм,  жылэр  зэрыщыту  … ихьэжащ. 8. ЦIыху  Iэдэб,  псалъэмакъыншэ. 12. Къуацэ-чыцэ. 13. Шыгу  лIэужьыгъуэ. 16.  БгитI  зэхуаку. 19. КъуейщIейуэ уэрамым  дэт  щIалэ  цIыкIум  лIыжь  къыхуэкIуэр  къызэрешхыдэнур  къыгурыIуэри, …  зищIыжащ. 20. Псым  ихьыр абы йопхъуэ. 22. ХадэхэкI. 25. Жэмыш, Социалист Лэжьыгъэм  и  ЛIыхъужь. 26. Гум  щIэшIа  шитIым  я зым  … къищтауэ  яхуекъуркъым. 28. ТхьэкIумэкIыхьхэм  фIыуэ  ялъагъу  хадэхэкI. 30. …  жан  зиIэ  щIалэ  цIыкIур  фIы  дыдэу  йоджэ. 34. А  псыежэхым и Iуфэм  къыщыхъуащ  Налохэ Ахьмэдхъанрэ Зауррэ. 36. Адыгэ  уэрэджыIакIуэ, Урысей Федерацэм  и  цIыхубэ  артист. 37. Адыгэм къахэкIа усакIуэ нэхъ  Iэзэ дыдэхэм  ящыщ,  Къэрэшей-Шэрджэсым и цIыхубэ усакIуэ. 38. ЕджапIэ  пщIантIэм дэт  цIыкIухэр …  къэпщIауэ  зэрызохьэ. 41. ЩоджэнцIыкIу  Алий  и  цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ  театрым и джэгуакIуэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ  артисткэ. 43. Куэд  зи  фэ дэзыгъэхуэф  цIыху. 44. Жыг  закъуэ  …  хъуркъым. 45. Ефэндыхэм  я  нэхъыщхьэ,  хеящIэ. 46. ЩIалэм Iэжьэкъур … 
  •  
  • Къехыу: 1. «ЩIыхь»  орденым и  нагъыщищри  зрата зауэлI  хахуэ  … Менлы. 2. Анэшхуэр  и  къуэрылъхум  еущия  нэужь  щIегъуж:  «А  сэ  бжесIар  …  пхуэхъун  хуейщ,  си  щIалэ». 3. … игъэша хуэдэ,  щIалэжьым и бгъэр  кърегъэкI. 5. КъуийцIыкIу  бзаджагъэкIэ  зытекIуа  домбеижь. 9. Къамылым  къыхащIыкI  лъэгурыдз,  алэрыбгъу. 10. Адыгэ  бзылъхугъэ  уэрэджыIакIуэ,  профсоюз  лэжьакIуэ, Урысей  Федерацэм  щIыхь  зиIэ  и  артисткэ. 11. ЩоджэнцIыкIу  Алий  и  егъэджакIуэ Цагъуэ …  14.  Iэнэм  зэрытIысу  гупым  …-ешхэр  зэхаублащ. 15. …  зэрыхъуу пщIакIуэхэр  хьэсэм  къыхэкIыжащ. 17. Къуэш  …  нэхърэ – ныбжьэгъуфI. 18. Ди  гъунэгъур  мэлажьэ псэху  имыIэу, … жыхуэпIэр  имыщIэу. 21.  Китайм  щекIуэкIа  дунейпсо  Олимп  зэхьэзэхуэм  и  чемпион, министр. 22. Къэбэрдей-Балъкъэрым  и  художникхэм  я  зэгухьэныгъэм  и  тхьэмадэу  щыта … Мухьэмэд. 23. Пасэрей зэрыпыджэ Iэщэ. 24. Псалъэжьым  зэрыжиIэмкIэ,  ар  куэдрэ  уэмэ,  и дамэр  мэкъутэ. 27. Гуныкъуэгъуэ,  нэщхъеягъуэ.  29. АпхуэдизкIэ  IэмыкIуэлъэмыкIуэщи, … зэрына  хузэрыхыркъым. 31.  Узыдэмыхьэ  къуэладжэ  … дэзщ.  32.  Егъэлеяуэ  дунейр  щыщIыIэ. 33. Шы  къэпщIэнтIам  къыщхьэщих  бахъэ. 34. Уафэм  къех  мыл тыкъыр  жьгъей. 35. …  зыпI  …  уасэ  хон. 39.  БжэIулъэ. 40. Къалэ,  район,  псыежэх. 42. Хабзэхъумэ  IэнатIэм  и  лэжьакIуэу  щыта  генерал …  Мухьэрбий. 43. Дыгъэ  …  е  нартыху …
  • Зэхэзылъхьар Мыз  Ахьмэдщ.
  •  
  • ЩIышылэм и 13-м ди  газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
  • ЕкIуэкIыу:1. Щхьэпс. 3. Щтауч. 7. КIуэдыжыгъуэм. 8. Нэпс. 9. Пхъужь. 10. Шатэ. 13. Махъи. 14. Къесу.18. Тхьэмадэ. 20. Бо. 21.  Гъуху. 22. Бумэзей. 27. Щыгъэ. 28. ЛIыхъужь. 30. Нэгъуд. 32. Псы. 33. Лъэужь. 35. БжьыхьэкIапэ. 36. Пкъынэ. 37.  Iэбгъэ.
  • Къехыу:1. Щыкъун. 2. Щхьэпс. 4. Тхьэгъуш. 5. Чымпэ. 6. Ажахъуэ. 11. Пхъэхь. 12. Берд. 13. Мы. 15. Удж. 16. Амдэч. 17. Гъубж. 19.  Шхуэ. 23. Уагъэ. 24. Ерыщ. 25. Ущ. 26. Кхъужь. 29. Аслъэн.  30. Насып. 31. Дыжьын. 33. «Лъапсэ». 34. ЖьыкIурэ.