ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Мы махуэхэм

2018-01-11

  • ЩIышылэм и 11, махуэку
  • ФIыщIэ щIыным и дунейпсо махуэщ
  • Урысейм и мэзгъэфIэнхэмрэ (заповедникхэмрэ) лъэпкъ паркхэмрэ я махуэщ. 1917 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ япэ мэзгъэфIэныр – Баргузин щIыпIэм (Бурятием) псэущхьэхэр хъумэным хуэщIа къэрал IуэхущIапIэм лэжьэн щыщIи-дзащ.
  • Албание Республикэм и махуэщ
  • 1569 гъэм дунейпсо тхыдэм щыяпэу Инджылызым лотерей щагъэджэгуащ.
  • 1693 гъэм Сицилие хытIыгум (Италие) Этнэ вулканыр къыщиури, щIыр щыхъеящ. Абы цIыху мин 60-м щIигъу хэкIуэдащ.
  • 1909 гъэм цIыхубзхэр япэу автомобилкIэ къызэдэжащ – Нью-Йорк къыщыщIэдзауэ Филадельфием нэс гъуэгуанэр зэпачащ.
  • 1935 гъэм КъуэкIыпIэ Жыжьэм щыIэ совет тенджыз къарухэм зэреджэр хы Хуэм флот жиIэу зэрахъуэкIащ.
  • 1943 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къыIэщIагъэкIыжащ.
  • 1943 гъэм советыдзэхэм Псыхуабэ, Железноводск, Минеральные Воды къалэхэр хуит къащIыжащ.
  • 1957 гъэм СССР-м и къэрал Iэтащхьэхэм унафэ къащтащ «Плесецк» космодромыр къызэгъэпэщыным теухуауэ.
  • 1960 гъэм СССР-м и Министрхэм я Советым Космонавтхэр щагъэхьэзыр япэ центр къызэгъэпэщыным теухуа унафэ къищтащ.
  • 1994 гъэм лэжьэн щIидзащ Урысейм палатитIу (ФедерацэмкIэ Советрэ Къэрал Думэу) зэхэт и ПарламентыщIэм – УФ-м и Федеральнэ Зэхуэсым. Къэралым и хабзэубзыху орган нэхъыщхьэм хэтынухэр цIыхубэм щаубзыхуат 1993 гъэм дыгъэгъазэм и 12-м екIуэкIа хэхыныгъэхэм.
  • 1995 гъэм УФ-м и Къэзыбж Палатэр къызэрагъэпэщащ. Абы и япэ унафэщIу адыгэлI ягъэуващ Къэрмокъуэ Хьэчим.
  • Урысей этнограф, Кавказым и тхыдэр джыным елэжьа Косвен Марк къызэралъхурэ илъэси 133-рэ ирокъу.
  • Адыгей тхакIуэ, драматург, зэдзэкIакIуэ Цей Ибрэхьим къызэралъхурэ илъэси 128-рэ ирокъу.
  • Пшынауэ Iэзэ, РСФСР-мрэ КъБАССР-мрэ я цIыхубэ артисткэ Къашыргъэ КIурацэ къызэралъхурэ илъэси 119-рэ ирокъу.
  • Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессору щыта, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Медалы Хьэчим къызэралъхурэ илъэс 93-рэ ирокъу.
  • Совет актёр, УФ-м и цIыхубэ артист Тараторкин Георгий къызэралъхурэ илъэс 73-рэ ирокъу.
  • Урысей актёр, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Хабенский Константин и ныбжьыр илъэс 46-рэ ирокъу.
  • Тележурналист, «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэ-хэм папщIэ» орденым и етIуанэ нагъыщэм и медалыр зрата Малахов Андрей и ныбжьыр илъэс 46-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 2 – 1, жэщым градуси 6 – 5 щыхъунущ.
  •  
  • ЩIышылэм и 12, мэрем
  • Урысей Федерацэм и прокуратурэм и лэжьакIуэм и махуэщ. 1722 гъэм Пётр Езанэм къэрал органыщIэ – Урысейм и Прокуратурэр – къызэригъэпэщащ. Урысейм и япэ прокурор нэхъыщ-хьэу ягъэуват Ягужинский Павел.
  • 1820 гъэм Инджылы-зым къыщызэрагъэпэщащ Пащтыхьыгъуэм и астрономие зэгухьэныгъэ.
  • 1922 гъэм Къэрэшей-Шэрджэс АО-р къэунэхуащ.
  • 1936 гъэм «Локомотив» спорт зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
  • 1945 гъэм советыдзэхэм Вислэ, Одер псыхэм деж щебгъэрыкIуэн щIадзащ. ЩIышылэм и 12 – мазаем и 3-хэм екIуэкIа а зауэшхуэм мыхьэнэшхуэ иIащ Польшэр фашистыдзэ- хэм къаIэщIэгъэкIыжынымкIэ.
  • 1950 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым къищтащ Хэкум епцIыжахэм, нэгъуэщI щIэпхъаджагъэ хьэлъэ зылэжьахэм я судыр укIкIэ ящIэну хуит зыщI унафэ. Ди къэралыр абы тетащ 1996 гъэ пщIондэ.
  • Франджы тхакIуэ, усакIуэ, дуней псом цIэрыIуэ щыхъуа таурыхъ куэд зи къалэмыпэм къыщIэкIа Перро Шарль къызэралъхурэ илъэс 390-рэ ирокъу.
  • Америкэм щыщ тхакIуэ цIэрыIуэ Лондон Джек (и цIэ-унэцIэ дыдэр Джон Гриффит Чейнищ) къызэралъхурэ илъэси 142-рэ ирокъу.
  • Совет физик цIэрыIуэ, СССР-м япэ атомнэ бомбэ щызыщIа гупым и унэтIакIуэу щыта Курчатов Игорь къызэралъхурэ илъэси 115-рэ ирокъу.
  • Академик, Социалист Лэжьыгъэм тIэунейрэ и ЛIыхъужь Королёв Сергей къызэралъхурэ илъэси 111-рэ ирокъу.
  • Техникэ щIэныгъэхэм я доктор, РСФСР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Къатхъэн Чэрим къызэралъхурэ илъэси 102-рэ ирокъу.
  • Композитор, пианист, дирижёр цIэрыIуэ, СССР-м и цIыхубэ артист Паулс Раймонд и ныбжьыр илъэс 82-рэ ирокъу.
  • ЩIДАА-м и академик, КъШР-м щыщ жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ Уэхъутэ Александр и ныбжьыр илъэс 70 ирокъу.
  • УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, Урысей Федерацэм и Къэрал саугъэтым и лауреат Литвиновэ Ренатэ и ныбжьыр илъэс 51-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уэс къыщесынущ. ЩIыIэр махуэм градуси 3 – 1, жэщым градуси 7 – 6 щыхъунущ.