ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Урысейм и Президентым и хэхыныгъэхэр, экономикэр, социальнэIэнатIэр, спортыр, щэнхабзэр – ахэрщзанщIэуэфирымкIуэуэ «Россия-1» (КъБР) каналымкъыщыщыпсалъэм зигугъуищIарКъэбэрдей-БалъкъэрРеспубликэм и IэтащхьэКIуэкIуэ Юрий

2017-12-28

  • Бахъсэн, Iуащхьэмахуэ, Аруан, республикэм и адрей районхэри бгыхэм кърилъэсэх ятIэпсым щызыхъумэн системэ
  • зыубгъуа къызэрагъэпэщу щIадзащ
  •  
  • Бгыхэм кърилъэсэх ятIэпсыр псори зыгъэгузавэ Iуэхущ. Иужьрей илъэс  60-м  къриубыдэу япэу иджыщ абы хэщIыныгъэшхуэ къыщихьар. ЦIыхухэр хэкIуэдащ, социальнэ, нэгъуэщI IуэхущIапIэ-хэм зэраныгъэ ягъуэтащ. Япэ дакъикъэхэм щыщIэдзауэ абы езым          и щхьэкIэ и нэIэ тригъэтащ ди Президент Путин Владимир Владимир и къуэм. Сэ ар телефонкIи, езым сыщыхуэзами Iуэхур зытетыр жесIэ зэпыту екIуэкIащ. Къэралым и Iэтащхьэр къанэ щымыIэу псоми щыгъуазэт… Абы унафэ ищIащ мы Iуэхур нэгъэсауэ зэпкърытхыну икIи зэман къакIуэм тещIыхьауэ лэжьыпхъэхэр зэхилъхьэну. Дызэрыт илъэсым дэ занщIэу сом мелуан 25-рэ тхухахащ. Унафэ къащтащ къыкIэлъыкIуэ илъэсым аргуэру сом мелуан 55-рэ къаутIыпщыну, етIуанэ лъэхъэнэм аргуэру сом мелуан 700-м нэблагъэ къыдатыну. Иджыпсту  дэ зэхыдолъхьэ лъэныкъуэ псори къызэщIэзыубыдэ программэ. Жэрдэм къэтIэтащ ди къэралым ис цIыхухэм шынагъуэншагъэ къахузэгъэпэщынымкIэ программэм Къэбэрдей-Балъкъэрым тещIыхьа программэ къуэдзэр хагъэхьэну. Абы хиубыдэу дэ жыджэру къыддэлэжьащ УФ-м и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ округым щыIэр. Зи гугъу сщIы программэм абы и унафэм щIэту IэщIагъэлIхэр зэхуэтшэсри делэ-жьащ. Президентым илэжьыпхъэхэр зыхуэфащэ IэнатIэхэм я пщэ ирилъхьащ. Абы къыхэкIыу зэман къакIуэм тещIыхьауэ мы Iуэхум делэжьыну, къэхъункIэ хъуну псори зэпэтлъытыфыну, икIи а псоми япкъ иткIэ, нэхъыщхьэ дыдэр арщи, цIыхухэм я гъащIэр тхъумэфыну, хьэщIэхэмрэ туристхэмрэ тэмэму икIи зыкIи мыпIейтейуэ республикэм щыIэныр зэдгъэпэщыфыну сыщогугъ.
  •  
  • Ди щIалэгъуалэр
  • радикальнэ гупхэм щызыхашэ къэмыгъэхъун. Ар япэ къалэнщ
  •  
  • Дунейм зы къэрали нобэ теткъым терроризмэм и ебгъэрыкIуэны- гъэм нэгъэсауэ щыхъумауэ. Ар псом я дежкIи нэрылъагъущ икIи гурыIуэгъуэщ. Пэжщ, зэхъуэкIыныгъэ хъарзынэхэр щыIэщ. Псом япэу ар зи фIыщIэр IэнатIэ хэха-хэрщ, хабзэхъумэ органхэрщ, властым и органхэрщ, жылагъуэ IуэхущIапIэхэрщ. IэнатIэ хэхахэмрэ хабзэхъумэ органхэмрэ я закъуэкIэ а Iуэхур зэи дэгъэкIа хъуркъым. Къарур къыщыбгъэсэбэпынур зыри хэкIыпIэ щыщымыIэжым и дежщ. ЦIыхум автомат къищтэрэ террористхэм яхыхьэмэ, абы къикIыр граждан IэнатIэ псоми я лэжьэкIэр зэкIэлъымыкIуэу аращ. Апхуэдэу зэрыгурыIуэгъуэщи, икъукIэ мыхьэнэшхуэ яIэщ егъэджэныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэ. Псоми я егугъуныгъэкIэ пыухыкIауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэм щызэтеуващ радикальнэ идеологиер, терроризмэм и Iэужьхэр пхымыгъэкIыным хуэунэтIа щытыкIэ икIи дяпэкIи апхуэдэ щытыкIэ щыIэну сыщогугъ. Дэ ди щIалэгъуалэр радикальнэ гупхэм щызэхашэ къэдгъэхъу хъунукъым. Ар ди япэ къалэнщ.
  • Дэ щытыкIэр зэIагъэхьэну зэрыхущIэкъункIэ хъунум дыхуэхьэзыру, къэхъунум фIыуэ дыщыгъуазэу, оперативнэ Iуэху пыухыкIахэр зэфIэдгъэкIыу, дэтхэнэми къыбгъэдэхуэ жэуаплыныгъэр зыхуэдизыр къыдгурыIуэу дыщытын икIи федеральнэ законодательствэм нэгъэсауэ езэгъ Iуэхухэр длэжьыфын хуейщ.
  •  
  • IэщэкIэ зэщIэузэда ди
  • къарухэм Сирием
  • щызэфIагъэкIахэм дрогушхуэ
  •  
  • А щIыналъэм къыщыхъея гугъуехьхэр дэдмыгъэкIмэ, а Iуэху дыдэхэм ди деж дапэщIэувэн хуей хъунущ. Сирием щекIуэкIахэм пыщIауэ нэгъуэщI зыми гу лъыстэнщ. Зауэм и Iыхьэ нэхъыщхьэр зэфIэкIауэ согугъэ. Фэ фи нэгу щIэкIащ ди къэралым ЗыхъумэжыныгъэмкIэ и министерствэм зэфIигъэкIахэр. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, дэ абыхэм дрогушхуэ, апхуэдэ Iуэхушхуэхэр Урысейм зэфIигъэкIыфыну зи фIэщ мыхъуу щыта ди ныкъуэкъуэгъухэр къегъэуIэбжь. Апхуэдэу тэмэму икIи щIэгъэщхъуауэ зэфIэдгъэкIа дэIэпыкъуныгъэр псоми ягъэщIагъуэ. Псоми зэрыфщIэщи, абы ди лъэпкъэгъухэри щопсэу, икIи абыхэми дэ зэрытхузэфIэкIкIэ дадэIэпыкъуащ, защIэдгъэкъуащ… Сирием щедгъэкIуэкIа Iуэхухэм гуманитар Iыхьэри хэтащ. Ар сабийхэм дазэрыдэIэпыкъуарщ, школхэрщ, егъэджэныгъэрщ, медицинэрщ, нэгъуэщI Iуэхухэрщ. КъызэрыгуэкI псы къудейри щызэпэубыда щыIэт. Мис а псоми Урысейр елэжьащ. А лэжьыгъэм кърикIуам уегъэгуш-хуэ. Дунейпсо терроризмэм нобэ удын хьэлъэ ирадзащ. Апхуэдэу ирихьэлIауэ, а зэманым Сирием щызэхуэсат террористхэм я дунейпсо зэгухьэныгъэм и къару нэхъыщхьэхэр. Абы къыхэкIыу сэ къызолъытэ ди къэралым и дежкIэ ар текIуэныгъэ ину.
  •  
  • Вольнэ Аул щIым
  • пыщIауэ щыIэ бизнес мыгурыIуэгъуэр
  •  
  • Зыхуэфащэ IэнатIэхэм 2011 гъэм къащтауэ щытащ Налшык къалэм и кум хиубыдэу щыIэ щIы гектар 700-м щIигъур зы цIыхум бэджэнду етыным теухуауэ. А щIыхэр «Налшык» совхозым ейуэ щытахэр. Бэджэнд уаси ягъэуват. Ауэ ар мыхьэнэншэ дыдэт, щIыр зыхуэдизымрэ абы и фIагъымрэ къэплъытэмэ. Гектар 700-м щIигъум щыщу гектар 610-р жыг хадэхэрт. НэгъуэщIу жыпIэмэ, ар аграрнэ инфраструктурэ лъэщщ икIи а псоми къапэкIуэу бэджэнд уасэу илъэсым сом мелуанитIым куэдкIэ щIимыгъу ягъэувауэ арат. А уасэри зэратар зэ закъуэт. КъыкIэлъыкIуэ илъэсищ-плIым бюджетым зы кIэпIейкIи къыIэрыхьакъым. ЩIыр зрагъэбыдылIам ар нэгъуэщI зыгуэрым игъэлэжьэну иритыжат. ИпэжыпIэкIэ къапщтэмэ, абы щекIуэкI бизнес Iуэхухэр гурыIуэгъуэтэкъым,  абы къыхэкIыу цIыхухэр арэзытэкъым.
  • Правительствэм и комиссэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэм хиубыдэу дэ а щIыхэр щIэтпщытыкIыу щIэддзащ. Къалэ администрацэм зыхуей тхылъхэр игъэхьэзырри судым зыхуигъэзащ, Налшык къалэ судым и унафэкIэ щIыр муни- ципалитетым къратыжащ. ЗэгурыIуэныгъэр якъутэжащ. А унафэр ди Суд Нэхъыщхьэми зэрыщыту къигъэнэжащ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, щIыр адэкIэ къыщIамыгъэсэбэпын щхьэусыгъуэ щыIэжкъым.
  • А зэманым жэрдэмщIакIуэ гуп къызэрагъэпэщащ икIи абы хэтхэм Вольнэ Аул дэс псоми я цIэкIэ къагъэуващ щIапIэхэр ягуэшыну. АтIэми властым хэIущIыIу ищIат  щIы нэхъ хуэныкъуэхэм иратын папщIэ жылагъуэ лIыкIуэхэр дэIэпыкъуэгъу ящIыну. Ауэ жэрдэмщIакIуэ гупым хэтхэр гъэзэщIакIуэ властым и пIэкIэ къэувыну хуежьащ. АтIэми абыхэм Iуэху шэчыгъуейхэр   къаIэтырт.  Ар езы Вольнэ Аул къуажэм щыпсэухэми ягу ирихьыртэкъым. Зэхуэтшэсри цIыхухэм псори ягурыдгъэIуащ. Иджы дыдэ, дызэрыт мазэм, конкурсыр зэфIэкIащ. СызэреплъымкIэ, цIыхухэр зыгуэркIэ щыуами, абы шынагъуэу зыри хэлъкъым, псори пхузэхэхыжынущ. Дэ зэтеухуауэ, зэкIэлъыкIуэу щIыр дгуэшынущ. Ди мурадыр зыщ – ар цIыхухэм етынырщ, ауэ законым къызэригъэувым тету. Зыми законыр къызэпиудыну хуиткъым. Дэри апхуэдэ къэдгъэхъу хъунукъым. НэгъуэщI зы Iуэхуи. ЩIыр зэтеухуауэ щаIэщIэкIам щыгъуэ жэрдэмщIакIуэ гупыр щыIакъым, ауэ а щIыр къыIахыжу зи чэзухэм зэрахуэфащэкIэ хуагуэшыну щыхуежьэм, зэуэ жэрдэмщIакIуэ гупыр къыкъуэ-кIащ. Сэри абыхэм сахуэзащ икIи ахэри Iуэхум хэтыну хуит сщIыну сыхьэзырт. Ауэ къэхъуар къэхъуащи, псоми ди къару зэхэлъкIэ дгъэзэкIуэжыну сыщогугъ. СызэреплъымкIэ, мыбдеж зыгуэрхэр бий тщIыну дыхэт хъунукъым.
  •  
  • Диализ центрхэр
  • къызэрагъэпэщ
  •  
  • Кавказ Ищхъэрэ диализ центрыр Нарткъалэ дэтщ. Абы гъуэлъыпIэ 40 иIэщ. Центрыр зэи къэмыувыIэу жэщми махуэми лажьэрт, икъукIэ гугъу ехьырт. Иджыпсту а Iэмалыр къагъэсэбэпурэ зэIэзэн хуейхэр цIыху 350-м ноблагъэ. Ауэ транспортымкIи гъуэгухэмкIи мытэмэм гуэрхэр щыIэщ. Республикэм и зы кIапэм щегъэжьауэ адрейм нэс кIуэну, зэрыгурыIуэгъуэщи, апхуэдэ уз зыпкърытхэм я дежкIэ тыншкъым.
  • Иджыпсту гъуэлъыпIэ 21-рэ зиIэ диализ центр Бахъсэн къыщызэIуахащ. ДызыхуэкIуэ мазэм, щIышылэм и кIэухым ирихьэлIэу, нэгъуэщI зыи Налшык къалэм Шортэным и уэрамым, къалэ сымаджэщым и гупэм хуэзэу, щылажьэу хуежьэнущ гъуэлъыпIэ 20 е тIэкIу нэхъыбэ иIэу. Къалмыкъым и цIэр зезыхьэ санаторэм и пщIантIэми нэгъуэщI зы центр тращIыхьащ гъуэлъыпIэ 25-рэ щIэту. Ари щIышылэм и 1-м къызэIуахынущ. Хабзэм тету документхэр зэрагъэпэщащ, лицензэ къыIахащ.
  • А псори лажьэу хуежьа нэужь апхуэдэ IуэхущIапIэу дызыхуейм хуэдизкIэ дыкъызыгъэпэщауэ щытынущ. Ауэ мыбдеж къыщылъытэн хуейщ иджыри сымаджэу цIыху 600-м щIигъу учётым зэрыщытыр икIи абыхэм ящыщ дэтхэнэми диализ дэIэпыкъуныгъэ иратыну къалъыкъуэкIынкIэ зэрыхъунур. Ар къилъытэри, Правительствэм иджыблагъэ зэгурыIуэныгъэ ирищIылIащ Москва щыщ фирмэхэм ящыщ зым. КъывгурыIуэу къыщIэкIынщ ар къэралымрэ уней инвесторхэмрэ я мылъкур зэщIыгъуу къэгъэсэбэпыным зэрытещIыхьар. Дэ фирмэм щIы хухэтхынущ, коммуникацэхэр  зэтедгъэувэнущ,  ауэ ухуэныгъэр уней мылъкукIэ ирагъэкIуэкIынущ.
  • 2018 гъэм аргуэру гъуэлъыпIэ 40 зиIэ стационар къызэIутхынущ, нефрологие амбулаторэ тщIынущ. Къалэну дгъэуващ транспортым и лэжьэкIэр цIыхухэр нэхъ зэрытыншыным, абыхэм медицинэм и дэIэпыкъуныгъэр езыхэр щыхуей щIыпIэм щагъуэтын хуэдэу, къызэрагъэпэщыну.
  •  
  • Пасэу къызыпыкIэ жыг хадэхэм
  • зегъэубгъунымрэ пхъэщхьэмыщхьэ хъумапIэхэр нэхъ ин щIынымрэ
  •  
  • А унэтIыныгъэм ди республикэм хъарзынэу зыщиужьащ. Ар зи фIыгъэр къэралым и дэIэпыкъуныгъэрщ, экономикэр гугъуехьхэм зэрыхэтым щхьэкIэ къимыгъанэу къэралым цIыхухэм зэрызащIигъакъуэрщ.
  • Иужьрей илъэси 3-4-р къапщтэмэ, гъэ къэс Iуэхум зеужь. Пасэу къызыпыкIэ жыг хадэу а зэманым хасахэр гектар мин 4,8-4,9-рэ хуэдиз мэхъу. Зэрыщыту къапщтэмэ, иджырей технологиехэр зыубгъуауэ къыщагъэсэбэп жыг хадэу гектар мин 18-м нэблагъэм. Пхъэщхьэмыщхьэ щахъумэн папщIэ республикэм къыщызэрагъэпэщащ IуэхущIапIэу (хъумапIэу), инми цIыкIуми, 22-рэ, псори зэхэту тонн мин 93-м щIигъу щIэхуэу. МыIэрысэу кърахьэлIэр процент 40-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Мы гъэм ар тонн мини 190-м нэсащ. Абы и лъэныкъуэкIэ дэ Краснодар краймрэ Ростов областымрэ яужькIэ ещанэ увыпIэр тIыгъщ. Пхъэщхьэмыщхьэ хъумапIэу щы щIэуэ ящIащ. Блыр ирагъэфIэкIуэнымкIэ ядэIэпыкъуащ. Абыхэм къагъэсэбэпа ахъшэм и процент 20-р хуапшыныж. Ауэ дэ мыIэрысэм, пасэу къызыпыкIэ жыг хадэхэм я закъуэкъым диIэр. Феплъыт Iэщ гъэхъуным иужь зэманым зиужьу зэрыхуежьам. Европэм щыIэ иджырей технологиер къагъэсэбэп, нэгъуэщIу жыпIэмэ, цIыхухэр иджырей Iэмалхэм дахьэхыу хуежьащ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, дэ абыхэм я Iуэхур ядэтIыгъынущ. Абы и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, мы IэнатIэр къыпхуэмылъытэным хуэдизу ирегъэфIакIуэ къэралым  и дэIэпыкъуныгъэм.
  •  
  • Псыуэ тхурикъуным
  •  хуэдиз и фIагъкIэ къезэгъыу диIэн хуейщ
  •  
  • Ди жагъуэ зэрыхъущи, абы и лъэныкъуэкIэ гугъуехьхэр щыIэщ. Ахэр зыхащIэ районхэм, жылагъуэхэм ящыщ куэдым. Курп Ипщэм дэсхэм къаIэта упщIэм и гугъу пщIымэ, дэ ар Iэмал имыIэу программэм хэдгъэхьэнущ. Лэжьыпхъэ Iуэхухэмрэ лэжьыгъэр зэрырагъэкIуэкIыну планымрэ щыIэщ. Иужьрей илъэсищ-плIым къриубыдэу дэ тхузэфIэкIащ псыр зрикIуэ бжьамий гъуэгущIэу километри 120-м щIигъу жылагъуэ 23-м щыдукъуэдиин. А лэжьыгъэм дэ адэкIи пытщэнущ.
  •  
  • Джэдэщ гуэр буцIырхъыу ар вагъуитху зиIэ хьэщIэщу бгъэIу хъунукъым. Абы щхьэкIэ и фIагъым хэхъуэнукъым
  •  
  • ЩIыналъэ щхьэхуэхэм къыщымынэу, а IэнатIэм ирипсэу къэралхэр щыIэщ. АтIэми, къызэрыщIэкIамкIэ, мыIейуэ мэпсэухэр. Сэ къызолъытэ узыншагъэм и союзпсо щIыналъэу зыхужаIэу щыта Къэбэрдей-Балъкъэрым и дежкIэ ар икъукIэ хэкIыпIэшхуэу. Ди деж санаторэ куэд щылажьэу щытащ, иджыри щыIэщ. Иджыблагъэ дэ лэжьыгъэ IуэхукIэ Германием дыщыIащ икIи абы и лъэныкъуэкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и зэфIэкIхэр утыку итлъхьащ. Адрей псоми къадэкIуэу дэ зыхуэбгъэдэн щымыIэ, щIыналъэ куэдым яхуэмыгъуэт псы хущхъуэ къыщIэжыпIэхэр гъунэжу диIэщ. ИкIи ахэр къагъэсэбэпыпхъэщ. Ауэ щхьэж игу къызэрихьэм хуэдэукъым. Псори планым тету егъэкIуэкIын хуейщ, тэмэму зэгъэзэхуауэ. Ауэ зэгъэзэхуэныгъэ щыщымыIэхэри къохъу. Абы къыхэкIыу дэ лэжьыгъэм нэхъ сакъыу дыбгъэдыхьэпхъэщ. Инвесторхэр къыкъуэкIмэ, абыхэм я мурадхэр, ягъэув пIалъэхэр, зыхущIэкъу фIагъыр зэхэтщIыкIыу щымыту хъунукъым. А IэнатIэм щылажьэхэм, мылъку гуэр зэзыгъэпэщахэм, захуэзгъэзэну сыхуейщ. Мыбдеж куэд елъытащ Iуэхутхьэбзэхэр зэрыдэдгъэкI щIыкIэм, абыхэм я фIагъым. НэгъуэщIу жыпIэмэ, псори зэлъытар дэращи, фIагъ лъагэ иIэу дымылажьэу хъунукъым. IуэхущIапIэр мыин дыдэми, ар иджырей зэманым къезэгъыу щытын хуейщ. Джэдэщ гуэр буцIырхъыу ар вагъуитху зиIэ хьэщIэщу бгъэIу хъунукъым. Абы щхьэкIэ абы и фIагъым хэхъуэнукъым. Дэ ди дэтхэнэ щIыналъэри туризмэм и лъэныкъуэкIэ икъукIэ хьэлэмэтщ. Iуащхьэмахуэ лъапэ, Шэджэм псыкъелъэхэм, Гуэл ЩхъуантIэхэм къадэкIуэу Тэрч, Аруан, Дзэлыкъуэ, адрей дэтхэнэ районми щIыпIэ хьэлэмэт куэд щыIэщ. Мис ахэр дахуэсакъыу зетхьэн, къэдгъэсэбэпын, тхъумэн, едгъэфIэкIуэн хуейщ, зэхэдмыфыщIэу икIи зэбрыдмылъэфу.
  •  
  • Тырныауз вольфрам-молибден комбинатыр зэтегъэувэжыныр
  •  
  • Унафэ къащтащ Тырныауз руда къыщIэхыпIэр къэгъэсэбэпынымкIэ хуит зэращI лицензэ къеIызыхыну хущIэкъухэм я конкурсым Ростех къэрал корпорацэ зэрыхэтынум теухуауэ. Зэпеуэр дыгъэгъазэм и 28-29-хэм екIуэкIынущ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, ар Iуэхум и къежьапIэщ. Тырныауз вольфрам-молибден комбинатыр зэрызэтрагъэувэжынум и фIыщIэкIэ лэжьапIэ IэнаIэщIэу 1000 къызэрагъэпэщынущ. Абы къыдэкIуэу комбинатым и лэжьыгъэм пыщIа нэгъуэщI производствэ щхьэхуэхэри зэтрагъэувэнущ. Быдэу си фIэщ мэхъу, апхуэдэ проекти щыIэщи, гъущI гъуэгур щIыным теухуа унафи къызэращтэнур. Иджыпсту дэ абы долэжь. Iуэхум жыджэру къыхыхьащ «Урысейм и гъущI гъуэгухэр» зэгухьэныгъэри. А проектыр едгъэжьэжыну ди гугъэщ, зэман гъунэгъум къриубыдэу фэ абы и хъыбар зэхэфхынщ.
  •  
  • Иджыпсту республикэм хабзэм тету ямытха куэншыб идзыпIэу 110-м щIигъу щыIэщ. Абыхэм ящыщу лэжьэну хуитыныгъэ зиIэр тIу къудейщ
  •  
  • Сыщымыуэмэ, иджыпсту кIэрыхубжьэрыхухэмрэ куэншыбымрэ зэхуэзыхьэс организацэу щэм щIигъу щыIэщ. Ауэ, сызэреплъымкIэ, а IэнатIэм зы унафэщI иIэн хуейщ. Абы зэпэплъытын лъэныкъуэ зыбжанэ иIэщ. ИкIи дэ а Iуэхур Iэмал имыIэу и кIэм нэдгъэсынщ. Иджыпсту республикэм хабзэм тету ямытха куэншыб идзыпIэу 110-м щIигъу щыIэщ. Абыхэм ящыщу лэжьэну хуитыныгъэ зиIэр тIу къудейрщ. Ари узэгупсысынщ. Ауэ илъэс куэдым къриубыдэу апхуэдэу зэтеуващи, зыгуэрым теухуэн хуейщ. Абы къыхэкIыу демыгугъуу хъунукъым.
  • Шэч хэлъкъым: кIэрыхубжьэрыхумрэ пхъэнкIиймрэ Iузых IэнатIэу къызэбгъэпэщ, кIэрыхубжьэрыхухэм елэжь завод куэд къызэIупх хъунущ, ауэ кIэрыхубжьэрыхур сытым дежи щыIэнущ дэ езыхэм къабзагъэ тхэмылъ нэужьым. Адэр тутын ефэрэ, кIэфыр дэнэ дежи щыхифIидзэмэ, ар сабийхэм ялъагъумэ, си фIэщ хъуркъым иужькIэ апхуэдэ сабийр тутын кIэфыр пэгуным ихьрэ иридзэу есэну. Мис апхуэдэ Iуэхухэм я дежщ къыщыщIэдзапхъэр. Ар дэтхэнэми анэм и быдзышэм щIыгъуу къищтэн хуейщ. Дэ ди бынхэр щыдгъасэкIэ мис апхуэдэ Iуэхухэр ягурыдгъэIуэну дыщIэукIытэн щыIэкъым. Дэ псоми ди унэр зэлъыIутхыркъэ? АтIэ сыт машинэ ехьэжьахэм ис ныбжьыщIэхэр къалэкум здрижэм псы зэрыта абджхэр щхьэгъубжэмкIэ къыщIыдадзыр? Суткэ къэскIэ сыхьэт 24-кIэ зэлъыIупхми апхуэдэ уэрамыр къабзэ пхуэщIынукъым.
  • Апхуэдэ мыхъумыщIагъэхэр щытлъагъум и деж къытфIэмыIуэхуу дыщыт хъунукъым. Абыхэм я лъэныкъуэкIэ нэхъ ткIиягъэ тхэлъыпхъэщ. А псори къызэрымыкIуэ Iуэхуу къэзылъытэхэр щыIэщ. Ауэ ди жагъуэ зэрыхъущи, къабзагъэр ди лъым иджыри хэткъым. ЦIыхум укIытэ хэлърэ, къызэрыгуэкI тхылъымпIэ кIапэ уэрамым щыхыфIидзэну къримыгъэзэгъмэ, ар зэхэщIыкIым, гъэсэныгъэм и дамыгъэщ.
  •  
  • Автомашинэ зегъэкIуэнымкIэ Iэзагъышхуэ щрагъэгъуэт центр Аруан къуажэм дащIыхь
  •  
  • «Формула-1» автомобиль зэпеуэм хэт спорсмен цIэрыIуэ Тильке Герман Германием къикIри къытхуэкIуауэ, зы мазэ хуэдиз япэкIэ сыхуэзащ. Абы автомобилкIэ къыщызэдэжэ губгъуэхэм я проектхэр егъэхьэзыр. Ар консультант нэхъыщхьэу жыджэру къыддэлэжьэну ди проектым къыхыхьащ. КъызэдэжапIэ гъуэгур къекIуэкIыу километри 3,5-рэ хъууэ щытынущ. Абы Iэмал къитынущ сыт хуэдэ зэхьэзэхуэхэри егъэкIуэкIынымкIэ. Проект Iуэхухэр екIуэкIащ икIи къащтащ. КъывгурыIуэу къыщIэкIынщ мы проектым трагъэкIуэдэну ахъшэм и проценти 100-р бюджетым щымыщ уней ахъшэу зэрыщытынури. КъызэдэжапIэ гъуэгур гъэжыныр инвесторым 2018 гъэм и накъыгъэ мазэм зэфIигъэкIынущ, зэрыщыту утыкур илъэсым и кIэм иухынущ. Абы поплъэ ди щIалэгъуалэр, автомобиль спортыр фIыуэ зылъагъу псори. КъызэрысфIэщIымкIэ, мыр автомобиль спортым щыхуагъасэ, автомобильхэр Iэзэу зегъэкIуэным щыхурагъаджэ центр къудейм къыщымынэу, къэралым и ищхъэрэ щIыпIэм щынэхъ ин дыдэ спорт-щэнхабзэ центр хъунущ.
  •  
  • Наркотикхэм
  • ятхьэкъуахэр гъащIэм хагъэзэгъэжынымкIэ «Возрождение» центр Благовещенкэ къуажэм зэрыдащIыхьыр
  •  
  • Центрыр православнэ члисэм и пщIантIэм дэтщ. Абы цIыхум и узыншагъэр зэтегъэувэжыным пыщIа комплекснэ Iуэхухэр щрагъэкIуэкIынущ. Узыфэ хьэлъэм иубыдахэм ящIыгъуу абы щыIэ хъунущ сымаджэхэм я унагъуэхэм щыщхэми. Япэ зэманым ахэр цIыху 25-рэ хъуну аращ. Жыджэру Iуэхум хэтащ члисэм къекIуалIэ цIыхухэри. КъызэрыслъытэмкIэ, а IуэхущIапIэр илъэсыщIэм ирихьэлIэу къахузэIухынущ. Хущгъуэхэм ящыщ зыуэ къагъэсэбэпынущ лэжьыгъэри. Мыжыжьэу IуэхущIапIэм щIыуэ гектари 3,5-рэ щыхухахащ. Си гугъэмкIэ, ар сэбэп хъунущ. Мыр Iуэху щхьэпэщ икIи дэ ди къалэнщ узыфэм иубыда цIыхухэм дадэIэпыкъуну.
  •  
  • Налшык щаухуэ «Ипщэ», «Ищхъэрэ» автовокзалхэр
  •  
  • Ахэр мы гъэм ди фокIадэм е жэпуэгъуэм къызэIуахын хуейуэ щытащ. Ауэ дэ дэмылъыта гугъуехьхэр къыкъуэкIащ, ухуэныгъэр езыгъэжьа инвесторхэм ящыщ зыр Iуэхум зэрыхэкIыжам къыхэкIыу. Дыхыхьэу дадэIэпыкъун, лэжьыгъэхэр зэблэдгъэкIын, инвесторыщIэ къэтлъыхъуэн хуей хъуащ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, абы тIэкIу дигъэгуващ. Иджыпсту лэжьыгъэхэр жыджэру йокIуэкI. ВокзалитIри 2018 гъэм къызэрызэ-Iуахынум шэч хэлъкъым. Абыи къыщынакъым, къэрал кIуэцI туриз-мэмкIэ федеральнэ программэм дыхыхьэри, федеральнэ IэнатIэм къыбгъэдэкIыу сом мелуани 120-рэ къыдатащ, дэри къытлъыс Iыхьэр абы хэтлъхьэну къалэн зыщытщIыжри.
  • Щхьэлыкъуэ и дыхьэпIэм деж иджыпсту транспорт зэхэкIыпIэ щаухуэ. Апхуэдэ дыдэ щыIэнущ «Ищхъэрэ» вокзалым дежи. Коммуникацэхэри вокзалхэри зэманым къигъэувхэм езэгъыу щытынущ, псори къекIуу щIауэ. Лейуэ зы мазэ-мазитI дыпэплъэмэ нэхъыфIщ дгъэпIащIэ нэхърэ, псори зыхуей хуэгъэзауэ иращI. Дэри дадэIэпыкъунщ.
  •  
  • Ветеранхэм я унэр
  •  
  • Ветеранхэм я советым и лэжьыгъэр иригъэкIуэкIын папщIэ Налшык къалэм и кум хуэзэ нэхъ щIыпIэфIым деж унэ щиIэну хуэфащэщ. Псалъэ фызот зэман гъунэгъум къриубыдэу дэ абы гулъытэ тхэлъу дызэрыхэплъэнумкIэ икIи ди ветеранхэм яхуэфэщэн унафэ къызэращтэнумкIэ.
  •  
  • Шэрэдж Ищхъэрэ къуажэм дащIыхь ЩэнхабзэмкIэ унэр
  •  
  •  Уи Iэпэр къызыпемыкIуэкIын гугъуехьу щыту къэслъытэркъым сэ а Iуэхур. Псоми зэрыфщIэщи, къэралым и Президентым и жэрдэмкIэ, «Урысей зэкъуэт» партым и парт проектым хиубыдэу щIыналъэ зыбжанэм ахъшэ хухахащ. Апхуэдэ щIыналъэхэм дэри дахэтщи, къыдатыну ахъшэр дэ къытлъыс Iыхьэм хэтлъхьэн хуейщ. А программэм ипкъ иткIэ дэ щэнхабзэмкIэ унэу 10, аграрнэ программэри къапщтэмэ, псори зэхэту 11 тщIащ. Жьыхэр зэдгъэпэщыжа, капитальнэ лэжьыгъэхэр едгъэкIуэкIа мыхъуу, жылагъуэхэм папщIэ ягъэхьэзыра проектхэм тету я лъабжьэм къыщедгъажьэри щIэуэ тщIащ. Сэ хуабжьу гуапэ къысщыхъуащ а псори фIагъ лъагэ яIэу икIи и зэманым къриубыдэу зэраухуар. Ауэ а лэжьыгъэм адэкIи пыдмыщэу хъунукъым. ЦIыхухэм яIэн хуейщ щызэхуэсын, я псэукIэм пыщIа Iуэхухэм зэщIыгъуу щытепсэлъыхьын щIыпIэ. Апхуэдэ щIыпIэщ щэнхабзэмкIэ, егъэджэныгъэмкIэ центрхэр.
  •  
  • Перинатальнэ центрым
  • и Iуэхур тыншу щытакъым
  •  
  • Псоми зэрыфщIэщи, ди перинатальнэ центрыр къызэIухыным гугъу дыдехьащ. Путин Владимир Владимир и къуэм и жэрдэмщ перинатальнэ центрхэр щIынымкIэ программэр. Ар 2018 гъэм щIышылэм и 1-м нэсыху ягъэзэщIэнущ. Абы къыхэкIыу сэ сыщогуфIыкI ягъэува пIалъэм дызэримыкIам. Ауэ, иджыри зэ къытезгъэзэжынщи, Iуэхур тыншу щытакъым. Жыджэру къыддэIэпыкъуащ Узыншагъэр хъумэнымкIэ министерствэр, ФIэкIыпIэ зимыIэ медицинэ страхованэмкIэ фондыр. Ди щIыналъэм и закъуэщ республикэ бюджетым къыхэкIыу апхуэдэ Iуэхум текIуэда псоми и процент 51-р хэзылъхьар. Ар дэ тхузэфIэкIащ. Медицинэм и лъэныкъуэкIэ ар республикэм и ухуэныгъэ нэхъыщхьэ дыдэщ и теплъэкIи, и купщIэкIи, и уасэкIи. Ар метр зэбгъузэнатIэ мин 35-рэ мэхъу, гъуэлъыпIэу 130-рэ щIэтщ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, абы и лъабжьэр щытщIым къэтлъытащ адэкIи зегъэубгъунымкIэ Iэмалхэр. Быдэу сыщогугъ а IуэхущIапIэр перинатальнэ центр къудейм къыщымынэу, анэмрэ сабиймрэ я республикэ центр хъуну
  •  
  • Иужьрей илъэс зыбжанэм къриубыдэу ахъшэкIэ дадэIэпыкъуащ КъБР-м и цIыхухэм ящыщу минитIрэ щитхум щIигъум
  •  
  • Сэ зыхуэфащэ унафэ сщIынщ. Министрыр езыр еплъынщи зэры-дэIэпыкъун хуей ахъшэр зыхуэдизыр иубзыхунщ. ЗэфIэдгъэкIынщ а Iуэхур. Къэгъэлъэгъуапхъэщ апхуэдэ Iуэху хьэлъэхэр, ди жагъуэ зэрыхъущи, иджыри мымащIэу зэрыщыIэр. Иужьрей илъэс зыбжанэм къриубыдэу ахъшэкIэ дадэIэпыкъуащ КъБР-м и цIыхухэм ящыщу минитIрэ щитхум щIигъум. Ауэ ари мащIэщ, абы къыхэкIыу адэкIи тхузэфIэкI тщIэнущ.
  •  
  • Нартан къуажэм
  • щэнхабзэмкIэ унэр
  • 2018 гъэм кърагъэжьэнущ
  •  
  • Нартан къуажэшхуэщ. ДызыхуэкIуэ илъэсым абы щэнхабзэмкIэ унэ къыщыдогъажьэ. Ар планым иратхащ. Мыр лэжьыгъэшхуэщ, сом мелуани 100 хуэдиз текIуэдэнущ. Къуажэм щэнхабзэмкIэ унэ тэмэм иIэ хъунущ.
  •  
  • «ЭТАНА» проектыр зэрагъэзащIэр
  •  
  • Псори планым тету, лэжьыгъэхэр зэрекIуэкIын хуейуэ ягъэувам езэгъыу къызэгъэпэщащ. 2018 гъэм япэ лъэхъэнэм хиубыдэ IэнатIэр – полимерхэр къыщIэзыгъэкIынур, яухуэу щIадзэнущ. Абы игъэхьэзырынущ тонн мин 500.
  • Проектыр зэрыщыту хьэзыр хъуа нэужь, сэ зи гугъу сщIыр къэкIуэну зэманырщ, бюджетым и IэнатIэ псоми сом меларди 185-187-рэ яIэрыхьэу хуежьэнущ. Ар ди иджырей бюджетым евгъапщэт, зыхуэдизыр фощIэри. Хуэди 4-5-кIэ нэхъыбэщ. Абы къыхэкIыу мы проектыр зэгугъупхъэщ, зэлэжьын хуейщ. Ар икIэм нэгъэсын хуейщи, дыкъикIуэтын хуейкъым.
  •  
  • Налшык дащIыхь спорт комплексыщIэр
  •  
  • А спорт IуэхущIапIэр кIыхьлIыхь хъуа ухуэныгъэщ. Ар 2006 гъэм хуэзэу кърагъэжьауэ щытащ. Щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыхэкIыу ухуэныгъэр иджыри къэс зэфIэкIакъым. Мыбдеж жыджэру зыкъытщIагъэкъуащ ди депутатхэм, республикэм и лIыкIуэу Къэрал Думэм хэтхэм. «Урысей зэкъуэтым» и нэгъуэщI парт проектым дыхыхьэн тхузэфIэкIащ икIи къыкIэлъыкIуэ илъэсым сом мелуани 128-рэ къытхуатIыпщынущ, республикэм абы сом мелуани 10 хилъхьэжын хуейуэ. Мис а ахъшэр яхурикъунущ ухуэныгъэр дызыхуэкIуэ илъэсым нагъэсын папщIэ. Спортсменхэм къыхалъхьахэр къэтлъытэри, дэ а центрым щыщ Iыхьэ гуэрым и проектым зэхъуэкIыныгъэхэр хэтлъхьащ. А Iыхьэм цIыхухэм я зыгъэпсэхупIэ, хьэщIэщ комплекс, спортсменхэм я узыншагъэм щыкIэлъыплъ IэнатIэм, дэтхэнэ спортсменми и зэфIэкIыр нэсу къигъэлъэгъуэн папщIэ зыхуеинухэр здэщыIэ щIыпIэ хэтынущ. Мыр республикэм и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ ухуэныгъэщ. Дэ ар илъэс къакIуэм Iэмал имыIэу хьэзыр тщIыну сыщогугъ.
  •  
  • Зэманыр  къызомэщэкI
  •  
  • Пэжыр жысIэнщи, пщэдджыжьым жьыуэ дакъикъэ 20-30 нэхъ-рэ нэхъыбэ къысхудэгъэкIыркъым, нэгъуэщI зэман сиIэкъым физкультурэм тезгъэкIуэдэну. Ауэ си ныбжьым къызэрезэгъкIэ си узыншагъэр зэрысхъумэным сыхущIокъу. Щапхъэ ятызох ди чемпионхэм (пэшым Мудрэн Беслъэнрэ Джэду Iэниуаррэ щIэсщ).
  •  
  • Кореем щекIуэкIыну Олимпиадэмрэ Президент хэхыныгъэхэмрэ.
  • Ахэр сыткIэ зэпыщIа?
  •  
  • Я нэхъ мащIэ дыдэр армэ, спортсменхэм зэрыжаIэщи, мы IэнатIэм апхуэдизу дызэрыщаужьыгур гуапэкъым. Ауэ абы дэ нэхъ-        ри нэхъ лъэщ дещI. АтIэ а псори хэхыныгъэхэм япыщIа? СызэреплъымкIэ, къыгуэхыпIэ имыIэу япыщIащ. Сочи къыщызэрагъэпэща Олимпиадэм зыщыхуэдгъэхьэзырым жаIэу щытащ Урысейм ар хуемыгъэкIуэкIыну, ухуэныгъэхэр хунэмыгъэсыну. Ауэ Iуэхур нэгъуэщIу къыщIидзащ. Дэ едгъэкIуэкIащ Алыджым ар япэ дыдэу къызэрыщызэIуахрэ щыIа олимпиадэхэм я нэхъыфI дыдэр. НэгъуэщIу жыпIэмэ, а псори ди къарум къихьащ икIи ар я гуапэ хъуауэ къыщIэкIынукъым спортым, политикэм щыIэтащхьэ гуп щхьэхуэхэм. Ди жагъуэ зэрыхъущи, политикэ хьэгъэщагъэхэм я зэран спортсменхэм щекI куэдрэ къохъу. Политикэ бэнэныгъэм спортсменхэм я мызакъуэу, -гъуазджэр, щэнхабзэр хапщэ, икIи ар, дауи, зыкIи къезэгъыркъым. Дэ сытым щыгъуи спортыр политикэм къызэрыгуэхар, щэнхабзэр политикэм къызэрыгуэхар ди фIэщ хъууэ екIуэкIащ, ауэ, ди жагъуэ зэрыхъущи, дунейм зехъуэж.
  • Нобэрей Урысейр 90 гъэхэм щыIэ Урысейм ещхьыжкъым, ар нэгъуэщI Урысейщ. Языныкъуэхэм деж сэбэпынагъ пылъщ 90 гъэхэм дызытетар уигу къэбгъэкIыжыну. Абы щыгъуэ дэ зыри диIэтэкъым. Дэ диIэтэкъым армэр, тыкуэнхэм былым къупщхьэ къеупсэкIахэм фIэкIа зыри щIэлътэкъым. Сэ фIыуэ сощIэж абы щыгъуэ Москва зэрыщытар. СощIэж тыкуэнхэм я телъхьэпIэ нэщIхэмрэ а къупщхьэхэмрэ. Ар щымыIауэ пхуэщIынукъым. Путиным щыхупIэм и гъунэм Iута къэралыр къригъэлауэ жаIэ. Ауэ апхуэдэукъым зэрыщытыр. Къэралыр щыхупIэхэм я нэхъ кум и лъащIэм къыщыхутат. ИпэжыпIэкIэ граждан зауэ екIуэкIырт, щIалэщIэхэр яукIырт, лъэпкъхэр зэгурымыIуэжу зэныкъуэкъурт… Дигу къэдвгъэгъэкIыжыт а зэманыр. Сыт абы щыгъуэ дунейпсо утыкум щIыщыжамыIар ди Iуэхур зэрызэIыхьар, сыт абы и щхьэусыгъуэр? Абы щыгъуэ псори Iэгу къытхуеуэрт икIи къытщыдыхьэшхырт. Нобэ дэ лъэ быдэкIэ дыувыжащ, зэман кIэщIым къриубыдэу тхузэфIэкIынур нэрылъагъу къэтщIащ. Девгъэгупсысыт, тхыдэм и пщалъэкIэ къапщтэмэ, илъэс 15-р, илъэс 20-р сыт зищIысыр? Ар зы мыхьэнэншэщ. Америкэм псэлъэфу илъэс 200-кIэ зигъэсащ. Абы къыхэкIыу, ныбжьэгъухэ, фэ фызахуэу къызолъытэ икIи къэвгъэува упщIэм и жэуапыр фэ ефтыжащ. Дэ Сирием и гугъу тщIащ. Сирием дэ щызэтеткъутащ террористхэм я гъуэр. Хэт хэкIуэдащ, хэти щIэпхъуэжащ. А Iуэхур дэ едгъэкIуэкIащ дуней псом, терроризмэм и шынагъуэм гугъу иригъэхь къэрал псоми папщIэ. ЗэфIэкI зыбгъэдэлъ Урысейр псоми ягу ирихьу щыткъым, ауэ дэ дяпэкIэ дыкIуэнущ.
  •  
  • Инстаграмым щытхэр хэт?
  •  
  • Техническэ дэIэпыкъуэгъухэр сиIэщ, сыту жыпIэмэ, зэманыр схурикъуркъым. Ауэ къралъхьэ псоми сызэреджэным сыхущIокъу. Жэуапхэр псынщIэу щысхуэмыгъэхьэзыр къохъу, ауэ гу лъывэзгъэтэнщи, апхуэ-дэ тхыгъэхэр унафэ пыухыкIахэм я лъабжьэу щыув щыIэщ. А зэпыщIэныгъэхэр икъукIэ сэбэп мэхъу, сыту жыпIэмэ цIыхухэм я Iуэху еплъыкIэр къыбощIэ. Абы и щапхъэу куэд къыпхуэхьынущ. Сэ къысхуатхащ Нэгумэм и цIэр зезыхьэ уэрамымрэ Горький Максим и цIэр зезыхьэ уэрамымрэ я зэблэкIыпIэм хуэзэу, светофорым деж дыдэ жыг щIагъым ларек гуэр зэрыщIагъэувэр. А унафэр езы къалэм икъутэжащ, цIыхухэр дэIэпыкъуэгъу хъури. Шынагъуэншагъэр къамылъытэу, гъуэгу зэпрыкIыпIэм деж щхъуантIагъэхэм хэту ямыгъэуву хъунукъэ?
  • НэгъуэщI зы щапхъи къэсхьынщ. ЦIыху куэдым къатхащ, иджыри къотхэ Шэджэм псым телъ лъэмыжым теухуауэ. Iуэхур къывгурызгъэIуэнщ. Мыр федеральнэ гъуэгущ. Дыхуейуэ щытми, дыхэIэбэну дыхуиткъым. Абы папщIэ федеральнэ IэнатIэхэр щыIэщ. Абы дэтхэнэ зыри щыгъуазэкъым. Ауэ Iуэхур икъукIэ гугъусыгъу хъуа нэужь пIалъэкIэ къагъэсэбэпыну лъэмыж телъхьэным едгъэужьэрэкIащ, ар Iуэху тыншу щымытами. ХэкIыпIэр куэдрэ къэтлъыхъуащ икIи къэдгъуэтащ. Урысейм и Автодорым унафэ къищтащ. СхужыIэнукъым зи гугъу сщIы гугъуехьыр нэсу къызэднэкIауэ. Ауэ а щIыпIэм нэхъ тыншу щызекIуэу хуежьащ. Апхуэдэ щапхъэхэр куэд мэхъу. Абы къыхэкIыу фыкъатхэ.
  •  
  • ЕхъулIэныгъэм и хэкIыпIэр
  •  
  • Сэ къызэрыслъытэмкIэ, дэтхэнэ зы цIыхуми и ехъулIэныгъэм и къежьапIэр абы щIэныгъэ нэгъэса зригъэгъуэтынырщ. ЦIыхум жиIэ псалъэр игъэпэжын, и пщэ дилъхьэжа къалэнхэр игъэзэщIэн хуейщ. ЦIыхур гуапэу щытыпхъэщ. Хэт сыт жимыIэми, цIыху гуапэхэр щынэхъыбэм деж фIыщ. Ахэр нэхъыбэ мэхъу. Абы къыхэкIыу сэ иджыри къэс фызыщымыгъуазэ щэху гуэр нывжесIэфынукъым. (Iэгу йоуэхэр).
  •  
  • Уи щIалэгъуэм узыхуейуэ пщIэ мыхъуу щытахэр, иджы узыхуейхэм ящыщу пщIэр сыт?
  •  
  • УпщIэ тэмэмщ. Си щIалэгъуэм сэ сыт сыхуейми сщIэрт, иджы сызыхуейхэм ящыщу зыри сщIэ хъуркъым. (Пэшым щIэсхэр мэдыхьэшх, Iэгу йоуэхэр).
  •  
  • Дэ сыти тхузэфIэкIынущ. Ауэ дызэгъусэмэ. Урысейм и Президентыр хэхыным къэралым и къэкIуэнур иубзыхунущ
  •  
  • Путин Владимир Владимир и къуэм, Федеральнэ Зэхуэсым зыхуигъазэри жиIащ: «Дэ псори тхузэфIэкIынущ, ауэ дызэгъусэмэ». Къэбэрдей-Балъкъэрыр гугъуехьхэм сыт щыгъуи япэлъэщыфу щытащ, ноби яполъэщ. ИкIи сэ сыщогугъ сыт щыгъуи апхуэдэу екIуэкIыну. Дэ дыщыщымыIэжми апхуэдэу щытынущ. Дэ къэтлъыхъуэн хуейр зыр адрейм зэран дызэрыхуэхъуну щIыкIэркъым, атIэ цIыхухэм дазэрыдэIэпыкъунырщ, зым адрейр зэрыдэIэпыкъуну щIыкIэрщ. Дэ гъащIэм ди щIыналъэ дахэр къыдитащи, ар ди гущIэм и IэфIымкIэ дгъэнщIынущ. Ди цIыхухэр гъуэзэджэ защIэщ, зэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъ цIыхухэщ.
  • Шэч къытесхьэркъым Къэрал Думэм хэхынымкIэ екIуэкIа хэхыныгъэхэм хуэдэу екIуу ди Президентыр хэхыныр Къэбэрдей-Балъкъэрым зэрыригъэкIуэкIынум. ЦIыхухэр хэхыпIэ участкэхэм къекIуэлIэнщи езыхэм я псалъэ жаIэнщ. Абыхэм жаIэнщ хэт и гъусэу адэкIэ кIуэтэну хуейми. ЖаIэнщ езыхэр зыщыпсэу къэралыр зэрыщытын хуейуэ къалъытэр. Абыхэм жаIэнщ ди Президенту щытынур хэтми (Iэгу йоуэхэр).
  • КъБР-м и Iэтащхьэмрэ  Правительствэмрэ  я пресс-IуэхущIапIэ.