ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Адыгэ пщащэхэр Къуэшыркъуей щагъэлъапIэ

2017-12-27

  • Ди газетымкIэ хъыбар зэрывэдгъэщIащи, «Адыгэ пщащэ-2017» республикэпсо зэпеуэр Кэнжэ дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм щекIуэкIащ. Ар къызэрагъэпэщащ Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэм, Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ щэнхабзэ автономием, Налшык къалэ администрацэм ЩэнхабзэмкIэ и къудамэм, Кэнжэ ЩэнхабзэмкIэ и унэм, «Адыгэ псалъэ» газетым и редакцэм.
  •  
  • ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ Къэзанш Валерэрэ.

    Мы гъэм зэпеуэм хэтащ пщащэ щIыкIафIэу, акъылыфIэу 8. Дэтхэнэми бгъэдэлъ зэфIэкIымрэ Iэзагъымрэ къыщагъэлъэгъуэн хуейт унэтIыныгъэ щхьэхуэхэм. Адыгэбзэ шэрыуэкIэ упсэлъэныр, уардэу утыку уитыныр, ббгъэдэлъ зэчийр я фIэщ пщIыфыныр Iуэху къызэрыгуэкIыу щымыт пэтми, хьэлкIи теплъэкIи зэмыщхь хъыджэбз екIухэм зым нэхърэ зым нэхъ удихьэхыу зыкъагъэлъэгъуэну иужь итт.

  • ЗэIущIэр дахэу езыгъэкIуэкIа, Кэнжэ ЩэнхабзэмкIэ и унэм и лэжьакIуэхэу Иуаз Азэмэтрэ Къаныкъуей Залинэрэ пшы-хьыр къызэIуаха нэужь, псалъэ иратащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ Кэнжэ къуажэм и нэхъыжьыфI Къэзанш Валерэрэ. Апхуэдэ Iуэху дахэр щекIуэкI жылэр махуэ хъуну, ди пщэдейр зэлъыта щIалэгъуалэм я зэфIэкIхэм хэхъуэну, лъэпкъым IуэхуфI куэд къехъулIэну тхьэмадэхэр хъуэхъуа нэужь, зэпеуэм щIидзащ.
  • Пщащэхэм я зэфIэкIыр къэзыпщытэ гупым хэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артист, этнограф, къэфакIуэ Iэзэ Битокъу Беслъэн, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрым и актёр Къанкъул Ислъам, «Прайм+» ООО-м и менеджер ГъукIакъуэ Идар, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ егъэджакIуэ ДыщэкI Марие, Къэбэрдей Адыгэ Ха-сэм и тхьэмадэм и къуэдзэ, Щоджэн Iэминат, ХьэрычэтыщIэхэр щагъэхьэзыру Москва и Правительствэм иIэ академием и доцент, пщафIэ Iэзэ Бжьэдыгъу Оксанэ, ДАХ-м и тхьэмадэм и къуэдзэ, Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист НэщIэпыджэ Замирэ, Кърым тхылъ тедзапIэ унэм и къудамэу Налшык щыIэм и унафэщI Хужьокъуэ Анжелэ, Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм щIыхь зиIэ я артисткэ Шэрджэс Iэсият, «1 КъБР» телеканалым и лэжьакIуэ Жэман Мадинэ сымэ. КъэпщытакIуэ гупым и унафэщIт ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.
  • НэщIэпыджэ Замирэ Хьэмгъуокъу Элинэ тыгъэ ирет.

    «Утыку ихьэ» зыфIаща япэ унэтIыныгъэм пщащэ щIыкIафIэхэр къихьэурэ къызэхуэсахэм зыкърагъэцIыхуащ. КъызыхэкIа лъэпкъым, унагъуэм, я ехъулIэныгъэхэм, гъащIэ еплъыкIэм, щеджэм, щылажьэм теухуауэ жаIэжхэр видеокIэ къагъэлъагъуэрти, хуабжьу удихьэхырт. Хэти къэфакIуэ гупым хэтт, хэти актрисэу лажьэрт. А псом нэхърэ нэхъыщхьэрати, хабзэ, нэмыс зэрылъ унагъуэм къызэрыщыхъум и щыхьэту, къэзылъхуахэмрэ къыдалъхуахэмрэ я гъусэу зэман зэрагъакIуэр къагъэлъагъуэрт.

  • ЕтIуанэ унэтIыныгъэм къызэригъэувымкIэ, пщащэхэм хабзэм, лъэпкъым тхыдэм, дауэдапщэхэм, адыгэ Iэнэм ехьэлIа упщIэхэм жэуап къатын хуейуэ арати, дакъикъэ зыбжанэкIэ гупсысэмэ нэхъ къэзыщта къахэкIами, упщIэ псоми жэуап убгъуа ягъуэтащ. Абы къигъэлъагъуэрт хъыджэбзхэм, адыгэу забжыж къудейуэ щымыту, къызыхэкIам бгъэдэлъ хъугъуэфIыгъуэ псоми зэрыщыгъуазэмрэ лъэпкъ куэдым къахэзыгъэщ хабзэм фIыуэ зэрыхащIыкIымрэ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ ныбжьыщIэхэм я гупсысэкIэм-рэ псэлъэкIэмрэ, дуней теты-кIэмрэ жанагъымрэ наIуэ къащIамэ, къыкIэлъыкIуэ унэтIыныгъэм дэтхэнэ унэгуащэми Iэмал имыIэу хэлъын хуей зэфIэкIырт къагъэлъэгъуэну хуагъэувар – ар пщэфIэныр къазэрехъулIэрт. Абыхэм утыку кърахьа шхыныгъуэхэр унэм зэрыщапщэфIар видеокIэ къагъэлъагъуэурэ абы и пщэфIыкIэмрэ и сэбэпынагъымрэ жаIэрт, ягъэхьэзыра ерыскъыр къэпщытакIуэ гупым я пащхьэ ирагъэувэурэ хагъэIэбэрт. КъыжыIапхъэщ хъыджэбзхэр мы Iуэхуми фIыуэ зэрыпэлъэщар, дамыгъэ нэхъыщхьэр къанэ щымыIэу къызэрахьар. Адыгэ Iэнэм и берычэтагъыр нэрылъагъу ящIащ а махуэм, джэд лыбжьэрэ пIастэрэ, кхъуей плъыжьрэ лэкъумрэ, бабыщрэ хьэлIамэ цIыртIрэ, кхъуейжьапхъэ, лыгъур шыпс, дэлэн, чыржынрэ кхъуей цIынэрэ къытрагъэувэри.
  • Балэ Людмилэ Тэтэр Iэминэ хуоупсэ.

    Зэпеуэм хэтхэм къызэхуэсахэр къызэрыдахьэхын Iэмал гъуэзэджэт къыкIэлъыкIуэ унэтIыныгъэр – «Щэнхабзэм и лъахэр». Иджыри къэс я акъыл и жанагърэ я бзэм и шэрыуагърэ, я дуней тетыкIэрэ я гупсысэкIэрэ кърагъэцIыхуамэ, иджы щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ хуаIэ бгъэдыхьэкIэрат утыку кърахьэр. Абдежми къикIуэтакъым ахэр – хэти уэрэд жиIащ, хэти езым зэхилъхьа усэ къеджащ, хэти къэфащ, а псори хъыджэбзхэм зэдагъэзэщIа, Къуэжей Темыркъан игъэува къафэмкIэ зэхуащIыжащ.

  • Пщыхьэщхьэ псом фэилъхьэгъуэхэр зэблахъуу бжьыфIа хъыджэбзхэм я утыку къихьэгъуэ нэхъыщхьэр «Адыгэ пщащэм и пшыхь фащэрт». Гуапэ пщымыхъуу къанэртэкъым абыхэм ящыгъа бостейхэр лъэпкъ тхыпхъэщIыпхъэхэмкIэ зэрыгъэщIэрэщIар. Я Iэпкълъэпкъым зэкIужу изагъэ бостей дахэхэр ящыгъыу утыку къихьащ зэпеуэм хэтхэр, я зекIуэкIэ щIыкIафIэмрэ плъэ-кIэ Iэдэбымрэ нэрылъагъу пщыхъуу. Зэхьэзэхуэм и кIэу-хым хъыджэбзхэм щIыналъэм, лъэпкъым, жылэм хъуэхъу псалъэкIэ зыхуагъэзащ. Дэтхэнэми и хъуэхъур купщIафIэт, ар я адыгэбзэ бзэрабзэмкIэ къыщаIуатэкIэ уигъэгушхуэрт, уигъэинырт.
  • Гухэхъуэт зэпеуэм хэтхэм я утыку итыкIэр, абыхэм зы къахэпхынри, увыпIэхэр яхуэбгуэшынри тынштэкъым, ауэ зэпеуэм и хабзэхэм темыкIыу лэжьа къэпщытакIуэхэм увыпIэхэр мыпхуэдэу ягуэшащ:
  • Уэхъутэ Александр пщащэхэм йохъуэхъу.

  • Нэгъабэ зэпеуэм щытекIуа Дыгъужь Сарэ и псалъэ.

  • Хьэмгъуокъу Элинэ

  • Ацкъан Руслан Бахъсэн Дианэ тыгъэ хуещI.

  • Зэхьэзэхуэм щытекIуауэ («Гран-при») къалъытащ Къэхъун къуажэм щыщ Хьэмгъуокъу Элинэ; япэ адыгэ пщащэ хъуащ Бахъсэн Дианэ (Дыгулыбгъуей); етIуанэ адыгэ пщащэр Тэтэр Iэминэщ (Кэн-жэ); ещанэ адыгэ пщащэр Мамбэт Маринэщ (Шэджэм къалэ). Гулъытэншэу къэбгъанэ хъун хъыджэбзхэм яхэтакъым. Адыгэ къафэм и гуащэ хъуащ Джаурджий Аидэ (Тэрч къалэ); пщащэ нэфIэгуфIэу къыщIэкIащ Дыкъынэ Залинэ (Кэнжэ); пщащэ щIыкIафIэу къалъытащ Къардэн Миланэ (Шэджэм къалэ); пщафIэ Iэзэу къыхахащ Къущхьэ ФатIимэ (Мэрзэхъу).
  • Къардэн Миланэ

  • Къущхьэ ФатIимэ

  • Дыкъынэ Залинэ

  • Джаурджий Аидэ

  • Тэтэр Iэминэ

  • Мамбэт Маринэ

  • Зэпеуэм кърикIуахэр къызэхуэсахэм къахуиIуатэри, узыщыгуфIыкIын щIэблэ лъэп-къым къызэрыщIэхъуэр, адыгэ анэ игъэса пщащэ фIэрафIэ-хэр дызэриIэр нэрылъагъу зэрыщыхъуар жиIащ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. ИкIи Къэбэрдей Адыгэ Хасэмрэ «Адыгэ псалъэ» газетымрэ къабгъэдэкI щIыхь тхылъхэмрэ саугъэтхэмрэ зэпеуэм хэта псоми яхуигуэшащ. ДАХ-м и щIыхь тхылъхэмрэ ахъшэ саугъэтхэмрэ текIуа пщащэмрэ япэ увыпIищыр зыхуагъэфэщахэмрэ яритащ НэщIэпыджэ Замирэ, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм ис лъэпкъхэм я зэгухьэныгъэхэм я советым и тхьэмадэ, Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ щэнхаб-зэ автономием и унафэщI Уэхъутэ Александр, «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм и унафэщI, КъБР-мрэ КъШР-мрэ я цIыхубэ усакIуэ Ацкъан Руслан сымэ пщащэхэм ехъуэхъури, щIыхь тхылъхэмкIэ яхуэупсащ, апхуэдэу хъыджэбзхэм тыгъэ хуащIащ Налшык къалэ администрацэм ЩэнхабзэмкIэ и къудамэм, «Дея», «Жако» IуэхущIапIэхэм, Кърым тхылъ тедзапIэ унэм, «Адыгэ унэ» тыкуэн-музейм къабгъэдэкI саугъэтхэр.
  • «Бзабзэ» къэфакIуэ гупыр

  • «Адыгэ пщащэ-2017» зэпеуэм хэта пщащэхэр.

  • Зэпеуэм еплъыну къызэхуэсахэр.

  • Зэпеуэр ягъэдэхащ уэрэджыIакIуэхэу Джэрыджэ Аслъэн, Вындыжь Аскэр, ТхьэкIумащIэ Аслъэн сымэ, нэгъуэщIхэми, утыкур ягъэбжьыфIащ Иуаз Зубер зи унафэщI «Бзабзэ» къэфакIуэ гупым. Зэпеуэр езыгъэкIуэкIахэм фIыщIэ хуащIащ пшыхьыр къызэгъэпэщынымкIэ Кэнжэ ЩэнхабзэмкIэ и унэм дэIэпыкъуэгъу хуэхъуа хьэрычэтыщIэхэу Мамий Леонид, Ерджынокъуэ Албэрд, Алъэсчыр Равидэ, Пщынокъуэ Iэубэчыр, ЛIуп Уэлий, Пщынокъуэ Олег, Балэ Мурат сымэ.
  • Къэбарт Мирэ.
  • Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.