ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Си еджапIэ – си къежьапIэ

2017-12-20

  • Дзэлыкъуэ щIыналъэ
  • Зэманым  добакъуэ
  • Къамбий Мухьэб и цIэр зэрихьэу Къармэхьэблэ жылэм дэт курыт школ №1-р къызэрызэIуахрэ мы гъэм илъэс 80 ирикъуащ. А Iуэхугъуэр щагъэлъапIэ зэхыхьэ гуапэ иджыблагъэ щекIуэкIащ еджапIэм. Абы щриплъэжащ школым къикIуа гъуэгуанэ купщIафIэм, наIуэ къыщащIащ IуэхущIапIэм и нобэрей гъащIэр, къэкIуэнум епха мурадыщIэхэмрэ хъуэп-сапIэхэмрэ щытепсэлъыхьащ.
  •  
  • ГуфIэгъуэм хьэщIэ куэд кърихьэлIат:  КъБР-м и Iэтащхьэм  и Администрацэм ЩIыналъэ политикэмкIэ  и  управленэм и унафэщI Къуэжей Артём, КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я Iуэхухэм-кIэ  и  министрым  и   къуэ-дзэ  ШэнтIыкъу Иринэ, Дзэлыкъуэ районым и администрацэм и Iэтащхьэ Джатэ Руслан, къуажэм щылажьэ IуэхущIапIэхэм я лIыкIуэхэр, курыт школхэм я унафэщIхэр, егъэджэныгъэм и ветеранхэр, нэгъуэщIхэри.
  • А школым и тхыдэр зэхэухуэнащ абы и егъэджакIуэхэмрэ еджакIуэхэмрэ я гъащIэ налъэхэмкIэ, абыхэм зэфIаха лэжьыгъэхэмрэ ябгъэдэлъа Iуэху зехьэкIэхэмкIэ. 1937 гъэм япэу зи бжэр зэIуаха еджапIэр абы и лэжьакIуэ, гъэсэн  куэдым  я  дежкIэ хъуащ етIуанэ унэ. Шко- лыр  гъэунэхуныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр ехъулIэныгъэ пылъу щрагъэкIуэкI утыкушхуэ хъуащ. Лъэпкъ республикэхэм щылажьэ школхэм я пэщIэдзэ классхэр урысыбзэкIэ егъэ-джэн хуейуэ къыщыхалъхьам щыгъуэ, Къармэхьэблэ  дэт курыт школ  №1-р ящыщащ ди щIыналъэм япэу апхуэдэ Iуэху зехьэкIэр къыщызыщтахэм.
  • ЕджапIэм и тхыдэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ абы и унафэщIу илъэс куэдкIэ лэжьа Къамбий Мухьэб Алим и къуэм. Абы и гъащIэмрэ зэфIигъэкIа лэжьыгъэмрэ теухуауэ зэхуэсым  куэд   щыжаIащ. Илъэс 41-кIэ Къамбийр пэрытащ егъэджэныгъэ IэнатIэм. 1957 гъэм абы къыфIащащ «КъБАССР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ» цIэ лъапIэр. Куэд дэмыкIыу ар ягъэуващ а школым и унафэщIу икIи дзыхь къыхуащIа а IэнатIэр иригъэфIакIуэу илъэс 30-м щIигъукIэ зэрихьащ.
  • Зи пашэ еджапIэр сыт хуэдэ лъэныкъуэкIи щапхъэу щытын хуейуэ къилъытэрт Къамбийм. Зи къалэнхэр ныкъусаныгъэншэу зэфIэзых унафэщIыр езыр щапхъэ яхуэхъурт къыдэлажьэхэми иригъаджэхэми. Зэман кIэщIым къриубыдэу Мухьэб еджапIэр Дзэлыкъуэ щIыналъэм щыпэрытхэм, республикэм щынэхъыфIхэм яхригъэлъытэфащ.
  • И IэщIагъэмкIэ щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъа, зэфIэкIышхуэ зиIа егъэджакIуэ щыпкъэм и IэужьыфIхэр куэд мэхъу. Школым къыщызэрагъэпэщат ныбжьыщIэхэм ябгъэдэлъ зэфIэкIхэр щагъэнахуэ гупжьей зыбжанэ, щылажьэрт предмет щхьэхуэхэр куууэ щрагъэдж факультатив-хэр. ЗыIэригъэхьэ ехъулIэныгъэ лъагэхэр къалъытэри, школыр хъуащ ЕгъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ республикэ институтым практикэ лэжьыгъэхэр щригъэкIуэкI IуэхущIапIэ. Абы щрагъэкIуэкIырт республикэпсо, урысейпсо конференцхэр, нэгъуэщI зэIущIэхэр.
  • А лъэхъэнэм абы зэтриубла егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэр лъабжьэ быдэ хуэхъуащ школым икIи Къамбийм иIа Iуэху зехьэкIэр, цIыху хэтыкIэр нобэр къыздэсым я щапхъэу къокIуэкI.
  • Зи цIэр фIыкIэ Iуа егъэджакIуэ гумызагъэм къэрал гулъытэ лъагэ игъуэтащ. СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиу- мым и УнафэкIэ 1968 гъэм   бадзэуэгъуэм и 1-м къыфIащащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь цIэ лъапIэр, Лениным и орденымрэ «Гъубжэрэ Уадэрэ» дыщэ медалымри кърату. 1996  гъэм  Къамбийм и цIэр фIащащ ар зи унафэщIу щыта школым. А цIэм ирипагэу зэрахьэ IуэхущIапIэм и IэщIагъэлIхэми абы и гъэсэнхэми.
  • Нобэ еджапIэм и пашэщ лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэ, егъэджакIуэ нэс Къалэжьокъуэ Рометэ. Абы зэрыжиIамкIэ, 2006 гъэм школыр ехъулIэныгъэ иIэу хэтащ УФ-м и Президен-тым  и   жэрдэмкIэ       къыхалъхьа «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ проектым ипкъ иткIэ   екIуэкI зэпеуэм икIи абы щытекIуащ, сом мелуанри саугъэт къыхуащIащ. ЕджапIэр ирогуш-хуэ и гъэсэнхэм ящыщ куэдым. Ар къэзыуха цIыху 4159-м къахэкIащ щIэны-гъэ зэмылIэужьыгъуэхэм я доктору 13, щIэныгъэхэм я кандидату 32-рэ, офицер нэхъыжьу 29-рэ, УФ-м, КъБР-м щIыхь зиIэ я лэжьакIуэу 10, егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэу 31-рэ, къэрал дамыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр зыхуагъэфэща куэд. Школыр ирогушхуэ и иджырей щIэб-лэми.  Абыхэм  куэду   къахокI ЕГЭ-мкIэ  балл  лъагэхэр къэзыхьыфхэр, республикэпсо, къэралпсо олимпиадэхэм щытекIуэхэр, спортрэ ябгъэ- дэлъ творческэ зэчийкIэ цIэрыIуэ хъухэр.
  • Апхуэдиз ехъулIэныгъэ лъагэ зыIэрызыгъэхьа еджапIэм и IэщIагъэлIхэми  ныбжьыщIэхэми гуапэу ехъуэхъуащ къекIуэлIахэр. Япэу псалъэ къэзыщтахэм ящыщщ Джатэр.
  • - КъикIуа илъэс 80 гъуэгуанэм еджапIэр Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэ куэдым пхыкIащ: щыIащ лъэпощхьэпохэри текIуэныгъэ лъагэхэри, – къыхигъэщащ абы. – АрщхьэкIэ школым дапщэщи зы фIыгъуэ ин щIэлъщ, къуажэдэсхэр, щIэблэхэр иригушхуэу. Ар абы щылажьэ егъэджакIуэхэм ябгъэдэлъ Iэзагъырщ, щIэблэм щIэны- гъэ  куурэ гъэсэныгъэ екIурэ ябгъэдэлъхьэным-кIэ абыхэм зыхащIэ жэуаплыныгъэ лъагэрщ. Ахэращ мы еджапIэм зыIэригъэ-хьэ ехъулIэныгъэхэм я джэлэсыр. Сигуми си псэми къабгъэдэкIыу сынывохъуэхъу творческэ лъагапIэщIэхэм фынэсыну, щIэныгъэм и нэхур зытевгъапсэ ныбжьыщIэхэм я ехъулIэныгъэщIэхэм фригушхуэу, узыншэу IэнатIэр ефхьэкIыну.
  • Апхуэдэ псалъэ дахэхэр зэхуэсым щыжаIащ нэгъуэщI хьэщIэ лъапIэхэми.
  • - ЦIыху цIэрыIуэ куэдым щIэдзапIэ яхуэхъуа   фи школым хуэдэ куэд иткъым республикэм. Къармэхьэблэ дэт курыт еджапIэм зи цIэр фIыкIэ игъэIуар жылэм, районым я закъуэкъым, атIэ абы щекIуэкIа лэжьыгъэхэм    ди щIыналъэми пщIэрэ щIыхьрэ къахуихьащ, – жиIащ къыщыпсалъэм Къуэжей Артём.
  • ШэнтIыкъу Иринэ къызэхуэсахэм къахуеджащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ – КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр Емуз Нинэ школым къыхуигъэхьа хъуэхъу тхылъым.
  • IуэхущIапIэм и махуэшхуэр даIэтащ абы и утыку къыщыпсэлъахэу егъэджэныгъэм и ветеран Лыхь Абдулчэрим, тхакIуэ, журналист, тхыдэдж Бейтыгъуэн Сэфарбий, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ       и лэжьакIуэ Щоджэн Ахьмэд, тхыдэ щIэныгъэхэм             я доктор, Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и унафэщI Дзэ- мыхь  Къасболэт, нэгъуэщIхэми.
  • Пшыхьыр махуэшхуэ концерткIэ иухащ. ИужькIэ хьэщIэхэм къыхуащтащ адыгэ Iэнэ.
  • Зэманым дэбакъуэ еджапIэм гъуэгуанэ купщIафIэ кIыхькIэ дыхуоупсэ.
  • ТАМБИЙ  Линэ.
  •  
  • Хабзэм  щагъэгъуазэ
  • УФ-м и МВД-м Налшык щиIэ управленэм и IэщIагъэлIхэмрэ абы къепхауэ лажьэ Жылагъуэ советым хэтхэмрэ, хабзэ хъуауэ, щIэх-щIэхыурэ яIуощIэ школакIуэхэм. Апхуэдэ зэхуэсхэм балигъхэм ныбжьыщIэхэр  хабзэм,  псэукIэ узыншэм и лъабжьэм щагъэгъуазэ. Зи гугъу тщIы зэIущIэ куп-щIафIэ иджыблагъэ къыщызэрагъэпэщащ Нал-шык  дэт курыт школ  №19-м.
  •  
  • НыбжьыщIэхэм хьэщIэу яхуэкIуат зи цIэ къитIуа Жылагъуэ советым хэт Сидорук Павел, УФ-м и МВД-м Налшык щиIэ управленэм   и юрисконсульт, лейтенант Лъостэн Каринэ, балигъыпIэ имыувахэм ядэлэжьэнымкIэ абы и къудамэм и IэщIагъэлIхэр. Апхуэдэу зэIущIэм хэтащ школым и унафэщIым и къуэдзэ Ачмыз Светланэрэ социальнэ педагог Щхьэгъэпсо Альбинэрэ.
  • Зэхуэсым щытепсэлъыхьащ наркотикхэм зэрызащыпхъумэну щIыкIэхэм, абыхэм узыншагъэм къыхуахь зэраныгъэ иным. КъинэмыщIауэ, къыщаIэтащ терроризмэмрэ экстремизмэмрэ щIалэгъуалэр пэIэщIэ зэрыпщIыну Iэмалхэр. ГъащIэм къыхаха видео теплъэгъуэ зыбжанэ ирагъэплъащ, зытепсэлъыхь Iуэхугъуэхэм я щыхьэту. Сидорук Павел ныбжьыщIэ-хэм щепсалъэм къыхигъэщащ сыт хуэдэ щIэпхъаджагъэми жэуаплыныгъэ къызэрыкIэлъыкIуэр, абы къыхэкIыуи сакъыныгъэ, набдзэгубдзаплъагъэ дапщэщи яхэлъын зэрыхуейр. ЗыгуэркIэ мыхъумыщIагъэ гуэр ялъагъумэ, хабзэхъумэ органхэм хъыбар ирагъэщIэн зэрыхуейми хуиущиящ.
  • Лъостэн Каринэ школакIуэхэр щыгъуазэ хуищIащ ныбжьыщIэхэм я хуитыныгъэхэмрэ пщэрылъхэмрэ. Апхуэдэу абы жэуап ири- тащ цIыкIухэр зыгъэпIейтей упщIэхэм.
  • ЗэIущIэм и кIэухыу школакIуэхэм ирагъэтхащ «Линие пщтыр» («Горячая линия») телефоным и номерыр икIи ахэр къыхураджащ, Iэмалыншэ хъумэ,  ар къагъэсэбэпыну.
  • КЪАРДЭН Ритэ.
  •  
  • Гулъытэ
  • Сабийхэм я  дэрэжэгъуэр куэд  и  уасэщ
  • Дыгъэгъазэм хеубыдэ зи узыншагъэм сэкъат иIэ сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ я махуэр. Абы ехьэлIа дауэдапщэхэр ди республикэм и щIыналъэхэм щрагъэкIуэкIащ мы махуэхэм. А зэхыхьэ-хэм мыхьэнэшхуэ яIащ зи узыншагъэм сэкъат иIэхэм я гукъыдэжыр къэIэтынымкIэ, гъащIэм хуаIэ еплъыкIэхэр егъэфIэкIуэнымкIэ, ягурэ я щхьэрэ зэтелъу лъэ быдэкIэ увынымкIэ.
  •  
  • «Таурыхъыр ди хьэщIэщ» – арат зэреджэр Аруан районым ЛэжьыгъэмкIэ, цIыхухэр IэнатIэкIэ къызэгъэпэщынымрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэ етынымкIэ и центрым (унафэщIыр Къуэдзокъуэ Хьэутийщ) Нарткъалэ щызэхиша зэхуэсым. Ар щекIуэкIащ Къуэшыхэ МуIэедрэ Иринэрэ я «Телъыджэхэм я дуней» нэгузегъэужьыпIэм.
  • ЗэIущIэм и хьэщIэ нэхъыщхьэ дыдэ щIыпIэм щыпсэу сабийхэу махуэшхуэр зыхуэгъэзахэр. Апхуэдэ цIыкIу  40-м  щIигъу   кърагъэблэгъат а махуэм центрым. Абыхэм я махуэмкIэ ехъуэхъуну, я гукъыдэжыр къаIэтыну, дэрэжэгъуэ иратыну гуфIэгъуэм зыкърагъэхьэлIат Аруан районым и администрацэм и Iэтащхьэм социальнэ IуэхухэмкIэ и къуэ-дзэ Щоджэн Риммэ, Зи узыншагъэм сэкъат иIэхэм я щIыпIэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Шелковников Пётр, егъэджэныгъэмкIэ щIыпIэ IэнатIэм опекэмрэ попечительствэмкIэ и къудамэм и унафэщI Гуровэ Ольгэ,            «Лэгъупыкъу» творческэ центрым и пашэ Къардэн Равидэ, Унагъуэмрэ сабийхэмрэ социальнэ и лъэныкъуэкIэ ядэIэпыкъунымкIэ республикэ центрым и унафэщI Темрокъуэ Оксанэ, «Гуащэхэм я театр» IуэхущIапIэм и пашэ Къардэн Заур, КъБР-м ЛэжьыгъэмкIэ, цIыхухэр IэнатIэкIэ къызэгъэпэщынымрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэмкIэ и министерствэм и лIыкIуэ Токмаковэ Мадинэ сымэ, нэгъуэщIхэри.
  • Апхуэдэ хьэщIэ лъапIэ куэд къызрихьэлIа махуэшхуэ зэхуэсыр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ Аруан районым ЛэжьыгъэмкIэ, цIыхухэр IэнатIэкIэ къызэгъэпэщынымрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэ етынымкIэ и центрым и унафэщIым и къуэ-дзэ  Акимовэ   Оксанэ. Ар гуапэу ехъуэхъуащ дауэдапщэм кърагъэблэгъа  сабийхэмрэ  ныбжьыщIэхэмрэ. АдэкIэ Оксанэ псалъэ иритащ Къуэдзокъуэ Хьэутий.
  • - Сигуми си псэми къабгъэдэкIыу сынывохъуэхъу нобэрей махуэшхуэмкIэ. Дэтхэнэ цIыхуми, къызыхэкIамрэ бгъэдэлъ Iэмалхэмрэ емылъытауэ, ди къэралым пщIэрэ гулъытэрэ зэрыщигъуэтым и щыхьэтщ мы зэхуэсым лъабжьэ хуэхъуа Iуэхугъуэр, – къыхигъэщащ Къуэдзокъуэм. – Гушхуэ зыкIуэцIылъ, псэ къабзэрэ шыIэныгъэкIэ Тхьэр зыхуэупсахэм фащыщщ фэ. Зы махуэм нэхърэ къыкIэлъыкIуэм фефIакIуэу, фи Iуэхур дэкIыу, гъащIэм хувиIэ мурадхэр къывэхъулIэу, абы фыщызрихьэлIэ лъэпощхьэпохэм фазэрыпэлъэщын акъылрэ шыIэныгъэрэ фхэлъу, гулъытэрэ хуабагъэрэ фащымыщIэу фыпсэуну сынывохъуэхъу. Фи гъащIэр нэхъ тынш, щIэщыгъуэ хъун папщIэ, дэ тлъэкI къэдгъэнэнукъым.
  • Зи узыншагъэм сэкъат иIэ сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ апхуэдэ псалъэ гуапэ куэд щыжраIащ а махуэм зэхуэсым. Абыхэм ехъуэхъуну псалъэ къэзыщтахэм ящыщщ «Телъыджэхэм я дуней» нэгузегъэужьыпIэм и унафэщIхэр. Абыхэм жаIащ зи пашэ центрым сабийхэм я гукъыдэжыр къэзыIэтын зэхыхьэ гъэщIэгъуэнхэр щIэх-щIэхыурэ къы-зэрыщызэрагъэпэщыр икIи абы и бжэхэр абыхэм папщIэ дапщэщи зэрызэIухар.
  • Республикэм и къалащхьэм къикIа хьэщIэхэу Къардэн Зауррэ Михайловэ Маринэрэ къыхагъэщащ «Гуащэхэм я театр» IуэхущIапIэм сабийхэм папщIэ теплъэгъуэ хьэлэмэт куэд зэрыщагъэувыр. Абыхэм ящыщ зы таурыхъ театрым махуэш-хуэ тыгъэ яхуищIащ сабийхэм. Ахэр яфIэхьэлэмэту еплъащ «Сказки странствующего факира» спектаклым, «Сказочные приключения Машеньки» теплъэгъуэм.
  • Абдежым къыщынакъым сабийхэмрэ  ныбжьыщIэхэмрэ хуащIа тыгъэ гуапэхэр. IэфIыкIэ щащI «Жако» фабрикэм (унафэщIыр Къущхьэ Светланэщ) цIыкIухэм къахуригъэшащ   IэфIыкIэ зэмылIэужьыгъуэ куэд. Абыхэм сабийхэр хуабжьу щы-гуфIыкIащ. Зэхуэсыр къызэгъэпэщынымрэ ар къызыхуэтыншэу, купщIафIэу егъэкIуэкIынымрэ зи къару, зэфIэкI, мылъку езыхьэлIа дэтхэнэ-ми иратащ Аруан районым ЛэжьыгъэмкIэ, цIыхухэр IэнатIэкIэ къызэгъэпэщынымрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэ етынымкIэ и центрым къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъхэр.
  • ГуфIэгъуэ зэIущIэр щызэхуищIыжым, Акимовэ Оксанэ иджыри зэ ехъуэхъуащ махуэшхуэр зейхэм, абы зыкърезыгъэхьэлIа балигъхэми фIыщIэ ин яхуищIащ, сабиипсэхэр зэрагъэгуфIам щхьэкIэ.
  • - Гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ фыщымыщIэну, фIыуэ флъагъухэм, псэкIэ фызыпэгъунэгъухэм я гулъытэ дапщэщи вгъуэтыну, ди ныбжьэгъу цIыкIухэ! – жиIащ абы.
  • Апхуэдэу махуэшхуэр щаIэтащ Дзэлыкъуэ районми. Зи узыншагъэм сэкъат иIэ сабий 215-рэ щопсэу щIыпIэм. А цIыкIухэм я гукъыдэжыр къаIэтын, ягъэгуфIэн мурадкIэ щIыналъэ администрацэм и унафэщIхэмрэ Дзэлыкъуэ районым ЦIыхухэр IэнатIэкIэ къызэгъэпэщынымрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэмкIэ и IэнатIэм и IэщIагъэлIхэмрэ            (унафэщIыр Къущхьэ Масирэтщ) гуфIэгъуэ пшыхь зэхашащ. Ар къызэIуихащ щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэ Джатэ Руслан.
  • - Гулъытэ хэха хуэныкъуэ ныбжьыщIэхэм набдзэгубдзаплъэу яхущытыныр, ди гуапэ зэрыхъущи, щIыпIэм хабзэ дахэ щыхъуа Iуэху бгъэдыхьэкIэхэм ящыщщ. Нобэрей гуфIэгъуэ зэхыхьэри абы щыхьэт техъуэ Iуэхугъуэщ, – жиIащ Джатэм. – Ди сабий цIыкIухэми абыхэм я адэ-анэхэми дохъуэхъу я гукъыдэжым хэхъуэу, я узыншагъэм кIэрымыхуу, дэрэжэгъуэ къезыт махуэфI куэдкIэ Тхьэр къахуэупсэну! Зывгъэпсэху, фыкъафэ, фыджэгу, ныбжьыщIэхэ. Фэращ псори зыхуэгъэпсар.
  • Зи узыншагъэм сэкъат иIэ ныбжьыщIэхэм папщIэ концерт дахэ къыщызэрагъэпэщат щIыпIэм. Дзэлыкъуэкъуажэм дэт прогимназие №1-м и еджакIуэхэм, «Маленький джигит»  къэфакIуэ ансамблым, «Апельсин» джэгуакIуэ гупым хэт- хэм ягъэзэщIа къафэхэм, жаIа уэрэдхэмрэ усэхэмрэ, ирагъэкIуэкIа джэгукIэхэм хэпщIыкIыу къаIэтащ цIыкIухэм я гукъыдэжыр. Махуэшхуэр зей сабийхэми наIуэ ящIащ ябгъэдэлъ зэфIэкIхэр. Кыржын Эльмирэ, Бей Беслъэн, Къущхьэ Заирэ сымэ дахэу усэ къеджащ.
  • Пшыхьыр къызэзыгъэпэщахэм ирагъэкIуэкIащ зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэр. Сабийхэр гукъыдэж яIэу зыхэтахэм ящыщщ сурэт щIынымкIэ зэхьэзэхуэр. КъэпщытакIуэ гупым хэта Шал Любэ, Мамбэт Люся, Урысмамбэт Шагъир сымэ абы щытекIуахэм саугъэт цIыкIухэр иратащ. Зэхыхьэм къекIуэлIа сабий псоми къызэгъэпэщакIуэхэр яхуэгуэпащ тыгъэ  зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ.
  • - Сабийхэм я гукъыдэжыр къэтIэтын, абыхэм я нэгум гуфIэгъуэ итлъэгъуэн папщIэ къызэдгъэпэщу аращ мыпхуэдэ Iуэхугъуэхэр, – жиIащ Къущхьэ  Масирэт.  -  ЦIыкIухэм  ягъуэта дэрэжэгъуэр куэд и уасэщ ди  дежкIи.
  •  ЖЫЛАСЭ Маритэ.
  • Анэдэлъхубзэр зэраджыр къапщытэ
  • Лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ советым, УФ-м и Президентым и нэIэм щIэту лажьэм, и зэхуэсым и лэжьыгъэм хэту, а IэнатIэм и IэщIагъэлIхэм къэрал унафэщIым пщэрылъ ­яхуищIахэр зэрагъэза-щIэр къапщытэу, УФ-м Егъэ­джэныгъэ IэнатIэм кIэ­лъыплъынымкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм иджыблагъэ къихутащ анэдэлъхубзэхэр ку­рыт школхэм щегъэ­джы­нымкIэ цIыхухэм яIэ хуитыныгъэхэр щIыналъэхэм гъэзэщIа зэрыщыхъу ­щIы­кIэр.
  •  
  • УФ-м Егъэджэныгъэ Iэ­натIэм кIэлъыплъынымкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм и IэщIагъэлIхэр ди республикэм къыщыкIуам, къапщытащ КъБР-м щызекIуэ хуитыныгъэхэм я ­актхэр, зэреджэ щIыналъэ базиснэ планхэр, ан­э­дэлъхубзэхэр егъэджыным епха методикэ чэнджэщхэр, адыгэбзэмрэ литературэмрэ, балъкъэрыбзэмрэ литературэмрэ зэрырагъэдж программэхэр (бзэр зыIурылъхэмрэ ар хамэбзэу зыджхэмрэ ехьэлIауэ зэщ­хьэщыхауэ), еджапIэ IэнатIэхэм яIэ хуитыныгъэмрэ къалэнхэмрэ щыхьэт техъуэ дэфтэрхэр. Къэпщытэныгъэхэм къызэрагъэ­лъэ­гъуам­кIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым анэдэлъхубзэхэр щегъэджынымкIэ хабзэхэр къыщызэпаудыркъым. Республикэм и еджапIэ псо-       ми щагъэзащIэ анэдэлъ-хубзэр джынымкIэ цIыхухэм яIэ хуитыныгъэхэр. Анэдэлъ­хубзэхэр хэтщ Iэмал имы­Iэу школакIуэм иджын хуей предметхэм. Лэжьыгъэр унэ­­тIыныгъитIкIэ зэщхьэщыхауэ йокIуэкI: бзэр зы­Iурылъу лъэпкъым щыщ­хэмрэ ар хамэбзэ зыхуэ­хъухэмрэ елъытауэ (мы адыгэ, мыбалъкъэр сабийхэр). Апхуэдэ мыадыгэ, мыбалъкъэр сабийхэм адыгэбзэр е балъкъэрыбзэр ядж, адэ-анэхэм я лъэIу тхылъым ипкъ иткIэ.
  • Анэдэлъхубзэр джыным хухаха сыхьэт бжыгъэхэр ­хуокIуэ а предметхэм зэ­реджэ программэхэм щыхухаха, УФ-м Егъэджэныгъэм­рэ щIэныгъэмкIэ и министерствэм и реестрым къы­щыгъэлъэгъуа мардэхэм. Дызэрыт гъэ еджэгъуэм абыхэм зэхъуэкIыныгъэ гуэ­ри ягъуэтынукъым.
  • КIэлъыплъакIуэхэм Iуэхугъуэ зыбжанэ къыхалъхьащ анэдэлъхубзэр щIыналъэ­хэм щегъэджыныр егъэ­фIэ­кIуэным епхауэ. Апхуэдэ-хэщ, къапщтэмэ, КъБР-м «Егъэ­джэныгъэм теухуауэ» и хабзэм къыщыгъэлъэгъуа Iуэхугъэ хэхахэр феде­ральнэ хабзэм хуэкIуэу убзыхужыныр. ЕтIуанэрауэ, анэдэлъхубзэхэр зэрырагъэдж тхылъхэр феде­ральнэ спискэм игъэхуэ­нымкIэ лэжьыгъэ егъэкIуэкIыпхъэщ, щIыналъэм и ­нэ­щэнэ дахэхэр  къызыхэщ зэ­реджэ пособиехэри гъэ­хьэзырын хуейщ.
  • ТАБЫЩ Мурат,
  • КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм
  • я IуэхухэмкIэ и министерствэм и лэжьакIуэ.