ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

УсэкIэ мыхъумыщIагъэмрэ фэрыщIагъымрэ изыгъэкIуэт

2017-12-15

  •  Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, Урысей Федерацэм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэт Джатокъуэ Юрэ иджыблагъэ дунейм къытригъэхьащ «ГушыIэхэмрэ ауанхэмрэ» зыфIища тхылъыр.
  •  
  • ДызыхуэкIуэ гъэм зи ныбжьыр илъэс 80 ирикъуну Джатокъуэ Юрэ мы къыдэкIыгъуэм щызэхуихьэсащ и тхыгъэ нэхъыфIхэр. Ахэр куэд мэхъу икIи мы тхылъым и напэкIуэцI 300-м нэблагъэр яубыдащ. Ди гъащIэм и мыхъумыщIагъэ, фэрыщIагъ куэдыр утыку къизылъхьэ, ахэр усэкIэ изыгъэкIуэт Джатокъуэр, сыт щыгъуи хуэдэу, и бийуэ къоув пцIыупсхэм, нэпсейхэм, щхьэхуещэхэм, фыгъуэнэдхэм, фэрыщIхэм, къулыкъущIэкъухэм, фадафэхэм, Iужажэхэм… Дэтхэнэм и цIэр къипIуэн? Абы и языныкъуэ усэхэм псалъэжь, псалъэ шэрыуэ теплъэхэр яIэщ икIи щIэджыкIакIуэхэм я дежкIэ «гъэткIугъуафIэщ», гукъинэжщ. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ:
  •  
  • Яхэмыту щытмэ пажэ,
  • Къуийми, ящIыр бжэныр пашэ.
  •  («Мэлхэм»).
  •  
  • Анэдэлъхубзэми къытщIэхъуэ щIэблэми иропIейтей авторыр. Аращ щIитхар:
  •  
  • Бзэ куэд иджащ – имыщIэ нэсу зы бзэ:
  • Мыадыгэбзэ е мыурысыбзэ.
  •  («БзэмыIу»).
  •  
  • Хуэмыщу щытмэ лIыфIым къуэфI,
  • Ар имыуасэ тхьэрыкъуэф.
  •  («ЛIыфIым»).
  •  
  • Джатокъуэ Юрэ и сатыр пIаскIуэхэр сабийми балигъми я дежкIэ щIэщыгъуэщ икIи зэгъэщIэгъуафIэщ. Аращ абыхэм ящыщ зыбжанэ 5-8-нэ классхэм щрагъэдж адыгэ литературэм и хрестоматие-учебникым щIрагъэхуар.
  • Иджыблагъэ дунейм къытехьа «ГушыIэхэмрэ ауанхэмрэ» тхылъым, и усэхэм къищынэмыщIауэ, итщ Джатокъуэм псалъэ гуапэ куэд хужызыIа тхакIуэ, усакIуэ, критик цIэрыIуэхэу Шэвлокъуэ Пётр, Нало Заур, Къэрмокъуэ Хьэмид, Тхьэгъэзит Зубер, Уэрэзей Аф-лик сымэ газетхэмрэ журналхэмрэ къытрагъэдзауэ щыта тхыгъэ купщIафIэ- хэр.
  • АуаныщI къыдэкIыгъуэ зыбжанэ зи IэдакъыщIэкI Джатокъуэ Юрэ и дежкIэ мыр еплIанэщ. Нэхъапэм абы дунейм къытригъэ-хьащ «Лъэмыж нэпцI» (1995), «Аркъэн» (2001), «Джэрпэджэж» (2009). КъищынэмыщIауэ, Юрэ и са-тыр пIаскIуэхэр адыгэбзэрэ урысыбзэкIэ къытрадзащ «Адыгэ псалъэ», «Маяк» газетхэм, «Iуащхьэмахуэ», «Нур», «Литературная Кабардино-Балкария» журналхэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым и радиомрэ телевиденэмкIэ къатащ.
  • Усэ тхыным къыдэкIуэу, абы къэхутэныгъэ лэжьыгъэшхуи ирегъэкIуэкI. Аращ къызыхэкIар Къэхъун курыт еджапIэ №1-м и къекIуэкIыкIамрэ нобэмрэ теухуа «Первая Кахунская» тхылъыр 2007 гъэм къыдигъэкIыныр. Илъэс зыбжанэ дэкIри дунейм къытригъэхьащ «Джатокъуэ лъэпкъым и щIэнгъуазэ» («Фамильная энциклопедия рода Гетоковых») къыдэкIыгъуэр.
  • Джатокъуэ Юрэ гъащIэм гукъыдэжышхуэ хуиIэщ. Шэч хэлъкъым абы и къалэмыпэр дунейм и мыхъумыщIагъэхэм дяпэкIи зэрыпэщIигъэтынум икIи и «ГушыIэхэмрэ ауанхэмрэ» куэдым къазэрыхуэщхьэпэнум.
  •  
  • Хьэтау Ислъам.