ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Къафэр зи псэм хэлъ

2017-12-12

  • КъБР-м и цIыхубэ артисткэ, «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым и солисткэу щыта Егъэн Мадинэ дыгъэгъазэм и 11-м и ныбжьыр илъэс бжыгъэ дахэ ирикъуащ. Абы ипэ къихуэу ар ди хьэщIэщым къедгъэблэгъащ.
  • Ди псэлъэгъум и адэ Багъэтыр ­Аркадий илъэс куэдкIэ «Адыгэ псалъэ» газетым щылэжьащ, республикэм и ­журналистикэм хэлъхьэныгъэ хуэзы­щIахэм ящыщщ. КъищынэмыщIауэ, абы быныфI игъэсащ. Лъэпкъ къафэм и тхыдэм зи утыку итыкIэр къыхэна Мадинэ иджыри щIалэ дыдэу, илъэс 26-рэ фIэкIа мыхъуу, «КъБР-м и цIыхубэ ­артисткэ» цIэ лъапIэр къыхуагъэфэщащ. Къафэм зэрыхыхьаращ япэу ды­зэреупщIари.
  •  
  • - ПщафIэхэр щагъэхьэзыру Налшык дэт училищэм 1986 гъэм сыщеджэрти, «Студент гъатхэм» къафэ щызгъэзэщIэн хуейуэ пщэрылъ сщащIат. Зэщхьэгъусэхэу Марыщ Зауррэ ДыщэкI ФатIимэрэ сагъэхьэзырат. КъэпщытакIуэ гупым хэт, «Кабардинка» ансамблым и художественнэ унафэщI Ульбашев Мутай сыкъызэрыфар игу ирихьри, я гупым сригъэблэгъащ. КъэфакIуэхэм сахыхьэныр си адэм зэримыдэнур сщIэрти,  сэ япэ зизгъэщу зыри жысIакъым. Ди адэр хабзэ ткIий зыхэлъ цIыхущ, дэ гъэсэныгъэ тэмэм диIэныр сыт щыгъуи игъэнэхъапэрт. ДыщэкI ФатIимэ ди унэ накIуэри «Кабардинка»-м сыхыхьэну хуит сищIыну си адэм елъэIуати, къикIа щыIэкъым. ИтIанэ, ансамблым сыкIуэу си къэфэкIэм езгъэплъыну Ульбашевыр си адэм къыщелъэIум, арэзы хъуащ. Къызэплъри, ягу срихьат. Абдежым псори зэхыхьэри, си адэр къытрагъэхьащ, абы и лэжьапIэм къакIуэурэ къепсалъэрт, ди студием яшэурэ къыдагъэплъырт, сытми, арэзы ящIри, къэфакIуэ гупым сыхагъэхьат, ауэ адыгэ хабзэм семыбэкъуэну псалъэ быдэ сIихауэ щытащ. Махуэ къэс концертхэр диIэти, ди гупым хэтхэм сыщIашэжурэ си адэм сратыжырт. Апхуэдэурэ екIуэкIыурэ 1987 гъэм унагъуэ сихьащ, щхьэгъусэ схуэхъуари (Егъэн ­Руслан) арат щылажьэри, иужькIэ си Iуэхур нэхъ тынш хъуащ.
  • - Илъэс дапщэкIэ ухэта ансамблым?
  • - Псори зэхэту илъэс 14-кIэ. Илъэс 26-рэ сыхъуу арат «Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артисткэ» цIэ лъапIэр къыщыс­хуагъэфэщам. Битокъу Аслъэнбэчрэ сэрэ «КъБР-м щIыхь зиIэ и артист» цIэр димыIэу «цIыхубэр» къытхуагъэфэщауэ щытащ. Москва ди Iуэхум арэзы щытехъуэу, Iэ къыщыщIадзын папщIэ хуабжьу гугъу дехьауэ зэрыщытар иужькIэ къэтщIауэ аращ дэ. Илъэсий хъууэ арат ансамблым дызэрыхыхьэрэ.
  • - «ЦIыхубэ артисткэ» цIэр артистхэр илъэс куэдкIэ, уеблэмэ псэухукIэ зы­хуэкIуэ, зыщIэхъуэпс дамыгъэ лъапIэщ. Апхуэдэу ущIалэу ар къы­щыпIэрыхьэм, «ущIигъэлIэжакъэ»?
  • - Хьэуэ. Уеблэмэ, ар иджыри схуэмыфащэу, къэзлэжьыжын хуей гуэру къызатауэ къысщыхъурти, сыт щыгъуи а цIэ лъапIэм сызэрыхуэфэщэным сыхущIэкъурт. СылэжьэхукIи аращ сызытетар. «Кабардинка»-м и концерт программэхэр илъэс куэдкIэ сэращ езыгъэкIуэкIар, апхуэдэ пшыхьхэм деж сэ утыку сыкъыщихьэкIэ, си цIэунэцIэр зэи къисIуэжыртэкъым. СфIэемыкIут.
  • - БгъэзэщIа къафэхэм ящыщу уи гумрэ уи псэмрэ нэхъ къыдыхьэу дэтхэнэр къыхэбгъэщынт?
  • - Гугъущ а упщIэм жэуап ептыну. Сэ къафэ куэд згъэзэщIащ, абыхэм си псэм фIэмыфIа яхэтуи схужыIэнукъым. Ауэ нобэ утыку сихьэн хуей хъумэ, «Къафэм» фIэкIа сыкъыдэфэнукъым. Лъэпкъым и псэр, и хьэлщэныр, и зыIыгъыкIэр нэсу къызытещ а къафэм щIагъыбзэ куу  иIэщ. Сэ си гъащIэм увыпIэ хэха, уеблэмэ, япэ увыпIэ щиIыгъщ къафэм.Къафэ пэжым уегъасэ, уеущий, дуней тетыкIэ екIу узэриIэным укъыхуреджэ. Абы Iэпкълъэпкъыр зэригъэдахэ къудейр сыт и уасэ?! Сэ хуабжьу си гуапэщ иужьрей зэманым щIэблэм къафэм гу зэрыхуащIыжар, ауэ абыхэм я нэхъыбэм къафэм и хабзэхэр IэпкълъэпкъкIэ ягъэзащIэ къудейщ. Къафэр псэкIэ зыхэпщIэн хуейщ, абы папщIэ и щIагъыбзэм, абы и къежьэкIам зыщыбгъэгъуэзапхъэщ.
  • - Ансамблыр здэщыIа щIыпIэ бжыгъэншэхэм ящыщу сыт хуэдэхэр нэхъ ­уигу къинэжа?
  • - Зэи сигу ихужынкъым япэ дыдэу Сириемрэ Тыркумрэ дыщыкIуар, абы щыпсэу ди лъэпкъэгъухэр къытхуэгумащIэу къызэрытпежьар, зыкъытщамыгъэнщIу дызэрагъэхьэщIар. Уеблэмэ, абы щыгъуэм зэдгъэцIыхуа, ныбжьэгъу къытхуэхъуа куэд нобэми къыткIэлъокIуэ, дызэролъагъу. Ауэ нэхъыбэу сигу къинэжар ди балетмейстеру щыта Думэныщ Iэулэдин къытхилъхьэу щыта гъэсэныгъэмрэ езым и хьэл дахэмрэщ. Ди адэ-анэм хуэдэу ар къытхущытащ, фIы дыхъумэ фIэфIу, абы дыхуиущий зэпыту. Ди ансамблым хэтхэм Iэулэдин зыкIэ пщIэ ин хуэтщIырти, и жыIэ зыми «тIу ищIыртэкъым». Дэнэ дымыкIуэми, сыт хуэдэ хьэщIэщ дыщIэсми, дызэрыщIэтIысхьам хуэдэу къабзэу зэщIэдмыкъуэжауэ дыкъыщIэкIыжу ­идэртэкъым. «Сыт сэ ар зэщIэскъуэжын щIыхуейр, хьэщIэщхэм я унэIутым лIо езгъащIэр?» – жиIат къытхэт щIалэхэм язы­хэзым. «Ар унэIутым зэщIикъуэжынщ, уэ уи напэр дэнэ къипхыжын?» – къыжриIэжауэ щытащ.
  • - Утыкум есар абы щимытыжым деж гугъу ехьу жаIэ. «Кабардинка»-м укъы­хэкIыжа иужь къыптехьэлъакъэ?
  • - Сигури си псэри етауэ, пылъхьэншэу фIыуэ слъагъуу а IэнатIэм сызэрыщылэжьам емылъытауэ, сценэм сызэримытыжыр къыстехьэлъауэ схужыIэнукъым. Зэгъусэу ансамблым хэтахэр щIэхщIэхыурэ дызэхуозэри дыкъофэ, дызэхэсщ, дызэролъагъу. Ансамблым сыкъыхэкIыжа иужькIэ, си узыншагъэм къимыхьу, зыкъомрэ сылэжьакъым, итIанэ «Налшык» курортзыгъэпсэхупIэм администратору сыувауэ, иджыри а IэнатIэм сыпэрытщ.
  • - ЩIэрыщIэу гъащIэр къыщIэбдзэжатэмэ…
  • - Зыри схъуэжыну сыхуейтэкъым. Сыарэзыщ си гъащIэмкIэ, сэ сащыщщ абы игъэфIахэм.
  • - Лъэпкъ къафэр фIыуэ зылъагъухэм, абы зи гъащIэр тезыухуэну мурад зы­щIахэм сыт хуэдэ псалъэкIэ захуэбгъэзэнт?
  • - Гугъущ ар. Сыт хуэдэ IэнатIэ упэрытми, а узэлэжьыр къохъулIэн папщIэ фIыуэ плъагъун хуейщ. Куэдым зэрагугъэм хуэдэу, къэфакIуэу ущытыныр тыншкъым. Утыку укъихьэу укъафэ къудейкIэ Iуэхур зэфIэкIыркъым. Си анэшхуэ тхьэмыщкIэм «Укъызэрыфэм щхьэкIи ахъшэ къуату ара?» – жиIэурэ игъэщIэгъуауэ щытащ «Кабардинка»-м сыщыхыхьам. Абы хуэдэу гупсысэр куэдщ. Псом япэрауэ, уи Iуэхур къыбдэзыIыгъын цIыху уиIэн хуейщ. Къэфэну хуей дэтхэнэми хьэл быдэ хэлъыпхъэщ. Куэдым, куэд дыдэм ухэнынущ, къафэр гъащIэм Iэпэгъу щыпщIмэ, ауэ щыхъукIи къафэм къуитыр нэхъыбэжщ. Абы зы щхьэкIэ нэхъ лъагэ уещI. Дуней псом къыщацIыху къэфакIуэ цIэрыIуэхэр  къафэращ утыку изышар.
  •  
  • Епсэлъар  Щомахуэ  Залинэщ.