ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2017-11-25

  • ЗэвгъэцIыху
  • Нэмыцэ усакIуэ
  • Нэмыцэ усакIуэ, драматург, прозаик, философ, щIэныгъэлI Гёте Иоганн Вольфганг Германием щыIэ Франкфурт Iус Майне къалэм 1749 гъэм шыщхьэуIум и 28-м къыщалъхуащ. И адэ Гёте Иоганн Каспар адвокату щытащ, и анэ Катаринэ Элизабет къалэ старшинам ипхъут.
  • Гёте и адэр цIыху ткIийт, зэпIэзэрытт, пэжагъ зыхэлът. ЩIэныгъэм зэрыхуэнэхъуеиншэмкIэ, гулъытэшхуэ зэрыхэлъымкIэ, зэрыкъабзэлъабзэмкIэ и адэм ещхь хъужауэ къалъытэрт Гёте. И анэращ зи фIыгъэр щIалэр хуабагърэ гумащIагърэ хуэмыныкъуэу къызэрыхъуар.
  • Гёте и унагъуэр зыхуей хуэзэу псэурт, библиотекэшхуи яIэт. Абы и фIыгъэкIэ, пасэ дыдэу щIиджыкIащ «Илиа-да»-р, Овидий, Вергилий, нэгъуэщI усакIуэхэм, тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр. Унэм кърагъэблэгъа егъэджакIуэм иригъащIэхэм нэмыщI, езыр-езыру куэдым хуеджащ, апхуэдэуи нэмыцэбзэм къыдэкIуэу, франджыбзэ, латыныбзэ, алыджыбзэ, итальяныбзэ зригъэщIащ. КъищынэмыщIауэ, Гёте хуэIэзэу щытащ къэфэным, шы тесыным, фехтованием.
  • Лейпциг университетым щеджащ, 1770 гъэм Страсбург университетыр къиухащ, аращ правэмкIэ и доктор диссертацэр щыпхигъэкIари.
  •  Юриспруденцэм мащIэт Гёте зэрыдихьэхыр. Лейпциг кIуа нэужь, абы фIыуэ елъагъу Шойнкопф Кэтхен икIи рококо жанрым иту усэ дыхьэшхэн цIыкIухэр хуитхыу щIедзэ. Усэм дихьэха нэужь, нэгъуэщI жанрхэми зрепщыт икIи тхыгъэ купщIафIэхэр и Iэдакъэ къыщIокI. Щэнхабзэм и тхыдэр зыдж нэмыцэ щIэныгъэлI цIэрыIуэ Гердер Готфир Иоганн хуэза нэужь, Гёте и лэжьыгъэм и къэухьым хуабжьу зехъуэж. Страсбург щыдэса лъэхъэнэм тхакIуэ ныбжьыщIэхэм, иужькIэ дуней псом зи цIэр щыIуахэм, гъусэ яхуохъу, нэхъри зеужь. Ауэ и адэм фIэлIыкIырти, юрист IэщIагъэр Iэпэдэгъэлэл ищIакъым, литературэ лэжьыгъэм зыкIи зэран хуэмыхъуу зыкъомрэ къекIуэкIащ.
  • Урысейм Гёте къыщацIыхуар XVIII лIэщIыгъуэм и кIэуххэрщ. Абы и IэдакъэщIэкIхэр япэу урысыбзэкIэ щызэрадзэкIар 1781 гъэрщ. ТхакIуэм и тхыгъэхэм япэу щытхъуащ Радищев Александр, Новиков Николай сымэ. Пушкин и лъэхъэнэм гулъытэ нэхъыбэ хуащI хъуащ нэмыцэ тхакIуэм икIи и IэдакъэщIэкIхэу «Фауст», «Виль-гельм Мейстер» жыхуиIэхэр зэIэпахыу щIаджыкIырт.
  • Гёте Иоганн Вольфганг 1832 гъэм дунейм ехыжащ и ныбжьыр илъэс 82-м иту.
  •  
  • ГушыIэхэр
  • ТхьэмахуитI дэкIмэ
  • Сымаджэ хъуа щIалэр дохутырым деж мэпсалъэ.
  • - Дохутырым деж сыныщыкIуэну зэманымрэ махуэмрэ къэсщIэну арат.
  • - ТхьэмахуитI дэкIмэ къэпсалъи, устхынщ.
  • - Сэ сысымаджэщ, апщIондэху сылIэнкIи хъунщ.
  • - Ягъэ кIынкъым, уи щхьэгъусэр къэгъэпсалъи, узэрыхуэмеижыр къыджегъэIи зэфIэкIащ.
  •  
  • Пщыгъыу укъэкIуащ
  • ЩитIагъэ щыгъынхэм екIун пыIэ дахи къыхэзыхын зыфIэфI бзылъхугъэр тыкуэным щIыхьащ. Зыр щитIагъэмэ, гъуджэм иплъэурэ, тIощI хуэдиз зэрихъуэкIа нэужь:
  • - Мис мыр нэхъ сигу ирихьащи, дапщэ и уасэр?
  • - Зыри, ар пщыгъыу укъэкIуащ, – ет жэуап тыкуэнтетым.
  •  
  • ЗэвгъэщIэ
  • Къуалэбзухэм я цIэхэр
  • Баклан японский – Япон хыбабыщ
  • Бородач – Бланэукъ, къущхьэхъубгъэжь, мэлыхь-бгъэжь, щынэхь,
  • щынэхьыбгъэ, щынэхь-бгъэжь
  • Воробей снежный – Уэсбзу
  • Волчок – БгъэкIэхьцIыкIу
  • Вяхирь – Тхьэрыкъуэпщэху
  • Галстучник – Щхьэщ, пшахъуэджэд
  • Дубонос арчовый – Къуршдубэкъ
  • Жаворонок рогатый – Уэсхьэгуагуэ
  • Журавль даурский – Даур къру
  • Зеленушка кавказская – БзуудзыфэцIыкIу
  • Зяблик – Румат
  • Красавка - КърупщэфIыцIэ
  • Краснозобик – Бгъэгуплъ
  • Лунь луговой – ХъупIэжьец
  •  
  • Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр
  •  

    Гугухэ Шумсэт, Нурэ, Аслъижан, Мэнсурэт сымэ. Кушмэзыкъуей къуажэ, 1923 гъэ

  •  
  • Хъуэхъу
  • ИIэ фIыгъуэр хуэбагъуэрэ имыIэр къыхэхъуэу
  • ЦIыхугъэ лъагэ, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ, зи IэщIагъэм хуэIэижь, зи унагъуэкIэ зэпэщ бзылъхугъэ, илъэс куэд щIауэ къыддэлажьэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Жыласэ Маритэ къызэралъхурэ илъэс бжыгъэ дахэ ирокъу.
  • Маритэ дэ зэрытцIыхур бзылъхугъэ нэсым, Iущым, Iэдэбым и хьэл-щэн дахэхэр зыхэлъ лэжьэгъуущ. Ди лэжьэгъу зэчиифIэ къудей мыхъуу, и унагъуэкIи ди гъунэгъущ Маритэ, и щхьэгъусэ Жыласэ Зауррэ и къуэ Жыласэ Замиррэ ди редакцэм щаIэ къулыкъухэр къэплъытэмэ. Маритэ дехъуэхъуну дыхуейщ нобэ иIэ фIыгъуэр хуэбагъуэрэ имыIэр къыхэхъуэу, Зауррэ абырэ зэкъуэту я быниплIымрэ абыхэм къащIэхъуахэмрэ я гуфIэгъуэ хэплъэу илъэс куэдкIэ псэуну.
  •  
  • ГъэщIэгъуэнщ
  • Зы хьэнэф  зы хьэнэф и пщыжщ
  • Пащтыхьхэм сытым дежи яIэу щытащ я IуэхутхьэбзащIэ блыгущIэтхэр. Пащтыхьым и «пщIантIэдэт-хэр» зыхуей псори ягъуэту, бейуэ псэурт, ауэ я гъащIэр пщым и гукъыдэжымрэ къытехьэгъуэмрэ елъытат.
  • Пщым и уардэунэм къулыкъу щызыщIэхэм къалэн зэмылIэужьыгъуэ куэд ягъэзащIэрт. Нэхъ пасэм абыхэм я бжыгъэр мащIэт, ауэ куэд хъуа нэужь, къалэн къыщащIыр нэхъ цIыкIу хъууэрэ къекIуэкIащ. Апхуэдэу, псалъэм папщIэ, Франджым и пащтыхь Людовик XIV цIыхуищэ бжыгъэ и унафэм щIэтт, Iуэху мыхьэнэншэ тIэкIухэр зэфIагъэкI мыхъумэ, зыми къалэн пыухыкIа имыIэу. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, пащтыхьым пщэдджыжьым зезыгъэхуапэхэр зыкъом хъурт. Къапщтэмэ, абыхэм ящыщ зым и къалэныр Людовик XIV щатIэгъэну щыгъынхэр иIыгъын хуей къудейуэ арат. НэгъуэщI зыгуэрым и къалэным хыхьэр зы Iуэху цIыкIу закъуэт – пащтыхьыр щышхэкIэ бгъэIулъ Iуилъхьэнырт.
  • * * *
  • Уардэунэм къыщекIуэкI модэр къэзыгупсысыр пащтыхь унагъуэрат. Пащтыхьымрэ пащтыхь гуащэмрэ я щыгъынхэмрэ я дуней тетыкIэмрэ щапхъэ трахырт абыхэм я блыгущIэтхэм.
  • Елизаветэ I и фIыгъэкIэ къежьауэ щытащ щэкI хъарым къыхэщIыкIа пщампIэхэр. Апхуэдэуи дэнэ щIыпIи къыщацIыхурт пащтыхь гуащэм и щхьэц плъыжьыфэ лъагэу зэщIэкъуамкIэ.
  • Шыпш Даянэ.
  •  
  • Шхыныгъуэхэр
  • Лэпс зэщIэт, мэлыл, джэш, кIэртIоф хэлъу
  • Мэлылыр яупщIатэ е зэпауд грамми 100-150-рэ хъууэ, псы щIакIэри ятхьэщI. Лыр шыуаным иралъхьэ, псы щIыIэ щIакIэри мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящIри, дакъикъэ 20-25-кIэ ягъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. ИтIанэ абы халъхьэ джэш ныкъуэвэ, шыгъу хадзэ, шыуаныщхьэр трапIэри мафIэ щабэм тету дакъикъипщI-пщыкIутI хуэдизкIэ ягъавэ. Абы халъхьэ щимэ цIыкIуурэ упщIэта кIэртIоф, шыуаныщхьэр трапIэжри, хьэзыр хъуху ягъавэ. Хьэнтхъупсыр хьэзыр хъуным дакъикъитху-хы фIэкIа имыIэжу бжьыныху, шыгъу, шыбжий сыр халъхьэ. Хьэзыр хъуа хьэнтхъупсым джэдгын хаудэри, и щхьэр тепIауэ дакъикъи 5-6-кIэ щагъэт. Пщтыру фалъэ куукIэ Iэнэм трагъэувэ. ЩIакхъуэ, чыржын, пIастэ щIыIэ дашх.
  • Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
  • мэлылу – грамми 150-рэ,
  • лыр зэрагъэвэну псыуэ – грамм 600,
  • джэшу – грамм 30,
  • кIэртIоф укъэбзауэ – грамм 50,
  • бжьыныхуу – грамм 20,
  • шыгъуу, шыбжийуэ, джэдгыну – узыхуейм хуэдиз.
  •  
  • Прунж лэкъум
  • Шхум содэ, шыгъу, фошыгъу, шатэ халъхьэри бэлагъкIэ фIыуэ зэIащIэ. ИтIанэ прунж хьэжыгъэ ухуэнщIа тIэкIу-тIэкIуурэ хакIутэурэ, хупцIынэр хъудыру япщ. Абы и ужькIэ ар я Iэр псы щIыIэм хащIэурэ нартыху лэкъумым ещхьу пIащIэ хъурейуэ ящI, тебэм ит тхъу къэплъам халъхьэри зэрагъэдзэкIыурэ тхъуэплъ дахэ хъуху ягъажьэ. Шху, шатэ, шэ щIыIэ докIу. Шейми драф.
  • Халъхьэхэр (цIыхуиплI Iыхьэ):
  • шхууэ – грамм 500,
  • прунж хьэжыгъэу – грамм 570-рэ,
  • содэу – грамми 10,
  • фошыгъуу – грамм 80,
  • шатэу- грамм 50,
  • тхъууэ – грамм 200,
  • шыгъуу – узыхуейм хуэдиз.
  • Къубатий Борис.
  •  
  • ГъэщIэгъуэнщ
  • Пащтыхьыгъуэр – ди лъэхъэнэм
  • XX лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэм языны- къуэ пащтыхьыгъуэхэр зэхэкъутэжащ, языныкъуэхэм я хуитыныгъэхэр нэхъ мащIэ хъуащ. Ауэ щыхъукIи, иджыри къыздэсым къэрал щыIэщ пащтыхьхэмрэ пащтыхь гуащэхэмрэ унафэр щаIэщIэлъу.
  •  
  •  
  • Диктаторхэр
  • Къэралым исхэр зэпэщIэувэу зауэ къыщыхъухэм я лъэхъэнэм языныкъуэ пащтыхьыгъуэхэр кIуэдыжауэ щытащ. Ауэ абыхэм я пIэ къиувахэр пащтыхьхэм къазэрыщхьэщыкI щIагъуэ щыIэтэкъым.
  • Цзэдун Мао (1893 – 1976) Китайм и коммунистхэм я Iэтащхьэу щытащ. Абы къэрал унафэр къыщыIэрыхьа лъэхъэнэр ирихьэлIащ иужьрей дыдэ китай пащтыхьыр традза нэужь къэхъуа зэщIэхъееныгъэшхуэм. Зэман дэкIри, абы хузэфIэкIащ къэрал унафэр зэрыщыту и IэмыщIэм ирилъхьэн.
  • Абы и политикэ еплъыкIэхэмрэ гупсы- сэхэмрэ зэрыт, дэни щыцIэрыIуэ «Тхылъ плъыжь цIыкIухэр» Китайм щыпсэу дэтхэнэ зы цIыхуми къыздрихьэкIырт.
  • Цзэдун Мао пщIэшхуэ хуащIырт. Абы и сурэт зытет зы тхылъымпIэ кIапи хыфIадзэртэкъым. Газетхэм сытым дежи къытехуэрти, ар яхъумэн хуейуэ дэтхэнэми и къалэнт. Уеблэмэ, унагъуэхэм газетхэр здахьын ямыщIэжу, унэм щIэз щыхъуа зэмани щыIащ.
  •  
  • Къэралхэм я президентхэмрэ Iэтащхьэхэмрэ
  • Языныкъуэ къэралхэм я властыр зыIэщIэлъыр пащтыхьхэракъым, атIэ цIыхубэм хаха Iэтащхьэхэрщ. Апхуэдэ къэралхэм республикэкIэ йоджэ, я унафэщIхэр – Президентщ. Пэжщ, пащтыхьхэр яIэту, пщIэшхуэ хуащIу, ихъуреягъым нэхъыфIхэр щыхузэблахыу зэрыщытам хуэдэу, хаIэтыкI президентхэри щыIащ. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, Кеннеди Джон (1917 – 1963) США-м и Президент нэхъ цIэрыIуэу щытащ. Абырэ и щхьэгъусэ Жаклинрэ псоми щапхъэ зытрах унагъуэт. Кеннеди президент къулыкъум щыпэрыта лъэхъэнэм Унэ хужьым (США-м и президентхэр щылажьэ, щыпсэу) КамелоткIэ еджэрт – пащтыхь цIэрыIуэ Артур и хэщIапIэм ирагъэщхьу.
  • 1964 гъэм щэкIуэгъуэм и 22-м Кеннеди Джон Даллас щаукIауэ щытащ. А щIэпхъаджагъэм дуней псор игъэнэщхъеят.
  •  
  •  Иджырей пащтыхь
  • Елизаветэ ЕтIуанэр, Великобританиемрэ нэгъуэщI къэрал 15-мрэ я пащтыхь гуа- щэр, иджырей конституционнэ монархыу ялъытэ. Къэралым и политикхэр абы зыкIи хэIэбэркъым, а Iуэхухэр зэфIэзыхыр парламентырщ.
  • Кърахьэжьа Iуэхум теухуа хъыбархэм- рэ чэнджэщхэмрэ Министрхэм я кабинетым къабгъэдэкIыу пащтыхь гуащэм къыIэрагъэхьэрэ абыхэм щыгъуазэ зищIу аращ. Апхуэдэуи зы политикэ партми хэткъым.
  • Парламентым закон гуэр къыщищтэм деж, Пащтыхь гуащэр хоплъэ, хуитыныгъэ яретри, резолюцэ трегъэувэ. Абы къегъэлъагъуэ ар а законыр къащтэным арэзы зэрытехъуэр.
  • Елизаветэ ЕтIуанэм и къалэнхэр нэгъуэщIщ – гуфIэгъуэ Iуэхухэр, зэхыхьэхэр зэригъэкIуэнырщ, псалъэм папщIэ, парламент сессиер къызэIухыныр зи пщэрылъыр аращ. Апхуэдэуи пащтыхьыгъуэм IэщэкIэ зэщIэузэда и къарухэм я Iэтащхьэр Елизаветэ ЕтIуанэрщ.
  • Пащтыхь унагъуэм исхэр щIэх-щIэхыурэ хамэ къэралхэм макIуэ. Ахэр хуабжьу сэбэп мэхъу Великобританиемрэ адрей къэралхэмрэ зэхущытыкIэфI я зэхуаку дэлъынымкIэ, сату Iуэхум зиужьынымкIэ. ПсапащIэ зэгухьэныгъэхэм ирагъэкIуэкI Iуэхухэм жыджэру хэтщ Елизаветэ ЕтIуанэр икIи абы и нэIэ зытетхэр нэхъ зыхуей хуозэ.
  • Пащтыхь гуащэм Великобританием и зыужьыныгъэм хэлIыфIыхьхэр сытым дежи егъэпажэ. Абыхэм ящыщ дамыгъэ нэхъыщхьэ дыдэр лIыхъусэжь цIэр яфIэщынырщ.
  • Къэбарт Мирэ.
  •  
  • Псалъэжьхэр
  • Нысэр гъэсамэ, усэ хуэфащэщ
  • ХамэщIыр сыт щыгъуи щIыIэщ.
  • Щхьэм имылъмэ, гум илъыр къолъэлъ.
  • Бгым щыхуам и мыIуэху зэрихуэжыркъым.
  • ЩIыхь зиIэ щытхъу хуэныкъуэкъым.
  • Iуэху ныкъуэщIэ къагъанэу, IуэхущIэ яублэркъым.
  • ХьэщIэм и щIыхьыр езым къеIэтыж.
  • Хамэм зыкъыпщIигъакъуэмэ, къуэшри къофыгъуэж.
  • Щыуагъэр мыгъуагъэщи, гугъапIэр пIэщIех.
  • Анэм и гузэвэгъуэр гъунапкъэншэщ.
  • Нысэр гъэсамэ, усэ хуэфащэщ.
  • Зи мащIэм зигъэнщIри, зи куэдым зимыгъэнщIыжу къэнащ.
  • АфэщIагъуэ Анас.
  •  
  • Псалъэзэблэдз
  • ЕкIуэкIыу:5. МэкъумэшыщIэ цIэрыIуэу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Дадэ … 6. Нэхъ пасэм хьэгъуэлIыгъуэ щекIуэкIкIэ фочыр зытраунащIэу щыта, унэм щыщ Iыхьэ. 8. ШкIащIэ къэзылъхуа жэмым япэ махуэ зытIум къыщIаш гъэшым къыхах шхыныгъуэ. 9. Гъатхэм пасэу, уэсыр телъу, щIым къыхэж удз цIыкIу- хужьуи щхъуантIэуи мэгъагъэ. 10. ШыкъумцIий уд фызыжьым ебзэджэкIри абыкIэ псыхьэ игъэкIуащ. 12. Ди гъунэгъур къекIуэкIауэ къызоупщI: «Мы хьэсэ бгъэхьэзырам … хэпсэнур?» 13. Лев Толстой гунэс щыхъуа рассказ телъыджэхэр зи Iэдакъэ къыщIэкIа, урыс тхакIуэ нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм ящыщ. 17. Тонн зыплIытху зи хьэлъагъ псэущхьэ. 18. Мэлыхъуэ пщыIэ. 20. Дзыгъуэм и бий псэущхьэ дахэ цIыкIу. 23. Егъэлеяуэ дунейр щыщIыIэ. 24. Аргъуей зэзрэ … кхъуейрэ. 25. Тхьэмпэ псыгъуэ кIыхь зыпыт, гъэгъа хужь Iэрамэхэр зи куэд жыг. БелыкI, гуахъуэкI, шэмэджыкI хуэдэхэр къыхащIыкI. 28. Адыгэ таурыхъхэм узыщрихьэлIэ шы лъэрызехьэ – икIи мэпсэлъэф, икIи мэлъэтэф. 30. Акъылыр щагуэшым абы дэсар Iэджэщ. 32. «Нал … »- КIыщокъуэ Алим и роман. 33. Къуацэ-чыцэ Iув, удзыжь зэщIэкIа. 34. Анэкъилъху. 36. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и етIуанэ ректору щыта. 37. Iэщым и … тхьэмбыл зэкIэрыщIам адыгэм шхыныгъуэ IэфI къыхащIыкI. 39. Ди хэкуми нэгъуэщI къэралхэми къыщацIыхуу щыта физик Къумахуэ … 41. Лэскэн районым щыщ къуажэ, цIыхуу щыпсэум и нэхъыбапIэр лъэпкъкIэ кхъущхьэу (осетину). 42. Пхъэщхьэмыщхьэ.
  • Къехыу:1. Уэрэдус цIэрыIуэ, уэрэджыIакIуэ Тхьэбысым … 2. Гъэмахуэ жэщ щIыIэтыIэм уафэм къех псыIэгъэ. 3. ЦIыху хьэлэл. 4. Чы щIыкIэ къыумыгъэшмэ, … хъуа нэужь упэлъэщыжыркъым. 5. Удзыжь: къыплъэIэсамэ, зыкъыпкIэрищIэнущ. 7. Колхоз тхьэмадэ цIэрыIуэу щыта, Социалист Лэжьыгъэм и лIыхъужь Тэрчокъуэ … 11. Шы «вакъэ». 14. Унагъуэ къэс щIэлъ Iэмэпсымэ; току щыдимыIа зэманым и кIуэцIым дэп жьэражьэ иракIутэрт, къагъэпщтырын щхьэкIэ. 15. Iэщ пIащэ: къэгубжьауэ зыпэщIумыгъахуэ, бжьакъуэпэкIэ укърихьэкIынщ. 16. Муслъымэн диным зэрыжи-IэмкIэ, зи щIалэгъуэр зэи имыкIыу жэнэтым ис тхьэIухуд. 19. Къэрал мылъкум Iэ щIыIэкIэ хэIэба къулыкъущIэшхуэм … тралъхьащ. 21. Лъэдиймрэ лъэгуажьэмрэ щIэзыгъанэ цIыхухъу щыгъын. Ди зэма-ным апхуэдэ зезыхьэжыр мащIэщ. 22. ПхъащIэ Iэмэпсымэ. 26. «КъыщIыхьэ, хамэгу … – ущымыт». 27. … защIауэ, щIалэгъуалэр джэгум къыщофэ. 29. Чыцэм къыпыкIэ пхъэщхьэмыщхьэ хъурей цIыкIу, ткIыбжьрэ къащхъуафэу. 30. Дзыгъуэм жэнэту къыщыхъу нартыху хъумапIэ. 31. ГъэшхэкI. 32. Чэтэн … . Е пхъашэ, гъур. 34. Узыдэмыхьэ … лы дэзщ. 35. Ди республикэм щыпсэу уэ- рэджыIакIуэ Iэзэ, Къэрэшей-Шэрджэсым и цIыхубэ артист. 38. Ди къэралым исщ зи … улахуэр сом мелуан зыбжанэ хъуи, сом мин зыхыбл фIэкI зрамыти. 40. Бжэгъу кIыхь, къурыкъу, и зы кIапэм фIэгъэнапIэ иIэу.
  • Зэхэзылъхьар  Мыз   Ахьмэдщ.
  • ЩэкIуэгъуэм 18-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
  • ЕкIуэкIыу:3. Ахъшэм. 5. Шэрэз. 8. Щхьэм. 9. Курых. 10. Шхуэ. 11. Хьэ. 12. Умэ. 14. Джей. 16. Хугу. 19. ЩIэп. 20. Къурашэ. 22. Еру. 25. Гуэдз. 26. Гъуджэ. 27. Бжьо. 30. ЩIыIу. 32. Ленин. 34. Боз. 35. Гъуо. 36. Ежьу. 38. Пшэ. 39. Кхъухь. 41. Ажэ. 43. Лулэ. 44. Дэлъху. 45. Пшынэ. 46. Тутей.
  • Къехыу:1. Ахърэт. 2. Хьэкъурт. 4. Махъшэ. 5. Шэрэдж. 6. ПщыхьэщIэ. 7. Яхэгуауэ. 13. Мэкъу. 15. Ефэ. 17. Хъуп. 18. Яе. 21. Арджэн. 23. Гудзэ. 24. Гъубж. 28. ПщIэгъуалэ. 29. Бзыхьэхуэ. 31. Iущ. 32. Лыжь. 33. Ныш. 34. Бо. 37. Уардэ. 38. Пэрыт. 40. Пшынэ. 42. Лъэуей.