ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Дадэ Iумахуэ Къарэ Борис

2017-11-14

  • ЦIыхур дунейм къыщытехьэкIэ къалэн пыухыкIа иIэу къегъэщI. Гугъу ехьми, псэзэпылъхьэпIэ ихуэми, шхынкIэ, щитIэгъэнкIэ, щыпсэункIэ мытыншми, а псоми зэрыпэлъэщын къарурэ акъылрэ Алыхьталэм кърет. И насыпщ щIэблэ гъэса къыщIэхъуауэ, ахэр щIэныгъэрэ IэнатIэкIэ къызэригъэпэщауэ, а псом къыдэкIуэуи жылэм сэбэп яхуэхъун лэжьыгъэфI кърихьэлIауэ гъащIэ кIыхь узыншэу езыхьэкIым. Апхуэдэхэращ жьыщхьэ махуэ жыхуаIэжри.
  •  
  • Къарэ Борис и бынхэмрэ абыхэм я быныжхэмрэ адэжь лъапсэм къыщызэхуэсыжащ.

  • ЩэкIуэгъуэм и 15-м и ныбжьыр илъэс 80 зэрырикъур Iэтауэ хуагъэлъэпIэнущ Налшык къалэм и гъащIэ псор щызыхь, Къэбэрдей-Балъкъэрым и автотранспортым щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къарэ Борис. И благъэхэм, ныбжьэгъухэм, гъунэгъухэм, къыдэлэжьахэм къищынэмыщIауэ абы кърихьэлIэнущ  и бынхэу Адэлбий, Хьэсэнбий, Рэмэзан, Хьэмидбий, Къанщобий, Хьэлимэт, Лилэ сымэ, я щхьэгъусэхэр, къуэрылъху-пхъурылъху пщыкIухыр, Борис дадэшхуэ зыщIа хъыджэбз цIыкIур. Дэтхэнэми и куэдщ нэхъыжьыфIым зэрегуэпэн псалъэ IэфIхэр, зэригъэгушхуэн ехъулIэныгъэхэр.
  • Мы махуэ лъапIэм хуэзыша гъуэгур тыншу щытакъым Къарэ Борис и дежкIэ. Налшык и лэжьыгъэр зэрыщыIэм къыхэкIыу Псыхъурей къуажэм къыдэIэпхъукIа Назиррэ Мэржанрэ я унагъуэм ар 1937 гъэм къыщалъхуащ. И сабиигъуэр хиубыдащ зауэ, зауэ нэужь лъэхъэнэхэм. Абыхэм я гугъуехьхэм ипсыхьащ ныбжьыщIэм и хьэл-щэныр, гъащIэм хуиIэ гупсысэр. Есащ сыт хуэдэ Iуэхугъуэми къыпимыкIуэту, къытралъхьэр и хьэлъэу.
  • Курыт еджапIэр ехъулIэныгъэкIэ къиуха иужькIэ, мыгувэу дзэм ираджащ. Ари пщIэрэ щытхъурэ иIэу кърихьэлIащ. Къызэригъэзэжу щIэныгъэ зригъэгъуэтри, хьэлъэхэр нэгъуэщI къалэхэм гъэIэпхъуэнымкIэ Налшык щыIэ станцым экономист нэхъыщхьэу лэжьэн щыщIидзащ. А IуэхущIапIэм и дежкIэ ар зэман хьэлъэт икIи IэщIагъэлI ныбжьыщIэм лъэкI къигъэнакъым щытыкIэ гугъур къызэнэкIа хъун папщIэ.
  • Зэрылажьэм хуэдэурэ, Борис ехъулIэныгъэкIэ къиухащ Новосибирск дэт автомобиль институтыр. Хьэлъэхэр нэгъуэщI къалэхэм гъэIэпхъуэнымкIэ Налшык дэт станцым и убзыхукIэр мыгувэу яхъуэжащ икIи абы и унафэщIу Къарэ Борис ягъэуващ. IэнатIэщIэм хуэIэкIуэлъакIуэу зыкъигъэлъэгъуащ IэщIагъэлI ныбжьыщIэм. И унафэм щIэт IуэхущIапIэр иджы Кавказ Ищхъэрэм щынэхъыфIхэм хабжэрт. Куэд дэмыкIыу республикэм и къалащхьэм автобазэщIэ щаухуащ. Метр зэбгъузэнатIэ минищрэ щитхум щызэфIагъэуват тIууэ зэтет административнэ унэ, гъэтIылъыпIэ, транспортыр зыщIагъэувэну боксхэр, ангархэр.
  • 2005 гъэ пщIондэ автобазэр лэжьащ. А зэманым къриубыдэу ар бгъуэнейрэ къэралым щынэхъыфIхэм хабжащ икIи дамыгъэ лъапIэхэр къыхуагъэфэщащ.
  • Илъэс плIыщIым щIигъукIэ республикэм и автотранспортым хуэлэжьащ Къарэ Борис. Ар къэзымыцIыхурэ  и цIэр фIыкIэ къизымыIуэрэ а IэнатIэм щыIэу къыщIэкIынтэкъым.
  • Лэжьыгъэм ехъулIэныгъэ ущиIэныр, жылагъуэм пщIэ къыщыпхуащIыныр, дауи, къару лей къыпхэзылъхьэщ. АрщхьэкIэ а псори сыт и уасэ, уи щIыбагъ унагъуэ узыншэ къыдэмытмэ?! АбыкIи и насып къикIащ Борис.
  • И щIэныгъэкIи, лэжьыгъэкIи, акъылкIи зэтеувауэщ нэхъапэм цIыхухъум езым и унагъуэ щызэригъэпэщу щытар. А хабзэм текIакъым Борис. 1968 гъэм щхьэгъусэ ищIащ Бердхэ япхъу Фэрдаус. ЗэгурыIуэ-            рэ зэдэIуэжу, зым Iэпыхур адрейм къищтэжу ахэр зэдэпсэуащ илъэс 27-м щIигъукIэ.  А зэманым къриубыдэу зэдагъуэтащ щIалиплIрэ зы хъыджэбзрэ. Бын пэбжэщ  и щхьэгъусэм и шыпхъу нэхъыжьыр дунейм ехыжу зеиншэу къэна сабиитIри.
  • - Адэ-анэм я IэфIагъымрэ хуабагъымрэ зы дакъикъи дыщагъэщIакъым си анэ шыпхъу Фэрдаусрэ абы и щхьэгъусэ Борисрэ, – жеIэ Щауэ Хьэлимэт. – Си дэлъху Рэмэзан илъэс пщыкIуплI, сэ – пщыкIуий фIэкIа дымыхъуауэ ди анэ ФатIимэт ду-нейм ехыжащ. Абы ипэжкIэ ди адэ Нэхьмэни тщхьэщыукIуриикIат. Адэ къуэши адэ шыпхъуи диIэтэкъым. Апхуэдэу щыхъум дызыдэса Къамылыкъуэ къуажэм дыкъыдишри, Борис и унагъуэм дыхигъэтIыс-хьащ, «Нобэ щыщIэдзауэ фыдибын пэ-лъытэщ, къэтлъхуахэм зы мэскъалкIи фапыIуддзынкъым, ахэр зэрыхъу фэри фыхъунщ» -  жиIэри. И псалъэми зы дакъикъэ епцIыжакъым. Уеблэмэ, быным я нэхъыжьыгъуэр къыслъигъэсауэ, ныбжькIэ сынэхъыжьщи, сыт хуэдэ Iуэхуми япэ сыщрегъэщ. Къилъхуа дыдэхэми хуэдэу, дригъэджащ, дипIащ, унагъуэ щхьэхуэ дигъэухуащ. Ар зэи тщымыгъупщэн икIи тхуэмыпшыныжын гуапагъэрэ псапэрэщ. Алыхьым илъэс куэдкIэ узыншэу папэ къытщхьэщигъэт!
  • Илъэс тIощIым щIигъуащ Борис и щхьэгъусэр дунейм зэрехыжрэ. Ар и закъуэу къыщынам я бынхэр ныкъуэпIым хуэдэт – унагъуэ щхьэхуэ хъужар щырат. И бгыр щIикъузэри, лIыми фызми я къалэн гугъур и пщэ дилъхьэжащ. Ауэрэ адрей плIыри унагъуэ хъужахэщ икIи насыпыфIэу мэп-сэу.
  • Зи ныбжьыр илъэс 80 пщэдей ирикъу Къарэ Борис жьыщхьэ махуэщ. Уи быным я быныж, абыхэм къалъхужа плъагъуу уузыншэу, пщIэрэ щIыхьрэ уиIэу упсэуну куэд и уасэщ. Ахэр къызэхъулIахэм ящыщщ Борис.  Ар Къарэ лъэпкъым и нэхъыжьыфIщ, благъэри, Iыхьлыри, гъунэгъури, ныбжьэгъури чэнджэщакIуэ къыздэкIуэ  лIы Iущщ. И зэфIэкIращи, Тхьэм узэрелъэIунщ – иджыри къэс автомобиль рулыр IэкIуэлъакIуэу къегъэIурыщIэф, сыт хуэдэ къалэнри къемыхьэлъэкIыу игъэзащIэу дунейм тетыфщ.
  • Мы тхыгъэр сухыну сыхуейт «Адыгэ псалъэр» къагъэсэбэпу Борис и къуэрылъху- пхъурылъху цIыкIухэр абы зэрехъуэхъумкIэ: «ФIыуэ тлъагъу ди дадэ Iумахуэ! Узынша-гъэ уиIэу, дэрэжэгъуэмрэ гуфIэгъуэмрэ уи бэу, дыбгъэгушхуэрэ удгъэгуфIэу, уи пщIэр лъагэу, щIэблэм ди насып плъагъуу, унагъуэ жьэгур мыужьыхыу тхуэпхъумэу куэдрэ укъытщхьэщытыну, ноби хуэдэу удиущиякIуэу, удичэнджэщэгъуу илъэс IэджэкIэ дяпэ уитыну Тхьэм жиIэ!»
  •  
  • Жыласэ    Заурбэч.