ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Клуб

2017-07-29

  • Губгъуэ лэжьыгъэ­хэм къыщыдэхуэм, къуа­жэдэсхэм я пщы­хьэщ­хьэхэр нэхъ щIэщы­гъуэ ящызыщIыр клубым щIэх-щIэхыурэ къыщы­­­зэрагъэпэщ пшыхь­хэрт. Къаншыуей жылэм щыпсэухэми тIорысэ дыдэ хъуауэ зы клуб цIыкIу яIэт. Ар щхьэлымрэ амбулаторэмрэ я зэхуакум дэтт.
  •  
  • Клубым зэман-зэманкIэрэ Молдавием, Украи­нэм къикIыурэ щIыпIэхэр къы­зэхэзыкIухь артистхэр ­къеблагъэрт, Моск­ва, Ленинград къалэхэм щыщ циркачхэм зыкъы­щагъэлъагъуэрт. Иужьрейхэм цIыхухэр къызэрыдамыхьэх щыIэтэкъым. Къы­здашэ хьэ бацэ цIыкIухэм-рэ номин хьэлэмэтхэмрэ сабийхэр, шэч хэмылъу, дытрагъэурт. Ауэ цIыхухэр я шэнтхэм къеукIурие­хыу зэбгрыжырт, артистхэм я къэлътмакъхэм блэ шынагъуэхэр къыщрахым. Зыри тегушхуэртэкъым а хьэпщхупщым гъунэгъу зыхуищIыну.
  • Фокус зыгъэлъагъуэхэм яIыгъ пыIэ фIыцIэшхуэхэр-щэ! КъарымыкIыр укIуэ­­дыж – тхьэры­къуэ­­хэм къыщы­щIэ­дзауэ ­лентI зэмыфэгъу кIы­хьышхуэхэм щыщIэкIыжу. Пэшым щIэсхэм я бохъ­шалъэхэр бзэхынти, асыхьэтуи я мылъку тIэ­кIур а пыIэ фIыцIэшхуэм къы­щыунэхужынт. Къуа­жэдэсхэм ар телъыджэ зэ­ращыхъур я Iэгуауэ макъ­хэмкIэ къагъэлъагъуэрт.
  • Апхуэдэ пщыхьэщхьэхэр фэтыджэн уэздыгъэкIэ ­къа­гъэнэхуурэ ирагъэ­кIуэкIыу арат. Токур къуажэ пхыдзам иджыри нэсатэкъым. Языныкъуэхэми машинэ тIорысэ дыдэм дэсу районым къикI киномеха­никым (абыи тхьэмахуэм зэ е тIэу фильмхэр игъэлъа­гъуэрт) артистхэр гурыIуэрти, абы иригъэдз уэздыгъэмкIэ утыкур кърагъэгъэнэхурт.
  • Унагъуэурэ къекIуа­лIэрт апхуэдэ пшыхьхэм, дэт­хэ­нэми езым и шэнтыр къыздихьыжырт. ЩIа­лэгъуа­лэм тетIысхьэпIэ кIыхьхэр кхъэм кърахырт, ар гъу­нэгъути, тIы­сыпIэншэу къэна щыIэми, щхьэгъубжащхьэхэм тетIыс­хьэрт е щыту еп­лъырт. Ап­хуэдэу цIыхуи 100-м тещIыхьа клубым 300-м щIигъум зыщIагъа­хуэрт.
  • Пшыхь нэужьым уэм ­хъуа пэ­шым, я пщIэнтIэпсыр ира­къуэкIыу, щхьэж къи­хьа тIысыпIэр и Iэдэжу къы­щIэкIыжырт, ауэ зэбгры­кIыжыртэкъым. Ахэр нэху щыхукIэ щIыбым деж щеплъынут клуб блыным трагъапсэ индие фильмхэм. Къуажэдэсхэм апхуэдэу я гъэмахуэ жэщхэр ягъа­кIуэрт.
  • Клубым щылажьэрт теат­рым хуэзыгъасэ гупжьеи. ЕджакIуэ нэхъыжьхэм Чехов Антон и пьесэхэм къыт­ращIы­кIыурэ спектакл­хэр адыгэбзэкIэ ягъэувырт е езыхэм зэхалъхьэжахэр ягъэлъа­гъуэрт. Къуа­жэ­дэсхэм абы­хэми зыхагъэныртэкъым.
  • Клубым щекIуэкI Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм ­ящыщт парт зэхуэсхэри. Апхуэдэ ма­хуэхэм къуажэм дэс лэжьакIуэ нэхъыфIхэр орденхэмрэ медалхэмкIэ ягъэ­пажэрт. Абыхэм яхэтт тракторымрэ комбайнымрэ тесу лажьэхэр, ехъулIэныгъэфIхэр къэзыгъэлъагъуэ жэмышхэр, нэгъуэщIхэри.
  • … Абы щыгъуэм сэ илъэсих сыхъурт. ХыдзэлI­хэм ятеу­хуауэ Шаляпин Фёдор зи лIыхъужь нэхъыщхьэ ­фильм гуэр деплъыну зэныбжьэгъу цIыкIухэр клубым ды­кIуат. А пщыхьэщхьэм кином и кIэм нэсу деплъакъым, зэпагъэури Сталиныр дунейм зэрехыжар хъыбару къыдагъэщIащ.
  • Асыхьэтуи пэкIур зэхашэри, ди Пашэм щхьэкIэ лIы зытIущым псалъэ гущIы­хьэхэр жаIащ. ЦIыхухэр гъырт-бжэрт: «Дауэ иджы дыхъуну?» «Дауэ дыпсэуну Сталиныншэу?» – жаIэурэ. ПэкIу нэужьым цIыхухэр хуэмурэ зэбгрыкIыжащ.
  • Къуажэ клубым сыт хуэдэ Iуэхугъуэ къыщамыIэтми, тIысыпIэ нэхъыфIыр сыт щыгъуи хуагъэфащэрт адрей цIыхухэм емыщхьу «зи дуней» зиIэж Гуэщланэ. Абы хуэдэу къуажэм иджыри цIыхубзитI, КIушэрэ Любэрэ дэст. Жылэдэсыр абыхэм я шхынкIи сыткIи яхуэсакъырт, нэхъыщIэ цIыкIухэми  ахэр зыми зэремыщхьыр къыдгурыIуэрти, зэи зэгуэ­дгъэ­пыртэкъым икIи я жагъуэ тщIыртэкъым. ЦIыхум нэхъ яхыхьэ Гуэщланэ сабийхэм пщIэ лей хуащIырт. Ар бзылъ­хугъэ нэфIэгуфIэт, зэ­пымычу хъыбар гъэщIэгъуэнхэм дыкъригъэдаIуэрти, абы жиIэ псор ди фIэщ хъурт. Ар къэзымыцIыхухэр зы ­меданым, щынэ цIыкIуу закъыщигъэхъуу, къигъэп­цIэфынут. Апхуэдэу сыт хуэдизрэ къадэгушыIэрэт Гуэщланэ къуажэдэсхэм. И гушыIэкIэр ящIэ пэтми, бзылъхугъэм и «къэпхъэ­ным» дэтхэнэри ихуэрт. Ауэ ныбжьыщIэхэр абы зэи дыкъигъапцIэртэкъым. Ар абы и хабзэ нэхъыщхьэт.
  • Гуэщланэ ди деж щIэх-щIэхыурэ къакIуэрт. Ар ди анэм фIэгуэныхьти, мэ­жэщIалIэ цIыхубзыр зэ-пымыууэ игъашхэрт. Зэгуэрым ар къыдыхьащ пщIантIэм. Нэхъыжьхэм щыщ зыри дэстэкъым, лэ­жьакIуэ щыIэт. Арати, пщIантIэм джэгуу дэт сабийхэм гу лъыттэхакъым, къикIукI-никIукI зищIыурэ, абы унэмкIэ зэрызы­щIигъэхуам. АрщхьэкIэ унэм щIакхъуэ щыкъуеи къыщIэд­нагъэнтэкъым. ­Дэ сабиих дыхъурт, зы хьэш­хуи тщIыгъуу. Апхуэдизым ­къелынт зыгуэр?! Гуэщланэ ишхын къилъыхъуагъэнщ, зыри щимыгъуэтым, Тхьэм ещIэ, ар къызэрыщы­хъуар, сабын фIыцIэ Iыхьэшхуэ къыIэрыхьэри ишхащ.
  • Унэм къыщIэжащ ар щIыхуфэ хъуауэ. Зэхэ­мы­щIы­кIыгъуэу зыгуэрхэри жиIэрт. ИкIэм-икIэжым, тхъу­­рымбэр къыжьэдэкIрэ и Iэпкълъэпкъыр тхытхыу бзылъхугъэр щIым ехуэ-хащ. Дэр фIэкIа дэIэпы­къун дэстэкъым. ТщIэнур сыт?! Метри 100 хуэдэкIэ тпэ­жы­жьэ къуажэ амбулато­рэм псынщIэу сыжащ, Артюшэ (ди дохутыр Аркадий дызэреджэр арат) къезджэри, бзылъхугъэр къригъэлащ.
  • Артюшэ Ростов къикIат ди къуажэм щылэжьэну. Къуа­жэ псор абы и лэжьэкIэм ди­хьэхат, ныбжьыщIэ­хэми ар фIыуэ тлъэгъуати, дымышынэу мастэ зыхедгъэIурт. Ди жылэм дэсхэм я закъуэтэкъым Артюшэ зэ­Iэзэр, абы и деж къа­кIуэрт къуажэ гъунэгъухэми, Шэшэн, Ингуш, Осетие, Калмыкъ республикэхэм щыщхэри. Иужь­кIэ, медицинэ институтым щригъэджэну ар Дон Iуфэ Iус Ростов ягъэкIуэжати, апхуэдэ дохутырыфI зэраIэщIэкIам иринэщ­хъеят псори.
  • Зы пщыхьэщхьэ гуэ­­­рым къуажэ клубым цIэрыIуэ дыдэ хъуа «Зита и Гита» индие фильмыр щагъэлъагъуэрт. Зи бынхэри къыздэзышэу клубым мамыру къекIуэлIа адэ-анэ гупым, къыздикIари къа­гурыIуэну хунимыгъэсу, Гуэщланэ ­къахэлъэдащ: «Мишкэ зиукIыжауэ лъы къуа­лэм хэлъу къуажэкхъэм деж щылъщ», – бауэ­кIэщI хъуауэ зэпегъэувэ абы зы зэман зэ жиIэну зыхуейр.
  • ЦIыхухэм зэхэзежэн щIа­дзащ, фильмри къызэтрагъэувыIащи, клубым псори къызэрыщIох. Гупышхуэм сабийхэри дахэзэрыхьауэ псори здэжэмкIэ дахь. Япэ иту Гуэщланэ мажэ. Мэ­гъуэг, мабжэ. НапIэзыпIэм уэру жэ цIыхур зэщIэувыIыкIащ, щым хъуащ. КъызэрыщIэкIымкIэ, «лIауэ» зытраIуа Мишкэ езыри гупышхуэм хэту жэрт. Зэрыхъуарат: Мишкэ тутын ефэу и куэбжэпэм здэщытым, гу­пышхуэ къажэу къилъэгъуащ. «Сыт къэ­хъуар?», «Дэнэ фыздэжэр?» – жиIэурэ, ар езыри цIыхум къахэзэрыхьауэ упщIэурэ жэрт. АрщхьэкIэ мо цIыху къэуIэбжьахэм занщIэу къа­гурыIуатэкъым «лIар» къазэрыбгъурытыр. Я гур къызэрыгъуэтыжа нэужь, хуэму зэщIэдыхьэшхыкIыжащ ахэр. Ауэ Гуэщланэ къазэрыдэгушыIа апхуэдэ щIыкIэр къызэремызэгъыр къыгурагъэIуэн хуейти, техъущIыхьыну зыщыхуа­гъазэм, цIыхубзым и ныбжьи ягъуэтыжакъым. Ауэ абдежи абы къыщигъэна­къым хьэгъапхъагъэ тIэ­кIухэм жылэдэсыр хи­дзэн…
  • Илъэс пщIы бжыгъэхэр дэкIыжащ абы лъандэрэ. Сабийуэ щыта дэри ди ныбжьыр кIуащ, ауэ Гуэщланэ иджыри ди гум илъщ псэ къабзэ зиIа цIыхуу.
  •  
  • КIэрашэ  Михаил.