ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

КIасэ ХьэзрэIил и псэм щыщ Iыхьэ

2017-07-26

  • Псыгуэнсу къуажэм 1932 гъэм къы­щалъхуа КIасэ ХьэзрэIил къызэрыгуэкI лэжьэкIуэжьт. Ар дунейм зэрехыжрэ илъэс 20 мэхъу. ХьэзрэIил ухуакIуэ Iэзэти, и къуажэгъухэм Iуэхутхьэбзэхэр яхуи­щIэурэ къекIуэкIащ. Жылэдэсхэми абы пщIэрэ нэмысрэ къыхуащIырт. Хьэз­-рэIил лъэпкъ литературэм хуабжьу ди­хьэхми, школ нэужьым и щIэныгъэм хигъэхъуэну апхуэдэ Iэмал а зэманым ­иIакъым. Ар фIыуэ къэзыцIыхуу щытахэм къызэраIуэтэжымкIэ, хуабжьу цIыху гурыхуэт. ЩоджэнцIыкIу Алий и «Къамботрэ Лацэрэ» романым, Акъсырэ Залымхъан и «Дахэнагъуэ» пьесэм щыщ IыхьэфI ар гукIэ къыпхуеджэфынут, дигъэху щIагъуэ щымыIэу. Къищынэмы­щIауэ, адыгэ хабзэм, гуфIэгъуэ Iуэхухэм ехьэлIа хъыбар гъэщIэгъуэн Iэджэ нэхъыжьыфIым ищIэрт. КIасэ ХьэзрэIил къыщIэна тхыгъэхэм ящыщщ нобэ га­зет­еджэхэм фи пащхьэ итлъхьэхэр.
  •  
  • Щауэишыж
  •  
  • ЛIым я лейуэ ди щауэ!
  • КъэпкIухьами пхудогъэгъу,
  • КъытхуэпшамкIи дынохъуэхъу.
  • Щауэ махуэ ухъуну,
  • Нэхъыжь губгъэнкIэ укъэрабгъэу,
  • Лъэпкъ хъумэнкIэ укъуршыбгъэу,
  • Iуэху зехьэнкIэ ужанрэ
  • ЩIалэ жанхэр тхуэбгъасэу!
  • Жьым пщIэ яхуэпщIыр акъылрэ
  • Уи акъылыр тенджызу!
  • Щолэхъу жэрым утесрэ
  • Узыхуейм уи Iэр лъэIэсу!
  • Жьыр фIыкIэ пхуэхъуахъуэрэ,
  • Хъуэхъуу къыпхужаIэр къыплъысу,
  • Илъэсищэм щIигъукIэ
  • Уи щIалэгъуэр бгъэщIэну
  • Нэхъыжь гупыр дохъуэхъур!
  • Нарт лIыхъу хабзэу къыщIыхьэ,
  • ЕкIужыбжьэр тIыхыж!
  •  
  • ***
  • Ди нарт щауэу пагащэ!
  • Гуп уахыхьэм акъылрэ
  • Уи хьэл-щэнхэр зыхалъхьэу,
  • Узыхэмыхьэр зэшыгъуэрэ
  • Уи ныбжьэгъухэр уи джакIуэу;
  • Жагъуэгъум мащэ пхуатIрэ
  • Мащэ зытIар ихуэжу,
  • Гъэм и бэвыр къохъулIэрэ
  • ЛIыфI и щапхъэр бгъэлъагъуэу,
  • Псалъэжь пэжхэр уи Iэщэрэ
  • Хьэл-щэн дахэр пхэлъыжу,
  •  «Афэрым» къыпхужаIэу
  • Илъэс куэдхэр къэбгъэщIэну
  • Нэхъыжь гупыр дыпхуохъуахъуэ!
  • Нэхъыжьхэр уэркIэ фIэрафIэщ,
  • Батырыбжьэр къытIых.
  •  
  •  
  • Хъурджауэ
  •  
  • Зыгъэгусэр зи нэрыгъыу,
  • Щауэ мыхъу щхьэ хъыжьэ,
  • Абрэджхэм я лейуэ
  • КъуэгъэнапIэм щызеуэ!
  • Зи джыдэжьыр дзагуэжьу,
  • Зи кIапсэжьыр гуанэжь.
  • Мэкъу къузыкIэ зымыщIэу,
  • Выхэр жагъыну зыгъасэ,
  • СампIэимыхьэу нэхъыжьхэм
  • Сыт зэмани яхуэзэ!
  • Мэз щIыхьэнкIэ къэрабгъэу,
  • ЕкIэпцIэ цIынэ къэзышэ!
  • ЧитI зэтехуэр зи хабзэу,
  • Бжэгъухэр зэблезыгъэш!
  • Шым шэсарэ дэкIамэ,
  • Хъуэн зи куэду къэкIуэж,
  • Жыджэрыгъэ зыхэмылъу,
  • ЛIыхъу и хабзэм хуэхей!
  • ЕмыкIухьу делэгъухэм
  • Махуэ къэскIэ къагъуэт.
  • Зыхэс гупым хэкIуэсыкIыу,
  • Лэгъунэм кIуэжу гъуэлъыж,
  • Лейм тхъу тепхмэ укIытэу, -
  • НысащIэм башкIэ къыщIихуа!
  • Зи лэгъунэм делэгъухэр
  • Лъэрыжэ ежэх щыджэгу.
  • Гукъыдэж пхудиIэщ
  • Ауанышхуэ утщIыну,
  • Уи хэщIапIэри къэтщIащи,
  • Щэхуу уиIэри бдыдощIэ.
  • ДыбзыщIыну ухуеймэ,
  • Укъэсамэ къэкIуатэ,
  • Жейбащхъуэнэр щIэпхъумэу
  • ПыIэжь тIэкIури къекъух,
  • Нэхъыжь гупым къытхыхьэ,
  • Ауаныбжьэри тIыхыж!