ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

2017-05-19

  • Адыгагъэм щIапIыкIам и щапхъэ
  •  ХьэрычэтыщI, политик, унафэщI Щэумэн Хьэзрэт теухуауэ Интернетым куэд къыщыбгъуэтынущ, абы и гупсысэкIэр, и дуней тетыкIэр, и лэжьэкIэр щапхъэу Урысей псом къыщалъытэри.
  • Абыхэм ящыщ гуэрхэм фыщыдгъэгъуэзэну дыхуейт, щхьэусыгъуэ хъарзыни щыщыIэкIэ – накъыгъэм и 1-м Щэумэныр илъэс 80 ирикъуащ.
  • Дриплъэжынти адыгэлIым къикIуа гъуэгуанэм.
  •  
  • Щэумэн Хьэзрэт Мэжид и къуэр 1937 гъэм накъыгъэм и 1-м Адыгейм и Афыпс шапсыгъ къуажэм къыщалъхуащ. Абы хы ФIыцIэ флотым къулыкъу щищIащ. Хьэзрэт къиухащ Ленинград дэт бгы институтыр, техникэ щIэныгъэхэм я докторщ.
  • 1956 – 1958 гъэхэм абы Краснодар Iуэху щызэрихьащ Октябрь районым щэнхабзэмкIэ и къудамэм.
  • 1961 гъэм щегъэжьауэ шофёру, бульдозерым дэсу щылэжьащ Чукоткэрэ Магадан областымрэ, Красноярск крайм (Большевик хытIыгум) я дыщэ къыщIэхыпIэхэм. 1962 – 1963 гъэхэм Хабаровск крайм и Аяно-Май районым щэнхабзэмкIэ и къудамэм и унафэщIщ. 1963 гъэм Хьэзрэт хах «Восход» дыщэщIэх артелым и унафэщIым и къуэдзэу. Илъэсищ докIри, СССР-м нэхъ ин дыдэу иIа «Союз» дыщэщIэх артелым (Магадан область) и унафэщIым и къуэдзэ, 1969 гъэм абы и унафэщI мэхъу. 1980 гъэм ар хахащ «Полюс» дыщэщIэх артелым (Красноярск край) и унафэщIу, артелыр «Полюс» ЗАО зэрыхъурэ а компанием и президентщ. Щэумэныр Адыгэ Республикэм и Президенту щытащ 2002 – 2007 гъэхэм.
  • Абы къыхуагъэфэщащ «Хэкум и пащхьэ щиIэ фIыщIэм папщIэ» орденым и етIуанэ, ещанэ нагъыщэхэр, «ЩIыхьым и Дамыгъэ» орденыр, «Адыгейм и ЩIыхь» медалыр, Абхъазым «ЩIыхьрэ ПщIэрэ» и орденым и япэ нагъыщэр.
  • Щэумэным и цIэр зэрахьэ абы Афыпс щиухуа сымаджэщым, ХХI лIэщIыгъуэм сыткIи екIуу зэщIиузэдам, Красноярск щыIэ Сабий унэ-лицейм, Адыгейм и къуажэ зыбжанэм я уэрамхэм.
  • 2002 гъэм Щэумэн Хьэзрэт фонд къызэрызэригъэпэщрэ (иджы ар Адыгейм щыIэ жылагъуэ псапащIэ фондщ, къызэзыгъэпэщам и цIэр зэрихьэу), сом мелард ныкъуэм щIигъу ятригъэкIуэдащ сымаджэщхэм, ветеранхэмрэ, ныкъуэдыкъуэхэмрэ я зэгухьэныгъэхэм, интернатхэм, хабзэм ебэкъуа ныбжьыщIэхэр щаIыгъ тутнакъэщхэм, чристэн гимназием, унагъуэ дэхуэхахэм, нэгъуэщI куэдми.
  • Щэумэным фIы дыдэу къыгуроIуэ щIэблэм щIэныгъэ етын, цIыхугъэ яхэлъхьэн, гъэсэн зэрыхуейр. Аращ Адыгеймрэ Краснодар краймрэ я еджапIэ нэхъыщхьэ псоми щIадэIэпыкъур, щIалэгъуалэр Iейм пэIэщIэ зыщI щэнхабзэ, спорт Iуэхухэр езыгъэкIуэкIхэм щIакъуэувэр.
  • Накъыгъэм и 1-мрэ Щэумэн Хьэзрэт илъэс 80 зэрыхъуамрэ щызэдагъэлъэпIащ Адыгэ Республикэм. Я лъэпкъэгъу цIэрыIуэм иращIэкIа зэхыхьэр Афыпс къуажэм щекIуэкIащ. ХьэщIэхэм яхэтащ Урысейм и МИД-м и лIыкIуэу Дон Iус Ростов щыIэ Гокжаев Борис.
  • - Хьэзрэт Мэжид и къуэр МИД-м дипломатиемкIэ и академием и попечительскэ советым хэтщ. Ар академием зэрыдэIэпыкъур, фIы дыдэу еджэхэм стипендие зэрахуигъэувар, библиотекэмрэ информационнэ центрхэмрэ зы-хуей псомкIи къызэрызэригъэпэщыр къалъытэри, Щэумэным къыфIащащ академием пщIэ зиIэ и профессор цIэр. Попечительскэ советым и зэIущIэм МИД-м и унафэщIым абы къыщритыжынущ мантиемрэ а цIэ лъапIэм дэщIыгъун хуейхэмрэ, – жиIащ Гокжаев Борис.
  • Щэумэным щхьэкIэ Интернетым итхэм ущрохьэлIэ къызыхэкIа унагъуэм теухуауэ абы жиIэм.
  • - Щэумэнхэ лъэпкъыжьщ, хы ФIыцIэ Iуфэм щыпсэууэ къогъуэгурыкIуэ. Ди адэ-анэм быний драIащ. Сэ зыгуэр схузэфIэкIыу сыхъуамэ, си адэ-анэращ ар зи фIыщIэр. Япэрауэ, абыхэм гъащIэ къызатащ, езыхэм я гъуазэ адыгэ хабзэращ сызыщIапIыкIар. Дэри ди къуажэгъухэми сыткIи ахэр ди щапхъэт. Дэ зэи зэхэтхакъым ахэр ину зэпсалъэу.
  • Ди адэм и къуэшыр дэщIыгъуу жэщу ежьэрти, гъавэ, фэтыджэн яхуигуэшырт зи щхьэгъусэхэр зауэм хэкIуэда фызабэхэмрэ зыхузэфIэмыкI лIыжь-фызыжьхэмрэ. «Псапэ зэрыпщIэр бгъэлъагъуэ хъунукъым», – жиIэрт абы. Зы мэл иукIамэ, зэ гъэвэгъуэт унагъуэм къринэр, адрейр игуэшырт. Сэри апхуэдэу сыщытын хуейуэ фIэкIа сымыщIэу сыкъэхъуащ. Къуажэм сыкъыщыкIуэжкIэ, си адэр къызэупщIырт: «Уи жылэжьым сыткIэ ущхьэпа? Адыгейм, Краснодар крайм сыт яхуэпщIа?» – жиIэу.
  • Мыхэри Хьэзрэтщ зи псалъэр:
  • - «Дэ къулей куэд диIэщ, я мылъкур зыхалъхьэр мыгурыIуэгъуэу, нэгъуэщI къэралхэм щагъэпщкIуу. Сэ ди хьэрычэтыщIхэм щапхъэ езгъэлъагъуну сыхуейщ. Согугъэ си жэрдэмыр къыздэзыIыгъын абыхэм къахэкIыну». Аращ жиIар Хьэзрэт Красноярск дищIыхьа Сабий унэ-лицейр къыщызэIуах махуэм.
  • Сэ ятхыуи яIуатэуи зэхэсхакъым Щэумэн Хьэзрэт и псапэ щIэкIэм хуэдэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, а псори зэуэ къытхузэщIэубыдакъым. Нэхъыщхьэр къэралыр зыгъэбыдэ, зыхузэфIэмыкIхэм гугъэ яхэзылъхьэж цIыху Iущ къызэрытхэтырщ, «Сэ сымыщIэмэ – хэт?» гупсысэкIэм и гъащIэр теухуауэ.
  • Мелард бжыгъэ ядыгъуу къэралым икIахэм я хъыбар зэхэзых щIалэгъуалэм Хэкум, къалэным, цIыхугъэм теухуауэ уепсэлъэну гугъу мэхъу. Щэумэным и закъуэ щIихъумэм хуэдэщ щхьэхуещэхэм, къэрал «жыпым» иIэбэхэм гъэсэныгъэм теухуауэ зэраныгъэу къахьыр.
  •  
  • ЦIыхур – дыщэкъым,  абы  иIэкъым  уасэ
  •  
  • «Российская газета»-м зы напэкIуэцI триухуащ Щэумэн Хьэзрэт. Ди гуапэу фыщыдогъэгъуазэ ди лъэпкъэгъу цIэрыIуэм теухуауэ жаIэм. Мы тхыгъэр зейр Красноярск щыщ журналист Яковлев Михаилщ.
  •  
  • Псэхугъуэм  и  лъахэ
  •  
  • Дэтхэнэ цIыхухъуми и къалэнщ зы жыг нэхъ мыхъуми хисэну. Щэумэн Хьэзрэт иубзыхуа паркым щыхасащ жыг 1250-рэ. Псей, хуей, мыщэху псей, мыIэрысей жыгхэм щIыпIэ бгынауэ щыта гектар 12-р яуфэбгъуащ. Паркым и лъэс лъагъуэхэр, лъакъуэрыгъажэ тесхэм я къэжыхьыпIэхэр зыхуей хуагъэзащ, пщыхьэщхьэкIэ уэздыгъэхэр щэ бжыгъэкIэ къоблэ, баскетбол, волейбол, теннис джэгупIэхэр, гуэл IэрыщI итщ. Махуэшхуэхэм хуащIа утыкум цIыху минищым нэс йохуэ. Зэрызехьэм зыщызыдзейхэм папщIэ зы щIыпIэ хагъэбелджылыкIащ, иджы яфIэфI дыдэу къагъэсэбэп геопластикэ жыхуаIэмкIэ ягъэдэхауэ. Игротекэ, стадион цIыкIу жыхуаIэм хуэдэхэр зэмылIэужьыгъуэу щыкуэдщи, дэтхэнэ зыми, дэзыхьэх Iуэхум елъытауэ, зытригъэуфынущ. Сабийхэм я къалэ цIыкIуращи, зыхуэбгъэдэн къыпхуэгъуэткъым.
  • - Сэ паркым и гъунэгъуу сопсэури, си нэгум щIэкIащ а щIыIэнэщIым лэжьыгъэу ирахьэлIар, уи фIэщ мыхъуным хуэдизщ ар, – жеIэ ухуакIуэ техникумым щезыгъаджэ Шахурэ Иринэ.
  • ЦIыхубэм я жэрдэмым и фIыщIэщ Красноярск «цIыхуIэ» здынэмыс къалэ гъунэ бгына имыIэу зэрызиужьыр. Абы тхыдэ иIэщ. ХIХ лIэщIыгъуэм къыщыщIэдзауэ мыбы хабзэ щыхъуащ къалэ унафэщIхэмрэ хьэрычэтыщIэхэмрэ зэкъуэту Красноярск зрагъэужьыныр. Къапщтэмэ, иужьрей илъэсищым хьэрычэтыщIэхэм я фIыгъэкIэ Красноярск иIэ хъуащ парк, сквер, цIыхухэм зыщагъэпсэхун щIыпIэ гъэдэхауэ 200-м щIигъу. Ауэ муниципальнэ-цIыху щхьэхуэ зэдэлэжьэкIэм и щапхъэу Щэумэным игъэлъэгъуам хуэдэ зэи щыIакъым.
  •  
  • ХъуэпсапIэр  нахуапIэ  зыщI
  •  
  • 2001 гъэм Красноярск крайм ШынагъуэншагъэмкIэ и советыр имычэзууэ зэхуашэсат, сабий зеиншэхэм ятеухуауэ икIэщIыпIэкIэ унафэ ящIын хуейти. Щэумэнращ абы нэхъ кIэщI дыдэу къыщыпсэлъар: «Сэ Урысейм нэхъыфI дыдэу къыщалъытэн унэ сабийхэм яхуэзухуэнщ!»
  • ИлъэситI дэкIри, Красноярск къалэкум къиуващ къатищу зэтет унэ дахащэ. Урысейр дэнэ къэна, дуней псом щыбгъуэтынукъым апхуэдэ интернат.
  • Советхэм я зэманым Щэумэныр хъарзынэу пэлъэщу щытауэ жыпIэ хъунущ иджы «антикризисный управляющий» жыхуаIэ къалэнми. Анадырь пэгъунэгъуу, Певек, Ищхъэрэ Енисей, уеблэмэ арктикэ хытIыгу Большевикым щыIэ дыщэ къыщIэхыпIэ хэкIуэдэжахэр къиIэтыжри, щапхъэу ягъэлъагъуэу ищIат абы. Ауэ сабийхэм я Iуэхур нэгъуэщIт, ахэр гугъу ехь къудейтэкъым, атIэ я псэм хьэзаб телът. ЖыпIэнуи къыпхуегъэзэгъыркъым, ауэ социальнэ зеиншэ жыхуаIэм хуэди яхэтт. НэгъуэщIу жыпIэнумэ, я адэ-анэр псэут, ауэ хэти тутнакът, хэти уни лъапси хуэмеиж фадафэт е афиянафэт. Сыт хуэдэ зэфIэкI уиIэн хуейт цIыхугъэм щIамыпIыкIар цIыху пщIын щхьэкIэ, нэхъ Iейуэ щыIэм есэжам нэгъуэщI дуней зэрыщыIэр къыгурыбгъэIуэн щхьэкIэ?
  • - ЦIыхуфIращ ар зыхузэфIэкIынур, – жеIэ Красноярск къалэм и унафэщI Акбулатов Эдхэм. – Апхуэдэ защIэуи къыхихащ интернатым и унафэщIри, гъэсакIуэхэри, егъэджакIуэхэри, дохутырхэри, пщафIэхэри. Хьэзрэт жиIэрейщ: «ЦIыхур – дыщэкъым, абы иIэкъым уасэ». Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм быдэу тету илъэс 14 лъандэрэ зыхуей хуегъазэ Сабиигъуэм и унэр…
  • Интернатым и унэ нэхъыщхьэм сабии 112-рэ щIохуэ. Пэш къэс цIыхуитI щыпсэууэ аращ, я зытхьэщIыпIэ-зыгъэпскIыпIэр яIэжу. ПэшиплI къэс зы хьэщIэщ къалъос, цIыкIухэр зыхуеину компьютер, телевизор, видеотехникэ, н. къ. щIэту. Библиотекэ бей, гъэщIэгъуэныщэ хэтщ, гъэм и хуабэгъуэм жьы къабзэм хэсу тхылъ щеджэн яIэщ, экзаменхэм зыхуагъэхьэзыр мыIэрысей хадэм хэсу. КъызэрымыкIуэу IэфIу щыпщафIэ шхапIэм сабийхэр махуэм тхуэ щагъашхэ. Интернатым иIэщ дохутырхэм я IуэхущIапIэ, сабийхэр щесыф псыгуэнитI, дэтхэнэми хьэмэм хэтыжу, футбол, хоккей джэгупIэхэр, воркаутым дихьэххэм папщIэ швед блынхэр, нэхъыщIэIуэхэм я спорткъалэ цIыкIу. Гараж, жьыщIапIэхэр, уэздыгъэр зы щхьэусыгъуэ гуэркIэ ягъэункIыфIмэ, езыхэм ягъэлажьэ дизель-генератор, щIэныгъэм нэхъ куууэ щыхагъэгъуазэ еджапIэ пэш щхьэхуэхэр…
  • Махуэшхуэхэм сабийхэм щатIагъэ щыгъынхэр дахэ дыдэщ, ауэ дэтхэнэми и шкафым фэилъхьэгъуэ зыбжанэ дэлъщ, цIыкIухэм езыхэм нэхъ зрагъэкIуу, зыхуеину къалъытэр къыхахыжауэ. Дэтхэнэ сабийм дежкIи гуфIэгъуэшхуэщ и гъэсакIуэм и гъусэу тыкуэным щэхуакIуэ щыкIуэр. Ахэр цIыкIу щIыкIэ ирагъасэ я ахъшэр зэрагъэзахуэу. Адрей псом хэмыхьэу, Щэумэным стипендие яхуигъэуващ нэхъыфIу еджэхэм: абыхэм, я ныбжьым елъытауэ, мазэ къэс соми 100, 200, 300 ират. ФIы дыдэу еджэхэр зыплъыхьакIуэ ягъакIуэ нэгъуэщI щIыпIэхэм, къэралхэм. Псалъэм папщIэ, Париж е Кремлым щагъэув ИлъэсыщIэ псейм. Гъэмахуэм сабийхэм зыщагъэпсэху крайм узыншагъэр щрагъэфIакIуэу иIэ лагерхэм, Сочэ щыIэ «Юность» санаторэм.
  • - Апхуэдэ псэукIэм есар, балигъ хъумэ, дауэ гъащIэм къыщыпэплъэ гугъуехьхэм зэрыпэлъэщыжынур? – соупщI гъэсакIуэхэм ящыщ зым.
  • - IэштIымымрэ тхьэмыщкIагъэмрэ щIапIыкIар (апхуэди щыIэщ) нэхъ тыншу балигъ гъащIэм хэзэгъэну къыпщыхъурэ? ФIы зыхуумыщIам, гуапагъэ зыхэзымыщIам – фIыкIэ ущымыгугъыж.
  • Сабийхэр цIыкIу щIыкIэ лэжьэфу ирагъасэ. ЩIалэ цIыкIухэр теплицэ зезыхьэхэм ядоIэпыкъу, машинэр ядж, къехуэкIыкIэ зрагъащIэ. Хъыджэбз цIыкIухэр IэпщIэлъэпщIэным хуагъасэ, дэнымкIэ нэхъ ехъулIэныгъэ зиIэхэм аттестатым и гъусэу дакIуэм и диплом ират. Бжьыхьэм зэгъусэу мыIэрысэр зэщIакъуэж, «Арбузник» зыфIаща махуэ хэха ягъэлъапIэу яIэщи, Щэумэным абы ирихьэлIэу яхурегъашэ хъарбыз тонн 20-м нэс. Сабийхэм я къалэнщ ар машинэм кърахыну, нэгъуэщI сабий гъэсапIэхэм щыIэхэми Iуагъэхуэну.
  • Интернатым сабий телевиденэ иIэжщи (Красноярск мы зыращ апхуэдэу щыIэр), иджыпсту щытрах полнометраж видеофильм. Мыбыхэм яхэтщ къэфакIуэхэр, уэрэд жызыIэхэр, театр студием дихьэхыпауэ кIуэхэр. Къалэм, крайм щекIуэкI зэхыхьэхэм мы сабийхэм зыкъыщагъэлъагъуэ, къеплъи къедаIуи къыдахьэхыу. Я топджэгухэм, бэнакIуэхэм, лаптистхэм къалэ дапщэм къраша саугъэт нэхъыщхьэхэр!
  • Интернатым щIэкIхэм фэеплъ сыхьэт, хьэкъущыкъу ират. ЕджапIэ щIэтIысхьэну хуейхэм сом мини 100 зэрылъ счёт къыхузэIуах. Ауэ ахэр къыщыхъуа унэм и бжэр сыт щыгъуи яхузэIухащ. Зы щIыпIи щымыIэм гу лъывэзгъэтэнут: интернатым иIэщ социальнэ хьэщIэщ: унэр е общежитым къыщрата пэшыр зезыхьэну мурад зыщIым, интернатым къигъэзэжу а хьэщIэщым щыпсэу хъунущ и Iуэхур зэфIигъэкIыху.
  •  
  • «Сэ  сыхьэщIэкъым»
  •  
  • Къэхъуащ Щэумэным къарита ахъшэм Красноярск и казнар нэщI мыхъуу къыщызэтригъэна, нэгъуэщIу жыпIэнумэ, къэрал IуэхущIапIэхэм я лэжьакIуэхэм иратыну улахуэр «къалэ бохъшэм» къыщыдилъхьа. Сыбырым илъэс куэдкIэ щылэжьауэ, Москва Iэпхъуэжа нэужьи, япэми хуэдэу, абы я нэIэ тригъэтщ Красноярск крайми езыр щалъхуа Кавказ Ищхъэрэми. ФIыщIэ лъэпкъ къимылъыхъуэу ядоIэпыкъу. Псалъэм папщIэ, Москва и Покровскэ хьэблэщIэм езым иригъэщIа проекткIэ сабий гъэсапIэ щаригъэухуащ. Ар сыхьэт 12-кIэ мэлажьэ, сабийуэ 135-рэ щIохуэ. Зи гугъу тщIа интернатым хуэдабзэу, мыбыи псыгуэни спортымкIэ пэши хэтщ. «Тотем» футбол клубым хэт щIалэ цIыкIухэм зыщагъэсэн джэгупIэ яхуиухуащ, щыIэм я нэхъыфIу. Интернатхэм я топджэгухэм я дунейпсо зэпеуэм «Тотем» клубыр чемпион щыхъуащ.
  • Абы и мылъкущ нэхъыбэ дыдэу хэлъыр «Красмаш» заводым зауэ зэманым щылэжьахэм хуаухуа фэеплъ гъуэзэджэм. Мы заводым къыщыщIагъэкIыу щытащ фашист кхъухьлъатэхэр къызэрыраудых зениткэхэр. «Лики Победы» зыфIаща ягъэIэпхъуэ галереер-щэ?! Совет Союзым и ЛIыхъужь 45-м я сурэтхэр УФ-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI Войнов Константин ищIауэ школхэм, еджапIэ нэхъыщхьэхэм, ЩэнхабзэмкIэ унэхэм щагъэлъагъуэ зэрыхъуар зи фIыщIэр Щэумэн Хьэзрэтщ. Красный Яр и дамыгъэ нэхъыщхьэр – часовняр – аращ зэфIэзыгъэувэжар. Москва зэрыгушхуэ Храм Рождества Христова и лъабжьэм къыщыщIэдзауэ дыщэ зытегъэлъэда и унащхьэм щыщIэкIыжу езыгъэщIари Щэумэнращ. Ар къыщызэIуахым Патриарх Кирилл Хьэзрэт къритащ «ПщIэрэ ЩIыхьрэ» орденым и етIуанэ нагъыщэр. Красноярск илъэс 400 зэрырикъум и щIыхькIэ парк ящIти, мелуан бжыгъэкIэ Щэумэным ахъшэ хилъхьат, «сэ сыхьэщIэкъым» жиIэри. Мы паркым жыг щыхэзысахэм я бынхэм я зыгъэпсэхупIэ хъунущ мы щIыпIэр.
  •  
  • Хъуэхъухэр
  •  
  • ПщIэ зыхуэсщI Хьэзрэт Мэжид и къуэ! Сынохъуэхъу уи илъэс бжыгъэ дахэмкIэ!
  • Уэ пщIэшхуэ къыщыпхуащI Красноярск крайм. ЦIыху Iущ, зэфIэкI зиIэ унафэщI, дуней псом и дыщэ къыщIэхыпIэм я нэхъ иныр зэфIэзыгъэува, псапащIэ – аращ ди цIыхухэм жаIэр уэр щхьэкIэ. Сэри сыарэзыщ абыкIэ, ди щIыналъэм зиужьы-ным теухуауэ пхузэфIэкIам щхьэкIэ пщIэшхуэ пхузощI. Узыншагъэ уиIэу, унасыпыфIэу илъэс куэдкIэ упсэуну сынохъуэхъу!
  •  Толоконский  Виктор,
  • Красноярск крайм и губернатор.
  •  
  • Щэумэн  Хьэзрэт – Урысеймрэ ди щIыналъэмрэ я цIыху гъуэзэджэщ. Абы ди щIыпIэм щызэфIигъэуващ дыщэкъыщIэх промышленностыр, езыр унафэщI гъуэзэджэм и щапхъэщ. Си гуапэу сохъуэхъу узыншагъэ, гукъыдэж, насып иIэну!
  •  Усс  Александр,
  • Красноярск крайм и
  • Парламентым и УнафэщI.
  •  
  • Ди лъахэгъу, Красноярск къалэм ЩIыхь зиIэ и цIыху Щэумэн Хьэзрэт Мэжид и къуэм зыщигъэгъупщэркъым Красноярск крайри абы и къалащхьэри, ар псапащIэм и щапхъэщ. Щэумэныр къадэIэпыкъуу сыт хуэдэ Iуэху Красноярск щызэфIамыхами, а псоми къалэм зрагъэужьащ. Ар зэрыцIыхуфIыр, гущIэгъу зэрыхэлъыр псом япэу къэзыгъэлъагъуэр абы зеиншэхэм щхьэкIэ иухуа Унэ-лицейращ. Абы сабий куэдым Iэмал яритащ я IэпкълъэпкъкIи я псэкIи узыншэу гъащIэм хыхьэну. Къалэдэс псоми къабгъэдэкIыу Хьэзрэт Мэжид и къуэм фIыщIэ хузощI абы и хэкуэгъухэм яхуищIам папщIэ. Сохъуэхъу узыншагъэ иIэну, иджыри IуэхуфI куэдым хэплъэну!
  •  Акбулатов  Эдхэм,
  • Красноярск къалэм и Iэтащхьэ.
  •  
  • ПщIэ зыхуэсщI Хьэзрэт Мэжид и къуэ!
  • Илъэс 80 ныбжьым узэрынэсам щхьэкIэ сынохъуэхъу! Сэ гъащIэм сыхуэарэзыщ уэ пхуэдэ цIыху Iущ, зэфIэкIышхуэ зиIэ унафэщI, къэрал Iуэху зэфIэзыхыф, Хэкум хуэпэж сызэрыхуишам папщIэ. Уэ хэлъхьэныгъэшхуэ хуэпщIащ Красноярск крайм, абы и къалащхьэм, Урысей псом я тхыдэм. Узыншагъэ уиIэну, уи лэжьыгъэ-кIэ уиIэ ехъулIэныгъэм хэбгъахъуэ зэ-     пыту упсэуну, уи гулъытэ хуэныкъуэхэм зэрызащIэбгъакъуэм гупсэхугъуэ къыпхуихьу куэдрэ дунейм утетыну сыно-хъуэхъу!
  •  Пимашков  Пётр,
  • Къэрал Думэм и депутат.