ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

2017 гъэм и адыгэ махуэгъэпс-щIэнгъуазэ

2017-01-18

  • ЩIышылэ (ЯНВАРЬ)
  •  
  • ЩIышылэм и 20
  • 1921 гъэм Бгырыс АССР-р къэунэхуащ.
  • ЩIышылэм и 21
  • Дзэ къулыкъум хэт инженерхэм я махуэщ
  • 1952 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ БищIо Борис.
  • ЩIышылэм и 22
  • 1517 гъэм Мысыр шэрджэс мамлюкхэмрэ тыркудзэмрэ Каир пэмыжыжьэу зэзэуэн щыщIадзащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ УанащIэ Розэ.
  • ЩIышылэм и 24
  • 1912 гъэм къалъхуащ адыгэ лъэпкъым къыхэкIа, урыс тхакIуэ, Армавир щIыхь зиIэ и цIыху Дангулов Саввэ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ дзэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, полковник, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Джэтауэ Хьэмыщэ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор БетIрожь Руслан.
  • ЩIышылэм и 25
  • Урысей студентыгъуэм и махуэщ. Татьянэ и махуэщ
  • 1919 гъэм Деникиным и дзэхэм Налшык яубыдащ.
  • 1936 гъэм Стахановым и лэжьэкIэм теува гупышхуэ лъакъуэрыгъажэкIэ Налшык къэкIуащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, КъБР-м и цIыхубэ егъэджакIуэ Щад Азджэрий.
  • ЩIышылэм и 26
  • 1952 гъэм къалъхуащ тхыдэдж, зэдзэкIакIуэ Мэлбахъуэ Къэралбий.
  • ЩIышылэм и 27
  • Урысейм и дзэ щIыхьым и махуэщ. Ленинград блокадэм къыщрагъэкIа махуэщ (1944)
  • 1904 гъэм Урыс-япон зауэм щIидзащ.
  • 1941 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и             дохутыр» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
  • 1968 гъэм Налшык Къэрал музыкэ театр къыщызэIуахащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Жырыкъ Заур.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бэрэгъун Руслан.
  • ЩIышылэм и 28
  • 1820  гъэм  Антарктидэр  къахутащ.
  • 1962 гъэм къалъхуащ балетмейстер, КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, Ингушым, Шэшэным гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Атэбий Игорь.
  • ЩIышылэм и 29
  • 1710 гъэм славяныбзэм и пIэкIэ иджырей урысыбзэм и алфавитыр къэщтэным теухуа унафэ пащтыхьым къыдигъэкIащ.
  • ЩIышылэм и 31
  • 1996 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм зегъэужьыным теухуа къэрал программэ къащтащ.
  • 1837 гъэм къалъхуащ тхыдэтх, филолог, журналист КIашэ Адылджэрий.
  •  
  • МАЗАЕ (ФЕВРАЛЬ)
  •  
  • Мазаем и 1
  • 1829 гъэм Нэгумэ Шорэ Налшык къыщызэIуихащ сабий акъылыфIэхэм я школ.
  • 1929 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал хорыр къызэрагъэпэщащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Лъэпщокъуэ МутIалиб.
  • Мазаем и 2
  • Урысейм и дзэ щIыхьым и махуэщ. 1943 гъэм советыдзэхэм Сталинград и деж текIуэныгъэ къыщахьащ.
  • 1892 гъэм къалъхуащ хэхэс адыгэхэм ящыщ, Кавказыр зыджа профессор, «Происхождение черкесов» тхылъыр зи Iэдакъэ къыщIэкIа Намитокъуэ Айтэч.
  • 1937 гъэм къалъхуащ АР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Кубаным щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, профессор КIыкI Хьисэ.
  • Мазаем и 3
  • 1924 гъэм «Къэбэрдей плъыжь» газетым и цIэр «Къэрэхьэлъкъ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
  • 1925 гъэм СССР-м радиом псэлъэн щыщIидзащ.
  • Мазаем и 4
  • 1935 гъэм Москва и метром япэ мафIэгур ирикIуащ.
  • 1945 гъэм Кърымым къыщызэIуахащ СССР-м, США-м, Инджылызым я лIыщхьэхэр зыхэт Ялтэ конференцыр.
  • 1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, журналист Белгъэрокъуэ Евгение.
  • Мазаем и 5
  • 1927 гъэм къалъхуащ адыгэ актёр, УФ-м и цIыхубэ артист Токъуий Хъусен.
  • Мазаем и 6
  • 1935 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблым Советхэм я VII съездым и лIыкIуэхэм папщIэ Москва и Театр Иным концерт щитащ.
  • Мазаем и 7
  • 1855 гъэм Курилхэмрэ Сахалинрэ зэдэгуэшыным теухуауэ Урыс-япон зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
  • 2014 гъэм Сочэ щекIуэкIа Олимп Джэгухэр къызэIуахащ.
  • Мазаем и 8
  • Урысей щIэныгъэм и махуэщ
  • ЛIыхъужь-антифашист ныбжьыщIэм и фэеплъ махуэщ
  • 1724 гъэм Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
  • 1917 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и цIыхубэ артист, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артист, КъБАССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Болэ Мурат.
  • Мазаем и 9
  • Граждан авиацэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Мазаем и 10
  • Дипломат лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1917 гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ артист Сонэ Мухьэрбий.
  • 1937 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, Кубаным щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сэкий (КIарэ) Риммэ.
  • Мазаем и 11
  • 1952 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБР-м и цIыхухэр социальнэу хъумэн IэнатIэм щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Аруан район администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Щоджэн Риммэ.
  • Мазаем и 12
  • 1957 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыяпэ дыдэу Налшык телевиденэм лэжьэн щIидзащ.
  • 1827 гъэм къалъхуащ лыхь (поляк) революционер, волонтёр, адыгэ тхыдэр зыджа Лапинский Теофил.
  • Мазаем и 13
  • 1924 гъэм Ставрополь крайр къызэрагъэпэщащ.
  • Мазаем и 14
  • Щихъ Валентиным и махуэщ – ФIыуэ зэрылъагъухэм я махуэщ
  • 1932 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ДАХ-м и президенту щыта (1997 – 2000) Акъбащ Борис.
  • Мазаем и 15
  • Дзэ къулыкъу ягъэзащIэу нэгъуэщI къэрал щыхэкIуэда урысей зауэлIхэм я фэеплъ махуэщ
  • 1960 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Композиторхэм я зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ адыгэ сурэтыщI-скульптор Къалмыкъ Фёдор.
  • Мазаем и 16
  • 1571 гъэм Грозный Иван Iэ тридзащ Урысейм и япэ дзэ уставым.
  • Мазаем и 17
  • Гуапагъэр къыщызыкъуах махуэщ
  • 1863 гъэм Дунейпсо Жор Плъыжьыр къызэрагъэпэщащ.
  • Мазаем и 18
  • 1924 гъэм Налшык Лениным и цIэр зезыхьэ еджапIэ къалэ цIыкIу къыщызэIуахащ.
  • Мазаем и 19
  • 1837 гъэм Лермонтов Михаил «УсакIуэм и лIэныгъэ» усэр, Пушкиныр зэраукIам теухуар, тхын иухащ.
  • 1986 гъэм СССР-м «Мир» станцыр хьэршым ириутIыпщхьащ.
  • Мазаем и 20
  • 1940 гъэм Налшык IэфIыкIэ фабрикэ къыщызэIуахащ.
  • 1897 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, драматург Куэблэ Билъостэн.
  • 1942 гъэм къалъхуащ композитор, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат ХьэIупэ ДжэбрэIил.
  • 1952 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и артисткэ БжэIумых Барисэт.
  • Мазаем и 21
  • Анэдэлъхубзэм и дунейпсо махуэщ
  • 1922 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ Лохвицкий (Аджыкъу-Джэрий) Михаил.
  • Мазаем и 22
  • 1942 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щауэ Мухьэмэд.
  • 1957 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, КъБР-м и Президенту щыта, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Къанокъуэ Арсен.
  • Мазаем и 23
  • Хэкум и хъумакIуэм и махуэщ
  • 2014 гъэм Сочэ щекIуэкIа Олимп Джэгухэр зэхуащIыжащ.
  • 1942 гъэм Къардэн Къубатий Ленин орденыр япэу къратащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гъубжокъуэ Лиуан.
  • Мазаем и 24
  • 1942 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Алшагъыр Борис.
  • Мазаем и 25
  • 1952 гъэм къалъхуащ банкир, меценат, ДАХ-м и президенту щыта (2009 – 2012), ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист Ажахъуэ Къанщобий.
  • Мазаем и 26
  • 1712 гъэм Пётр Езанэм и унафэкIэ Тулэ щащIа Iэщэ заводыр къызэIуахащ.
  • 1990 гъэм Чехословакием сове-      тыдзэхэр кърашыжащ.
  • Мазаем и 27
  • Мыщэ хужьым и дунейпсо махуэщ
  • 1945 гъэм Мэсей Аслъэнджэрий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
  • Мазаем и 28
  • 1937 гъэм къалъхуащ уэрэдус цIэрыIуэ Къанкъул ФIыцIэ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сонэ Абдулчэрим.
  • 1957 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Уэтэр МуIэед.
  •  
  • ГЪАТХЭПЭ (МАРТ)
  •  
  • Гъатхэпэм и 1
  • Граждан зыхъумэжыныгъэм и дунейпсо махуэщ
  • Эксперт-криминалистым и махуэщ
  • Гъатхэпэм и 2
  • 1911 гъэм Пятницкэм и хорыр япэу утыку къихьащ.
  • Гъатхэпэм и 3
  • ТхакIуэм и дунейпсо махуэщ
  • Гъатхэпэм и 4
  • 1942 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щоджэн Вячеслав.
  • Гъатхэпэм и 7
  • 1944 гъэм ГКО-м и УнафэщI Сталин Иосиф Молотовым и цIэкIэ щыIэ колхозым и парт организацэм и секретарь Къашыргъэ ХьэпащIэ фIыщIэ къыхуищIащ, Дзэ Плъыжьым зэрызыщIагъэкъуам папщIэ.
  • Гъатхэпэм и 8
  • ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ
  • Гъатхэпэм и 9
  • 1882 гъэм къалъхуащ урысей дзэ лэжьакIуэ, пщы, контр-адмирал Черкасский Михаил.
  • Гъатхэпэм и 10
  • 1947 гъэм къалъхуащ адыгей балетмейстер, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Адыгэ Республикэм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къул Iэмырбий.
  • 1952 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист Сихъу Гуэщнагъуэ.
  • Гъатхэпэм и 11
  • Наркоконтролым и лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1991 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и цIэр «Адыгэ псалъэ» жиIэу зэрахъуэкIащ.
  • Гъатхэпэм и 12
  • Геодезиемрэ картографиемрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Минюстым и УИС-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1917 гъэм Урысейм пащтыхьыр щытрадзащ.
  • 1912 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ КIэрэф Къамболэт.
  • Гъатхэпэм и 13
  • 1955 гъэм ШынагъуэншагъэмкIэ Къэрал Комитет (КГБ) къызэрагъэпэщащ.
  • Гъатхэпэм и 14
  • Адыгэбзэм и махуэщ
  • 1853 гъэм Бырсей Умар и «Адыгэбзэ псалъалъэ» тхылъыр дунейм къытехьащ.
  • 2003 гъэм Адыгэ Республикэм щагъэуващ Адыгэ тхыбзэм и махуэр.
  • 1937 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, литературовед, критик, зэдзэкIакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмокъуэ Хьэмид.
  • Гъатхэпэм и 15
  • 1917 гъэм ПIалъэкIэ щыIэ Правительствэм и орган Тэрч къыщызэрагъэпэщащ.
  • Гъатхэпэм и 16
  • 1942 гъэм къалъхуащ УФ-м, КъБР-м, КъШР-м, АР-м, ДР-м я цIыхубэ дохутыр, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Лий Адылджэрий.
  • Гъатхэпэм и 17
  • 1805 гъэм Дельпоццо И. П. Къэбэрдейм пристав нэхъыщхьэу къагъэкIуащ.
  • 1918 гъэм къызэIуахащ Тэрч областым и лъэпкъхэм я II съездыр.
  • Гъатхэпэм и 18
  • Париж коммунэм и махуэщ
  • 1913 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Налшык округым и лъэпкъхэм я I съездыр.
  • 1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ ШэджыхьэщIэ Хьэмыщэ.
  • Гъатхэпэм и 19
  • Сатум, цIыхухэм Iуэхутхьэбзэ яхуэщIэным, ЖКХ-м и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Гъатхэпэм и 20
  • ЩIым и дунейпсо махуэщ
  • 1944 гъэм Дохъушыкъуей спирт заводым, зэрагъэпэщыжа нэужь, лажьэу щIидзэжащ.
  • 1967 гъэм къалъхуащ композитор, КъШР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Абдокъуэ Юрий.
  • Гъатхэпэм и 21
  • Усыгъэм и дунейпсо махуэщ
  • Лъэпкъ зэхэгъэжыр гъэкIуэдыным и дунейпсо махуэщ
  • Гъэрэ щIырэ щызэхэкI махуэщ
  • Гъатхэпэм и 22
  • Псы ресурсхэм я дунейпсо махуэщ
  • Гъатхэпэм и 23
  • Урысейм и метеорологие къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1912 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Ачмыжь Айдэмыр.
  • Гъатхэпэм и 24
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Шыдакъ Татьянэ.
  • Гъатхэпэм и 25
  • УФ-м и щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Гъатхэпэм и 27
  • Театрым и дунейпсо махуэщ
  • УФ-м и МВД-м и къэралкIуэцIыдзэм и махуэщ
  • Гъатхэпэм и 28
  • Балъкъэр лъэпкъым и къэщIэрэщIэжыныгъэм и махуэщ
  • 1776 гъэм Москва Театр Иныр къыщызэIуахащ.
  • 1957 гъэм Балъкъэр лъэпкъым и автономиер зэфIагъэувэжащ.
  • Гъатхэпэм и 29
  • Юрист къулыкъум и лэжьакIуэм и махуэщ
  •  
  • МЭЛЫЖЬЫХЬ (АПРЕЛЬ)
  •  
  • Мэлыжьыхьым и 1
  • Ауанымрэ дыхьэшхэнымрэ я махуэщ
  • Къуалэбзухэм я дунейпсо махуэщ
  • 1937 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, РСФСР-м щIыхь зиIэ и механизатор Дадэ ХьэмытIэ.
  • Мэлыжьыхьым и 2
  • Лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
  • Сабий тхылъым и дунейпсо махуэщ
  • Геологым и махуэщ
  • 1911 гъэмЦагъуэ Нурий Истам-   был адыгэбзэкIэ къыщыдигъэкIащ «Гъуазэ» газетым и япэ номерыр.
  • 1948 гъэм КIэрашэ Тембот СССР-м и Къэрал саугъэтыр къратащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ журналист, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ АфIэунэ Раисэ.
  • Мэлыжьыхьым и 3
  • 1904 гъэм Кавказ бригадэм хыхьэ Къэбэрдей сотняр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
  • Мэлыжьыхьым и 5
  • 1905 гъэм Алъхъуей (Курп Ищхъэрэ) къуажэм и мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
  • 1943 гъэм ВКП(б)-м и Къэбэрдей-Балъкъэр обкомым и бюром унафэ къищтащ Бахъсэн ГЭС-р зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
  • Мэлыжьыхьым и 6
  • 1937 гъэм къалъхуащ дирижёр, композитор, УФ-ми Къалмыкъ Республикэми я цIыхубэ артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Темыркъан Борис.
  • Мэлыжьыхьым и 7
  • Узыншагъэм и дунейпсо махуэщ
  • Мэлыжьыхьым и 8
  • Военкоматым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Мэлыжьыхьым и 9
  • Хьэуа зауэм щызыхъумэ дзэхэм я махуэщ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ литературовед, критик, къэрал лэжьакIуэ Тхьэгъэзит Юрий.
  • Мэлыжьыхьым и 10
  • 1945 гъэм Иуан Хьэсэн Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
  • 1964 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ», «КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ», «КъБР-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ» цIэ лъапIэхэр ягъэуващ.
  • 1897 гъэм къалъхуащ адыгэ бзэщIэныгъэмкIэ япэ еджагъэшхуэ Iэщхьэмахуэ Даут.
  • 1957 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Пащты Борис.
  • Мэлыжьыхьым и 11
  • ГъэрыпIэм исхэр хуит къэщIыжыным и дунейпсо махуэщ
  • 1892 гъэм къалъхуащ адыгей тхыбзэр зэхэзылъхьа БекIухъу Ахьмэд.
  • Мэлыжьыхьым и 12
  • Космонавтикэм и махуэщ
  • 1961 гъэм Гагарин Юрий «Восток» кхъухьым ису дунейм щыяпэу хьэршым лъэтащ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ тхакIуэ Къущхьэунэ Алексей.
  • Мэлыжьыхьым и 13
  • 1517 гъэм Каир щхьэпылъэ щащIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ ин Ал-Ашраф Тумэн-бей.
  • 1895 гъэм Урыс Къэрал музейр къызэIуахащ.
  • Мэлыжьыхьым и 15
  • Щэнхабзэм и махуэщ
  • Мэлыжьыхьым и 16
  • 1905 гъэм Урысейм и япэ профсоюзыр – печатым и лэжьакIуэхэм ейр – къызэрагъэпэщащ.
  • 1920 гъэм цIыхубэ милицэм и Налшык IуэхущIапIэр къызэрагъэпэщащ.
  • 1934 гъэм «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэ лъапIэр ягъэуващ. 1991 гъэм нэсыху ар цIыху 12.772-м фIащат.
  • Мэлыжьыхьым и 17
  • 1927 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ КIуащ Верэ.
  • Мэлыжьыхьым и 18
  • Фэеплъхэмрэ тхыдэ мыхьэнэ зиIэ щIыпIэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
  • 1970 гъэм Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ «Мадинэ» япэ адыгэ оперэр ягъэуващ.
  • 1952 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Балъкъэр Руслан.
  • Мэлыжьыхьым и 19
  • Ажэгъуэмэм и махуэщ
  • 1563 гъэм япэ урыс типографие къызэIуахащ.
  • 1783 гъэм Кърымыр Урысейм гухьащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, драматург, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Журт Биберд.
  • Мэлыжьыхьым и 20
  • 1937 гъэм Прохладнэ станицэр къалэ хъуащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ режиссёр, УФ-м, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Теувэж СулътIан.
  • Мэлыжьыхьым и 21
  • ЩIыпIэ самоуправленэм и махуэщ
  • Мэлыжьыхьым и 22
  • ЩIы-анэм и дунейпсо махуэщ
  • 1942 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ МэкIэтIей Абдулэхь.
  • Мэлыжьыхьым и 23
  • Тхылъымрэ авторым и хуитыныгъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
  • 1912 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ Теунэ Хьэчим.
  • 1942 гъэм къалъхуащ дзэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, генерал-лейтенант, Абхъаз Республикэм и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэу – зыхъумэжыныгъэмкIэ министру щыта, Абхъазым и ЛIыхъужь Сосналы СулътIан.
  • Мэлыжьыхьым и 24
  • Къуэш зэхуэхъуа къалэхэм я дунейпсо махуэщ
  • ЩIалэгъуалэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
  • Мэлыжьыхьым и 25
  • Адыгэ (шэрджэс) ныпым и махуэщ
  • 1920 гъэм Налшык япэ медицинэ IуэхущIапIэ къыщызэIуахащ.
  • Мэлыжьыхьым и 26
  • Радиацэ авариехэмрэ катастрофэхэмрэ къарикIуахэр гъэкIуэдыным хэтахэмрэ абы хэкIуэдахэмрэ я фэеплъ махуэщ
  • 1952 гъэм Къэбэрдей АССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и президиумым и УнафэщIу хахащ Мэлбахъуэ Тимборэ.
  • 1986 гъэм Чернобыль атом электростанцыр (Украинэ) къэуащ.
  • 1991 гъэм «Лей зытехьа лъэпкъхэр гъэзэхуэжыным и IуэхукIэ» УФ-м и Закон къащтащ.
  • Мэлыжьыхьым и 27
  • Нотариусым и махуэщ
  • Урысей парламентаризмэм и махуэщ
  • 1952 гъэм къалъхуащ УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Шыбзыхъуэ Басир.
  • Мэлыжьыхьым и 28
  • Лэжьыгъэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
  • 1902 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ ДыщэкI Мухьэмэд.
  • Мэлыжьыхьым и 29
  • Къафэм и дунейпсо махуэщ
  • 1964 гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щагъэуващ «Лалуцэ» япэ адыгэ балетыр.
  • Мэлыжьыхьым и 30
  • 1789 гъэм США-м и япэ президентыр хахащ. Ар Вашингтон Джорджщ.
  • 1945 гъэм Егоров Михаилрэ Кантарие Мелитонрэ сыхьэт 14-рэ дакъикъэ 35-м ТекIуэныгъэм и Бэракъ плъыжьыр Берлин и Рейхстагым фIадзащ.
  •  
  • НАКЪЫГЪЭ (МАЙ)
  •  
  • Накъыгъэм и 1
  • Гъатхэмрэ Лэжьыгъэмрэ я махуэшхуэщ
  • 1937 гъэм къалъхуащ социологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, РСФСР-м егъэджэныгъэмкIэ и отличник АфэщIыж Тыркубий.
  • 1942 гъэм къалъхуащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, къэрал лэжьакIуэ Къалэ Владимир.
  • Накъыгъэм и 2
  • 1934 гъэм Налшык Пионерхэм я унэ къыщызэIуахащ.
  • 1922 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Урыс Хьэталий.
  • Накъыгъэм и 3
  • Печатым и хуитыныгъэхэм я дунейпсо махуэщ
  • Дыгъэм и махуэщ
  • Накъыгъэм и 4
  • 1959 гъэм Налшык газ къашэу щIадзащ.
  • 2010 гъэм УФ-м и Президентым и УказкIэ Налшык «Дзэ щIыхьым и къалэ» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
  •  
  • Накъыгъэм и 5
  • 1836 гъэм Европэм щыяпэ дыдэу Бельгием гъущI гъуэгу щаутIыпщащ.
  • 1945 гъэм советыдзэхэм Даниемрэ Нидерландхэмрэ хуит къащIыжащ.
  • 1912 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, зэдзэкIакIуэ Пэрэныкъуэ Мурат.
  • 1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, РАЕН-м и академик, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Апышэ Абрэдж.
  • 1952 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ, КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къалмыкъ Кларэ.
  • 1967 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Мысост Вадим.
  • Накъыгъэм и 6
  • 1939 гъэм Налшык шыгъэжапIэ къыщызэIуахащ.
  • Накъыгъэм и 7
  • Радиом и махуэщ – Связым и IэнатIэм и лэжьакIуэ псоми я махуэщ
  • 1895 гъэм урыс инженер Попов Александр япэ радиоприемник къигупсысащ.
  • 1927 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр радиом и япэ нэтынхэм щIидзащ.
  • 1985 гъэм Налшык къалэ Хэку зауэ орденым и япэ нагъыщэр къыхуагъэфэщащ.
  • 1990 гъэм КъБР-м и «Адыгэ Хасэ» жылагъуэ зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ.
  • 1957 гъэм къалъхуащ сурэтыщI ПщыхьэщIэ Хьэсэнбий.
  • Накъыгъэм и 8
  • Жор плъыжьымрэ Мазэ ныкъуэ щхъуантIэмрэ я дунейпсо махуэщ
  • 1945 гъэм фашист Германием псалъэмакъыншэу зыкъызэритымкIэ актым Iэ традзащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ Олимп Джэгухэм велоспортымкIэ чемпион щыхъуа (1972) Шыхъуэ Борис.
  • Накъыгъэм и 9
  • ТекIуэныгъэм и махуэщ
  • 1945 гъэм «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм Германием зэрыщытекIуам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
  • 1912 гъэм къалъхуащ адыгей тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ Куэстэнэ Дмитрий.
  • 1927 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и связист Ефэнды Батий.
  • Накъыгъэм и 10
  • 1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ ХьэцIыкIу Хьэсэн.
  • 1937 гъэм къалъхуащ адыгэ литературовед, критик, филологие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, АР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Мамий Руслан.
  • 1967 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ИР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Аслъэн Ахьмэд.
  • Накъыгъэм и 12
  • 1954 гъэм Налшык политехническэ техникум къыщызэIуахащ.
  • 1917 гъэм къалъхуащ Абхъазым и цIыхубэ усакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Шинкубэ Бэгърат.
  • Накъыгъэм и 14
  • 1692 гъэм япэ урыс дзэ кхъухьыр псым трагъэхьащ.
  • 1796 гъэм инджылыз еджагъэшхуэ Дженнер Эдвард япэу фэрэкI хущхъуэ хилъхьащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, къэрал лэжьакIуэ Тау Пщыкъан.
  • Накъыгъэм и 15
  • Унагъуэм и дунейпсо махуэщ
  • 1942 гъэм 115-нэ Къэбэрдей-Балъкъэр лъэпкъ шууей дивизэр зауэм Iухьащ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, РАЕН-ми ЩIДАА-ми я академик, РАН-м и Къэбэрдей-Балъкъэр центрым и тхьэмадэ Иуан Пётр.
  • 1962 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ДыщэкI Артур.
  • Накъыгъэм и 16
  • 1841 гъэм къалъхуащ адыгэ узэщIакIуэ, бзэщIэныгъэлI, этнограф ХьэтIохъущокъуэ Къазий.
  • 1917 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Щхьэгъэпсо Таужан.
  • 1957 гъэм къалъхуащ къэрал лэжьакIуэ, экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м, ПАНИ-м, МАРЭ-м я академик, КъБР-м щIыхь зиIэ и экономист Къалэ Замир.
  • Накъыгъэм и 17
  • 1944 гъэм Кърым АССР-р щымыIэж ящIащ. Кърым тэтэр мин 200-м нэс ирашауэ щытащ щалъхуа щIыпIэхэм.
  • 1917 гъэм къалъхуащ УФ-м, КъБР-м я цIыхубэ артисткэ ДыщэкI КIунэ.
  • Накъыгъэм и 18
  • Музейхэм я дунейпсо махуэщ
  • 1925 гъэм Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музейр къызэIуахащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ ХъуэкIуэн Хьэзрэталий.
  • Накъыгъэм и 19
  • 1991 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей лъэпкъым и япэ конгресс. Абы и япэ президенту хахащ Къалмыкъ Юрий Хьэмзэт и къуэр.
  • 1952 гъэм къалъхуащ Иорданием щыщ, КъБКъУ-м щеджа, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, Хьэрып къэралхэм я лигэм и секретарь нэхъыщхьэм и къуэдзэ, Хьэшимит пащтыхьыгъуэм щэнхабзэмкIэ и министр Бакир (Нэгуэр) Нанси.
  • Накъыгъэм и 20
  • Метрологием и дунейпсо махуэщ
  • 1927 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Гугу Рэшад.
  • Накъыгъэм и 21
  • Полярникым и махуэщ
  • Урыс-Кавказ зауэм (1763 – 1864) хэ-кIуэда адыгэхэм я фэеплъ махуэщ.
  • 1864 гъэм илъэсищэм щIигъукIэ екIуэкIа Кавказ зауэр увыIащ.
  • 2004 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Кавказ зауэм хэкIуэда адыгэхэм я фэеплъ.
  • Накъыгъэм и 24
  • Славян тхыбзэмрэ щэнхабзэмрэ я махуэщ
  • Накъыгъэм и 25
  • 1922 гъэм къалъхуащ юстицэмкIэ къэрал чэнджэщэгъу, КъБР-м и къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Ансыкъуэ Мухьэрбий.
  • 1932 гъэм къалъхуащ шэрджэс усакIуэ Тут Михаил.
  • 1952 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ТранспортымкIэ Урысей академием, МАНЭБ-м, МЕАН-м я действительнэ член ЗекIуэрей Аслъэн.
  • Накъыгъэм и 26
  • Урысейм хьэрычэт щIэн IэнатIэм и махуэщ
  • 1995 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш академиер (иджы университетщ) къызэIуахащ.
  • Накъыгъэм и 27
  • Библиотекэхэм я урысейпсо махуэщ
  • 1703 гъэм Санкт-Петербург ухуэн щIадзащ.
  • 1795 гъэм Урысейм цIыху куэд зэуэ зэкIуалIэ хъун библиотекэ къыщызэIуахащ.
  • Накъыгъэм и 28
  • Гъунапкъэхъумэм и махуэщ
  • Химикым и махуэщ
  • 1923 гъэм Адыгейм и профсоюзхэр къызэрагъэпэщащ.
  • 1928 гъэм Мейкъуапэ къыщызэIуахащ Адыгейм и тхылъ тедзапIэ.
  • Накъыгъэм и 30
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артист, пшынауэ Iэзэ Сэхъу Хьэсэн.
  • Накъыгъэм и 31
  • Тутын ефэным ебэныным и дунейпсо махуэщ
  • Урысей адвокатурэм и махуэщ
  • 1223 гъэм Урысхэмрэ тэтэрхэмрэ Калкэ псым деж щызэзэуащ.
  •  
  • МЭКЪУАУЭГЪУЭ (ИЮНЬ)
  •  
  • Мэкъуауэгъуэм и 1
  • Сабийхэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
  • Адэ-анэхэм я дунейпсо махуэщ
  • 1921 гъэм «Кабардино-Балкарская правда» газетым и япэ номерыр къыдэкIащ.
  • 1924 гъэм «Адыгэ псалъэ», «Заман» газетхэм я япэ номерхэр къыдэкIащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 2
  • 1928 гъэм Налшык тхылъ тедзапIэ къыщызэIуахащ.
  • 1962 гъэм Новочеркасск щызэтраукIат я гукъеуэхэр жаIэну уэрамым къыдыхьа цIыху мамырхэр.
  • 1937 гъэм къалъхуащ адыгей сурэтыщI ЛъапцIэрышэ Нурбий.
  • Мэкъуауэгъуэм и 3
  • 1864 гъэм Урысейм япэ зоосадыр къыщызэIуахащ.
  • 1907 гъэм ЕтIуанэ Къэрал Думэр зэбграутIыпщыкIыжащ.
  • 1943 гъэм Налшык лы комбинатыр зэфIэгъэувэжын яухащ.
  • 1962 гъэм къалъхуащ Кубаным и къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Успенскэ куеймрэ Армавир къалэмрэ я Iэтащхьэу щыта Хьэту Жамболэт.
  • Мэкъуауэгъуэм и 4
  • Залымыгъэм ихьа сабий лажьэншэхэм я дунейпсо махуэщ
  • 1856 гъэм Третьяковскэ галереер къызэIуахащ.
  • 1943 гъэм Налшык щекIуэкIащ фашистхэм я бийуэ республикэм и цIыхубзхэм къызэрагъэпэща пэкIур.
  • Мэкъуауэгъуэм и 5
  • Дыкъэзыухъуреихь дунейр хъумэным и дунейпсо махуэщ
  • Экологым и махуэщ
  • 1945 гъэм Германиер зэрыхагъэщIамкIэ икIи СССР-м, США-м, Инджылызым, Франджым я правительствэхэм Германием и власть нэхъыщхьэм и къалэнхэр зэрагъэзэщIэнумкIэ декларацэм Iэ традзащ.
  • 1967 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор ФиIэпщэ Владимир.
  • Мэкъуауэгъуэм и 6
  • Пушкиным и махуэщ
  • 1799 гъэм урыс усакIуэшхуэ Пушкин Александр къалъхуащ.
  • 1944 гъэм етIуанэ фронтыр къызэIуахащ.
  • 1945 гъэм «1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм и къару емыблэжу зэрылэжьам папщIэ» медалыр ягъэуващ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, ГъуазджэхэмкIэ Петровскэ академием и академик, УФ-м метеорологиемкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къалэ Хьэжбарэ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 7
  • 1952 гъэм къалъхуащ адыгэ лъэпкъым къыхэкIа тырку тхакIуэ, Нобель и саугъэтыр литературэмкIэ зыхуагъэфэща (2006) Памук Орхьэн.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Тэтэр Анатолий.
  • Мэкъуауэгъуэм и 8
  • Социальнэ лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1661 гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэрылъху Черкасский Муцал дунейм ехыжащ.
  • 1943 гъэм Налшык фашистхэм я бийуэ интеллигенцэм и пэкIу щекIуэкIащ.
  • 1982 гъэм къалъхуащ Эверест и щыгум дэкIа, КъБР-м физкультурэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мэз Каринэ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 10
  • 1774 гъэм Урысеймрэ Тыркумрэ зэращIылIащ Кючук-Кайнарджи мамыр зэгурыIуэныгъэр. Абы ипкъ иткIэ, Къэбэрдейр Урысейм и зы Iыхьэу къалъытащ.
  • 1936 гъэм «Союзмультфильм» киностудиер къызэрагъэпэщащ.
  • 1955 гъэм Тырныаузрэ Докшукинэрэ къалэ хъуащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 11
  • Промышленность псынщIэмрэ текстилымрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Мэкъуауэгъуэм и 12
  • Урысейм и махуэщ – Урысей Федерацэм и Къэрал махуэшхуэщ
  • 1942 гъэм Зеикъуэ къуажэм къагъэIэпхъуат Ленинград хамэ къэралыбзэхэр щаджу дэт пединститутыр.
  • 1945 гъэм Калинин Михаил Кремлым маршал Жуков Георгий щритащ Совет Союзым и ЛIыхъужьым и ещанэ Дыщэ Вагъуэр.
  • 1990 гъэм Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и Декларацэр къащтащ.
  • 1990 гъэм «Печатымрэ цIыхубэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмрэ ятеухуауэ» Законыр СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм къищтащ. Абы цензурэр игъэкIуэдыжащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 13
  • 1936 гъэм Къэбэрдей лъэпкъ драмэ театрыр къызэIуахащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 14
  • Iэпхъуэшапхъуэ къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1936 гъэм КъБАССР-м гъуазджэхэмкIэ и управленэр къызэрагъэпэщащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 15
  • 1561 гъэм Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие) и дэлъху Думэныкъуэ, и шыпхъу Алътыншаш, абы и щхьэгъусэ Бекбулат, а тIум я къуэ Саин-Булат и гъусэу Москва нэсащ.
  • 1862 гъэм Америкэм щыщ Гатлинг Ричард япэу пулемёт къигупсысащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 16
  • 1930 гъэм Волгоград (Сталинград) трактор заводыр лажьэу яутIыпщащ.
  • 1963 гъэм Терешковэ Валентинэ «Восток-6» кхъухьым ису хьэршым лъэтащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 17
  • 1565 гъэм Идар Темрыкъуэ и къуэ Мамстрыкъуэ Москва кIуащ.
  • 1961 гъэм Налшык экраныбгъуэ зиIэ «Восток» кинотеатрыр къыщызэIуа-хащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 18
  • Медицинэм и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1956 гъэм Налшык музыкэ училищэ къыщызэIуахащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 20
  • 1957 гъэм Москва Союзхэм я Унэм и Колоннэ залышхуэм къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м гъуазджэмрэ литературэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэр.
  • Мэкъуауэгъуэм и 21
  • 1925 гъэм Москва и уэрамхэм япэ таксихэр къыдыхьащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 22
  • Щыгъуэмрэ фэеплъымрэ я махуэщ – Хэку зауэшхуэр щыщIидза махуэщ
  • 1941 гъэм Хэку зауэшхуэр къэ-                 хъеящ.
  • 1944 гъэм КъБАССР-м и Министрхэм я Советым деж Архив управленэ къыщызэрагъэпэщащ.
  • 1967 гъэм Налшык ПТУ №7-м и цIыхубз спортсменкэ 15 ди щыхьэрым щежьэри, лъакъуэрыгъажэкIэ Ленинград кIуэну гъуэгу техьащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 23
  • Дунейпсо Олимп махуэщ
  • 1941 гъэм Къэсейхьэблэ щыщ ТхьэмытлIокъуэ Хьэсэн КъухьэпIэ Украинэм и къэрал гъунапкъэр ихъумэу, лIыгъэ хэлъу и гъащIэр итащ: гранатэхэр щIэпхауэ фашист танкым зыщIидзэри, ар икъутащ, езыри хэкIуэдащ.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат КIэмыргуей Валентин.
  • Мэкъуауэгъуэм и 24
  • КъэхутакIуэмрэ рационализаторымрэ я махуэщ
  • 1937 гъэм Республикэм и Советхэм я чрезвычайнэ съездым къищтащ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и япэ Конституцэр.
  • 1945 гъэм Москва и Ут Плъыжьым ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 25
  • Славянхэм я зэкъуэтыныгъэмрэ зэныбжьэгъугъэмрэ я махуэщ
  • Мэкъуауэгъуэм и 26
  • Наркоманием ебэныным и махуэщ
  • 1920 гъэм Налшык и Затишье хьэблэм япэ санаторэ къыщызэIуахат. Абы Сталин Иосифи зыщигъэпсэхуауэ щытащ.
  • 1938 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутатхэр япэу хахащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 27
  • Урысейм и щIалэгъуалэм я махуэщ
  • 1919 гъэм Япэ дунейпсо зауэр зэриухамкIэ зэгурыIуэныгъэм Версаль Iэ щытрадзащ.
  • 1979 гъэм «КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 28
  • 1948 гъэм Архитекторхэм я дунейпсо зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэ-щащ.
  • Мэкъуауэгъуэм и 29
  • Партизанхэмрэ подпольщикхэмрэ я махуэщ
  • 1940 гъэм Луначарскэм и цIэр зезыхьэ Театральнэ институтым и адыгэ студиер къаухащ Къэбэрдей драмэ театрым и актёр хъунухэм.
  • 1947 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Балъкъэр Юрий.
  • Мэкъуауэгъуэм и 30
  • Экономистым и махуэщ
  • 1908 гъэм Бахъсэн, Дзэлыкъуэ мэкъумэшыщIэхэм зыкъаIэтащ.
  •  
  • БАДЗЭУЭГЪУЭ (ИЮЛЬ)
  •  
  • Бадзэуэгъуэм и 1
  • Архитектурэм и дунейпсо махуэщ
  • 1957 гъэм Москва и Театр Иным щызэхэтащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъум и щIыхькIэ Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я иужьрей концертыр.
  • 1981 гъэм КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ КIыщокъуэ Алим СССР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и секретару хахащ.
  •  Бадзэуэгъуэм и 2
  • Хы, тенджыз флотым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1556 гъэм Астрахань Урысей къэралыгъуэм хыхьащ.
  • 1964 гъэм «Къэббалъкъгаз» трестыр къызэрагъэпэщащ.
  • 1990 гъэм КПСС-м и ХХVIII съездыр (иужьрей дыдэр) къызэIуахащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 3
  • УФ-м и МВД-м и ГИБДД-м и махуэщ
  • 1700 гъэм Константинополь щызэращIылIа мамырыгъэ зэгурыIуэныгъэм ипкъ иткIэ, Iузэв (Азов) и Iэгъуэблагъэхэри щIыгъуу (Таганрог, Павловск, Миус) Урысейм и щIыналъэ хъуащ.
  • 1957 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УказкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым Ленин орденыр етIуанэу къыхуагъэфэщащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 4
  • 1916 гъэм Урысейм и тенджыз кхъухьлъатэзехуэхэр Балтие тенджыз щIыIум щекIуэкIа хьэуа зауэм щытекIуащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 5
  • 1957 гъэм Налшык Лениным и фэеплъ къыщызэIуахащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 6
  • 1557 гъэм Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм гухьащ.
  • 1957 гъэм КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и гуфIэгъуэ сессие зэхэтащ. Ар теухуауэ щытащ Къэбэрдейр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 зэрырикъуам икIи республикэм Ленин орденыр етIуанэу къызэрыратам.
  • 1957 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Мысачэ Валерий.
  • Бадзэуэгъуэм и 7
  • Псым и махуэщ
  • 1687 гъэм Ньютон Исаак къихутащ дунейм зыщIэзышэ къару зэрыхэлъыр.
  • Бадзэуэгъуэм и 8
  • Унагъуэм, лъагъуныгъэм, пэжыгъэм я махуэщ
  • 951 гъэм Франджым и щыхьэр Париж ухуэн щIадзащ.
  • 1796 гъэм США-м япэу паспорт тын щыщIадзащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 9
  • Бдзэжьеящэм и махуэщ
  • Урысей пощтым и махуэщ
  • 1945 гъэм ВКП(б)-м и Налшык къалэ комитетым унафэ къищтащ Хэку зауэшхуэм ныкъуэдыкъуэ щыхъуахэм защIэгъэкъуэным теухуауэ.
  • 1959 гъэм Налшык и Театр ЩхъуантIэм Пятницкэм и цIэр зезыхьэ къэрал академическэ хорым и концерт щекIуэкIащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-живописец Хьэжу Руслан.
  • 1942 гъэм къалъхуащ КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Беслъэней Чэмал.
  • Бадзэуэгъуэм и 10
  • 1918 гъэм Советхэм я V Урысейпсо съездым РСФСР-м и Конституцэр – япэ Совет Конституцэр къищтащ.
  • 1922 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ, Абхъазым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэнфэн Алим.
  • 1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Срыкъуэ ХьэмщIасэ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Сэбаншы Хъусен.
  • Бадзэуэгъуэм и 11
  • ЩIым щыпсэу лъэпкъхэм я дунейпсо махуэщ
  • 1958 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр Монголием кIуащ, абы и лъэпкъ махуэшхуэм хэтын папщIэ.
  • 1987 гъэм Дунейм цIыхуу щыпсэур меларди 5 ирикъуащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ КIэрэф Майе.
  • Бадзэуэгъуэм и 12
  • 1641 гъэм Астрахань хъаныдзэм Балъкъ и деж щригъэкIуэкIа зауэм хэкIуэдащ Къундет зэшхэр – Чэлимэтрэ Елдаррэ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI ТхьэкIумашэ Ми-               хаил.
  • 1947 гъэм къалъхуащ социологие щIэныгъэхэм я доктор, АКъУ-м и профессор, Адыгэ Республикэм и Президенту щыта (2007 – 2017) ТхьэкIушынэ Аслъэнджэрий.
  • Бадзэуэгъуэм и 13
  • 1908 гъэм Лондон къыщызэIуахащ IV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу цIыхубзхэр хэтащ.
  • 1930 гъэм Монтевидео (Уругвай) къыщызэIуахащ футболымкIэ япэ дунейпсо чемпионатыр. Абы къэрал 13 хэтащ. Уругвайр чемпион хъуащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ, пулицист Брай Адэлбий.
  • 1972 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-график, КъБР-м и цIыхубэ художник               Пащт-Хъан Алим.
  • Бадзэуэгъуэм и 14
  • 1945 гъэм Париж ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ. Япэ иту уэрамым ирикIуащ Франджым и ЛIыхъужь Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
  • 1957 гъэм Налшык щекIуэкIащ СССР-м ис лъэпкъ псоми я тхакIуэхэр зыхэта пшыхь гъэщIэгъуэн.
  • 1965 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къафэмкIэ  «Кабардинка» ансамблу зэрахъуэкIащ.
  • 1967 гъэм къалъхуащ адыгэ тележурналисткэ Жэман Мадинэ.
  • Бадзэуэгъуэм и 15
  • 1812 гъэм урысыдзэр Наполеон зэрытекIуам и щIыхькIэ хьэрэкIытIэхэр драгъэлъэтеящ.
  • 1939 гъэм Бахъсэн, Аруан, Iуащхьэмахуэ щIыналъэхэм район газетхэр къыщыдэкIыу щIадзащ.
  • 1957 гъэм РСФСР-м и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я лэжьакIуэхэм я лIыкIуэхэм я кIэух концертыр Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м щекIуэкIащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 16
  • Адэм и дунейпсо махуэщ
  • Металлургым и махуэщ
  • 622 гъэм Муслъымэн махуэгъэпсым и щIэдзапIэщ. Ислъамым и къе-               жьапIэу къалъытэ. Мухьэмэд Бе-гъымбарыр Мэчэм икIри Мэдинэ                кIуащ.
  • 1922 гъэм къалъхуащ тхакIуэ КIэрэф Мухьэмэд.
  •  
  • Бадзэуэгъуэм и 17
  • Этнографым и махуэщ
  • 1918 гъэм Романовхэ я унагъуэр Екатеринбург щаукIащ.
  • 1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
  • 1945 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэм текIуэныгъэр къыщызыхьа къэралхэм я Iэтащхьэхэм я Берлин (Потсдам) конференцыр къызэIуахащ.
  • 1967 гъэм Лениным и цIэр зэрихьэу Аргудан щыIэ колхозым Ленин орденыр къратащ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ КъШР-м и Правительствэм и УнафэщI (1995-1999), политик Уэз Анатолий.
  • Бадзэуэгъуэм и 18
  • Ди эрэм и 64 гъэм Рим мафIэм исат. Район 14-м щыщу къэнар 4 къудейт.
  • 1941 гъэм Къардэн Къубатий япэ фашист кхъухьлъатэр къриудыхащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, литературовед, искусствовед КIурашын БетIал.
  • Бадзэуэгъуэм и 19
  • 1942 гъэм Къардэн Къубатий Березовскэ куейм фашист кхъухьлъатитI къыщриудыхат.
  • 1903 гъэм ЛъакъуэрыгъажэмкIэ  япэ дунейпсо зэпеуэр екIуэкIащ.
  • 1980 гъэм Москва щыщIидзащ ХХII Гъэмахуэ Олимп Джэгухэм.
  • Бадзэуэгъуэм и 20
  • Шахматым и дунейпсо махуэщ
  • 1561 гъэм Гуащэнэ чристан диныр кърагъэщтащ, Марие цIэри фIащащ.
  • 1924 гъэм Дунейпсо шахмат федерацэр (ФИДЕ) къызэрагъэпэщащ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ къэрал, парт лэжьакIуэ, политик Къущхьэ Гъумар.
  • Бадзэуэгъуэм и 21
  • 1829 гъэм адыгэлI Хьэшыр Чылар япэ дыдэу Iуащхьэмахуэ и щыгум къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ дэкIащ.
  • 1969 гъэм Америкэм щыщ астронавт Армстронг Нил Мазэм и щхьэфэм япэ дыдэу теуващ.
  • 1994 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэрал гербыр, Къэрал ныпыр, Къэрал гимныр къащтащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 22
  • 1945 гъэм Къэбэрдей Республикэм и щакIуэ хозяйствэр къызэрагъэпэщащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 23
  • Джейхэмрэ хыкхъуэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
  • СатуущIхэм я махуэщ
  • 1903 гъэм «Форд» корпорацэм япэ автомобиль къыщIигъэкIащ.
  • 1930 гъэм Москва авиационнэ институт къыщызэIуахащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 24
  • 1937 гъэм Америкэм щыщ кхъухьлъатэзехуэ Эрхарт Амалие кхъухьлъатэкIэ япэу Атлантикэ хым щхьэпрылъэтыкIащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 25
  • 1472 гъэм шэрджэс кхъухь 24-рэ тенджыз ФIыцIэм зэпрыкIри, Тыркум теуауэ щытащ.
  • 1943 гъэм Прохладнэ – Налшык гъущI гъуэгур зэфIэгъэувэжыныр зэфIэкIащ.
  • 1984 гъэм Савицкая Светланэ цIыхубз космонавтхэм ящыщу япэу кхъухьым икIри, хьэршым хыхьащ.
  • 1917 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ Ахъмэт Мухьэдин.
  • 1972 гъэм къалъхуащ АР-м щIыхь зиIэ и журналист, «Шапсугия» газетым и редактор нэхъыщхьэ Ныбэ Анзор.
  • Бадзэуэгъуэм и 26
  • 1826 гъэм Петропавловск быдапIэм декабристхэр щаукIащ.
  • 1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу гъуэгуанэшхуэ зэпызычыф баллистическэ ракетэр иутIыпщащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 27
  • 1841 гъэм Пятигорск пэмыжыжьэу Мэшыкъуэ бгы лъапэм и деж щау-кIащ урыс тхакIуэшхуэ Лермонтов Михаил.
  • 1991 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэуващ Президент къулыкъур.
  • 1952 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, публицист, щIэныгъэлI, Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист Къуиикъуэ Асфар.
  • Бадзэуэгъуэм и 28
  • 1957 гъэм «Кабардинка» къэрал къэфакIуэ ансамблыр студентхэмрэ щIалэгъуалэмрэ Москва щрагъэкIуэкIа фестивалым и лауреат хъуащ.
  • Бадзэуэгъуэм и 30
  • Зэныбжьэгъугъэм и дунейпсо махуэщ
  • Дзэ-Тенджыз флотым и махуэщ
  • 1980 гъэм Израилым и кнессетым къэралым и щыхьэру Иерусалим игъэуващ.
  • Бадзэуэгъуэм и 31
  • 1866 гъэм лIыщIэхэр ящэну, нэгъуэщIым иратыну хуимыту унафэ къыдэкIащ.
  • 1991 гъэм Москва СССР-мрэ США-мрэ Iэ щытрадзащ зэребгъэрыкIуэ Iэщэ-        хэр (СНВ) гъэмэщIэным теухуауэ.
  • ШЫЩХЬЭУIу (АВГУСТ)
  •  
  • ШыщхьэуIум и 1
  • 1914 гъэм Япэ дунейпсо зауэм щIидзащ. А зауэм хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ
  • 1958 гъэм «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ номерыр дунейм къытехьащ.
  • 1967 гъэм Бахъсэнрэ Тэрчрэ къалэ хъуащ.
  • 1892 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Бырс Анзор.
  • ШыщхьэуIум и 2
  • Хьэуа-десантыдзэхэм я махуэщ
  • 1916 гъэм Москва АМО заводыр (иужькIэ ЗИЛ хъужар) щаутIыпщащ.
  • 1933 гъэм Беломор-Балтие кIэнауэр километр 227-рэ и кIыхьагъыу ятащ.
  • 1942 гъэм Налшык Дзэ Плъыжьым щхьэкIэ щагъэхьэзырат ткIуаткIуэ къауэу птулъкIэ мин 20.
  • ШыщхьэуIум и 3
  • 1783 гъэм Куржым (Грузием) и КъухьэпIэ лъэныкъуэр Урысейм хыхьащ.
  • 1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым зыхъумэжыныгъэмкIэ гупхэр къызэгъэпэщыным теухуа унафэ къищтащ.
  • 1952 гъэм Хельсинки щызэхуащIыжащ ХV Олимп Джэгухэр. Абы япэ дыдэу СССР-м и спортсменхэр хэ-тащ.
  • 1994 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Бгырысхэм я дунейпсо конгресс.
  • 1942 гъэм къалъхуащ публицист, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мэшыкъуэ Тэзэл.
  • 1957 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Джаурджий Оксанэ.
  • ШыщхьэуIум и 5
  • 1963 гъэм ядернэ Iэщэр хьэуам, хьэршым, псы щIагъым щыгъэунэхуныр мыдэным теухуа ЗэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ.
  • ШыщхьэуIум и 6
  • Хиросимэ и махуэщ
  • ГъущI гъуэгум и лэжьакIуэм и махуэщ
  • ГъущIгъуэгудзэхэм я махуэщ
  • «Дунейм тет дохутырхэр мамырыгъэм и телъхьэщ» дунейпсо махуэщ
  • 1941 гъэм ВЛКСМ-м и обкомым унафэ ищIащ КъБАССР-м и щIалэгъуалэм ящыщу Дзэ Плъыжьым связист 400 хуагъэхьэзырыну.
  • 1945 гъэм Японием и Хиросимэ къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къасым Алий.
  • ШыщхьэуIум и 7
  • 1646 гъэм къэзакъ атаман Пожарский Семёнрэ адыгэпщ Черкасский Муцалрэ зауэлI мини 6 зыхэт я дзэр Нурадин-Джэрий и хэщIапIэм теуэри, хьэбэсабэу зэтракъутащ.
  • 1833 гъэм Черепановхэ зэадэзэкъуэ Ефимрэ Миронрэ Урысейм япэ дыдэу мафIэгу щащIащ, гъущI гъуэгууи километри 3,5-рэ щаухуащ.
  • 1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым зауэ щытыкIэ щагъэуващ.
  • ШыщхьэуIум и 8
  • Пэжырытхэм и дунейпсо махуэщ
  • 1899 гъэм США-м дунейм щыяпэу щIыIалъэ (холодильник) щащIащ.
  • 1942 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым унафэ ищIащ и къалэм и къыдыхьэпIэхэм быдапIэхэр щаухуэну.
  • 1947 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор ГъукIэжь Людмилэ.
  • ШыщхьэуIум и 9
  • ЩIыдэлъху лъэпкъхэм я дунейпсо махуэщ
  • 1942 гъэм блокадэм ит Ленинград къалэм щагъэзэщIат Шостакович Дмитрий и «Ебланэ симфоние» цIэрыIуэр.
  • 1945 гъэм Японием и Нагасаки къалэм США-м и кхъухьлъатэм атомнэ бомбэ щридзыхащ.
  • ШыщхьэуIум и 10
  • 1876 гъэм Онтарио штатым (Канадэ) дунейм щыяпэу телефонкIэ щызэпсэлъащ.
  • ШыщхьэуIум и 11
  • 1485 гъэм Италием щыщ архитектор Фрязин Антон (Джиларди Антонио) Москва Кремлым и Тайницкэ чэщанэр ухуэн щIидзащ.
  • ШыщхьэуIум и 12
  • ЩIалэгъуалэм я дунейпсо махуэщ
  • Физкультурникым и махуэщ
  • Дзэ-Хьэуа къарухэм я махуэщ
  • 1953 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу водороднэ бомбэ игъэунэхуащ.
  • ШыщхьэуIум и 13
  • Iэ сэмэгур нэхъ зыгъэшэрыуэхэм я дунейпсо махуэщ
  • УхуакIуэм и махуэщ
  • 1942 гъэм Кавказ Ищхъэрэм щыпсэу лъэпкъхэм фашистхэм я бийуэ пэкIу ирагъэкIуэкIащ.
  • 1961 гъэм Берлин тIууэ зыгуэш блыныр ухуэн щIадзащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик Мэшыкъуэ Нуралий.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м физическэ щэнхабзэмрэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, боксымкIэ дунейпсо категорие зиIэ судья, «УФ-м и къуажэхэм я Iэтащхьэ нэхъыфI» Къуныжь Хьэчим (Щхьэлыкъуэ).
  • ШыщхьэуIум и 14
  • Абхъазыр зыхъумахэм я фэеплъ махуэщ
  • 1930 гъэм СССР-м къыщащтащ дэтхэнэ цIыхуми пэщIэдзэ щIэныгъэ Iэмал имыIэу иIэн зэрыхуейм теухуа унафэ.
  • ШыщхьэуIум и 15
  • Археологым и махуэщ
  • 1945 гъэм Маршал Жуков Г. К. «ТекIуэныгъэ» орденыр етIуанэу иратащ.
  • 1907 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, полковник КIыщокъуэ Рашид.
  • ШыщхьэуIум и 16
  • 1934 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м и ТхакIуэхэм я япэ съездыр.
  • 1939 гъэм «Кабардинка» ансамблым концертхэр КъуэкIыпIэ Жыжьэм тын щыщIидзащ.
  • 1960 гъэм Налшык къыщызэIуа- хащ изобразительнэ гъуазджэмкIэ музей.
  • 1965 гъэм Урысейм и щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ я фэеплъхэр хъумэнымкIэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэр къызэрагъэпэщащ.
  • 1902 гъэм къалъхуащ адыгей тхакIуэ, СССР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат КIэрашэ Тембот.
  • ШыщхьэуIум и 17
  • 1771 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэм езым и указкIэ Къэбэрдейм и цIыхубэм Щытхъу тхылъ къаритащ.
  • 1922 гъэм къалъхуащ къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэшхуэ, Мысырым щыпсэуа адыгэлI, мамырыгъэр хъумэнымкIэ Дунейпсо Ленин саугъэтым и лауреат Хъалид (Жэмбей) Мухьэдин.
  • 1942 гъэм къалъхуащ СССР-м и цIыхубэ артист, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Магомаев Муслим (и анэр адыгэщ).
  • 1952 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Куэш Мырзэбэч.
  • ШыщхьэуIум и 18
  • 1941 гъэм КъБР-м тхьэмахуэ щIыхьэху щекIуэкIащ. Абы къыщалэжьа сом мин 300-р Зыхъумэжыныгъэм и фондым халъхьащ.
  • 1957 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор Хъурмэ Хьэзрэт.
  • ШыщхьэуIум и 19
  • 1942 гъэм Къардэн Къубатий Елъхъуэт (Осетие Ищхъэрэ) и деж бийм и кхъухьлъатитI къыщриудыхащ.
  • 1991 гъэм ГКЧП-м СССР-м чрезвычайнэ щытыкIэ щигъэуват.
  • ШыщхьэуIум и 20
  • Урысейм и Хьэуа флотым и махуэщ
  • Псэущхьэ хьэулейхэм я дунейпсо махуэщ
  • 1972 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я кандидат Чурей Дыжьын.
  • ШыщхьэуIум и 21
  • 1561 гъэм урыс пащтыхь Грозный Иван (Иван IV Васильевич) щхьэгъусэу ишащ къэбэрдеипщ Идар Темрыкъуэ ипхъу Гуащэнэ (Марие).
  • 1964 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я V съезд екIуэкIащ.
  • ШыщхьэуIум и 22
  • Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэщ
  • 1937 гъэмКIыщокъуэ Пщымахуэ дунейм ехыжащ.
  • 1959 гъэм Тэрч къалэ щатащ налмэс Iэмэпсымэхэр къыщыщIагъэкI завод.
  • ШыщхьэуIум и 23
  • 1382 гъэм Урысейм артиллерие дзэхэр къыщызэрагъэпэщащ. Ар япэу къагъэсэбэпащ Тохъутэмыщ хъаныр Мэзкуу щытеуам щыгъуэ.
  • 1943 гъэм СССР-м и Дзэ Плъыжьым Курск и деж нэмыцэ-фашистыдзэр щызэтрикъутащ.
  • 1992 гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академиер къызэрагъэпэщащ.
  • ШыщхьэуIум и 24
  • Ди эрэм и 79 гъэм Везувий вулканыр кърихуащ. Абы зэтрикъутащ Помпей, Геркуланум къалэхэр.
  • 1830 гъэм дунейм ехыжащ Къэбэрдей пщы уэлий хахуэ Жанхъуэт Кушыку.
  • 1943 гъэмКъардэн Къубатий «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Къущхьэ Iэбу.
  • ШыщхьэуIум и 26
  • 1451 гъэм къалъхуащ Америкэр зэрыщыIэр 1492 гъэм жэпуэгъуэм и 12-м къэзыхута Колумб Христофор.
  • 1908 гъэм Тыркум япэ Адыгэ Хасэ къыщызэрагъэпэщащ.
  • 1991 гъэм ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей академием прикладной математикэмрэ автоматизацэмкIэ и КъБЩIКъИ-р къызэIуахащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор, МАНПО-м и член-корреспондент Зэгъэщтокъуэ Айсэ.
  • 1952 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, «Тетраграф» ООО-м и унафэщI, ДАХ-м и саугъэтым и лауреат Шакъ Эльберд.
  • ШыщхьэуIум и 27
  • Шахтёрым и махуэщ
  • Урысей кином и махуэщ
  • 1955 гъэм дунейм къытехьащ Рекордхэр зратхэ Гиннесс и тхылъыр.
  • ШыщхьэуIум и 28
  • Байкал гуэлым и махуэщ
  • 1924 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ ФизкультурэмкIэ областной совет.
  • ШыщхьэуIум и 29
  • 1949 гъэм академик Курчатов Игорь и унафэм щIэту СССР-м япэ атомнэ бомбэ щагъэунэхуащ.
  • ШыщхьэуIум и 30
  • 1730 гъэмЧеркасский Алексей пщым Невский Александр и орденыр къратащ.
  • 1918 гъэм Каплан Фанни Ленин (Ульянов) Владимир иукIыну хэтащ.
  • ШыщхьэуIум и 31
  • 1914 гъэм Санкт-Петербург и цIэр Петрограду зэрахъуэкIащ.
  • 1971 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Октябрь Революцэ орденыр къра-тащ.
  • 1902 гъэм къалъхуащ адыгэбзэм елэжьа, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Турчанинов Георгий.
  •  
  • ФОКIАДЭ (СЕНТЯБРЬ)
  •  
  • ФокIадэм и 1
  • Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Къэралыгъуэм и махуэщ
  • Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Конституцэм и махуэщ
  • Налшык къалэ и махуэщ
  • ЩIэныгъэм и махуэщ
  • 1569 гъэм Идар Гуащэнэ (Марие), урыс пащтыхь гуащэр дунейм ехыжащ.
  • 1921 гъэм Къэбэрдей АО-р къызэрагъэпэщащ.
  • 1939 гъэм ЕтIуанэ дунейпсо зауэр къэхъеящ.
  • 1940 гъэм Налшык къыщызэрагъэпэщащ адыгэ, балъкъэр балет студиехэр.
  • 1947 гъэм къалъхуащ УФ-ми, Кубанми, КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист Зыхьэ Заурбий.
  • ФокIадэм и 2
  • ЕтIуанэ дунейпсо зауэр щиуха махуэщ
  • 1943 гъэмКъанкъуэщ Ахьмэдхъан «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ.
  • ФокIадэм и 3
  • ЩIыдагъэ, газ промышленностым и лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • Терроризмэм ебэнхэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
  • 1932 гъэм къалъхуащ парт, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБАССР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщI (1983 – 1988) Дохъущокъуэ Мусэ.
  • ФокIадэм и 4
  • 1917 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь Нэхей Даут.
  • 1927 гъэм къалъхуащ шэрджэс щIэныгъэлI, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Нэпсо Довлэт.
  • 1967 гъэм къалъхуащ журналист, публицист Чэрим Марианнэ («Адыгэ псалъэ»).
  • ФокIадэм и 5
  • 1936 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щаутIыпщащ Бахъсэн ГЭС-р.
  • 1887 гъэм къалъхуащ урыс тхакIуэ Толстой Алексей.
  • ФокIадэм и 6
  • 1991 гъэм Ленинград къалэм и цIэр Санкт-Петербургыу зэрахъуэкIащ.
  • 2001 гъэм Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къэ-кIуащ.
  • ФокIадэм и 7
  • 1923 гъэм Интерполыр – уголовнэ полицэм и дунейпсо организацэр – къызэрагъэпэщащ.
  • ФокIадэм и 8
  • Еджэныгъэм, пэжырытхэм зегъэубгъуным я дунейпсо махуэщ
  • Журналистхэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
  • Кърухэм я махуэщ
  • Финансистым и махуэщ
  • ФокIадэм и 9
  • Дахагъэм и дунейпсо махуэщ
  • 1942 гъэм къалъхуащ шапсыгъ сурэтыщI, АР-мрэ Кубанымрэ щIыхь зиIэ я сурэтыщI Хьэпышт Айсэ.
  • ФокIадэм и 10
  • Танкистым и махуэщ
  • 1937 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор КIэнцIэлий Лиуан.
  • ФокIадэм и 11
  • 1943 гъэмКъуэныкъуей Назир       зауэ къалэн иIэу япэ дыдэу уэгум ихьащ икIи япэ нэмыцэ кхъухьлъатэр къриудыхащ, абы папщIи генерал    Савицкэм япэ орденыр къритащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ СССР-мрэ КъБР-мрэ я цIыхубэ артист Кобзон Иосиф.
  • ФокIадэм и 12
  • 1953 гъэм Хрущев Никитэ КПСС-м и ЦК-м и япэ секретару хахащ.
  • ФокIадэм и 13
  • 1762 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэр пащтыхь къулыкъум пэрыуващ.
  • 1942 гъэм Сталинград зауэм щIидзащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Бицу Георгий.
  • ФокIадэм и 14
  • 1947 гъэм къалъхуащ хьэрычэтыщIэ, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Дер Станислав.
  • 1952 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я кандидат, БУКЭП-м и егъэджакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ ХьэфIыцIэ Эльмирэ.
  • ФокIадэм и 15
  • 1932 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутыр къызэIуахащ.
  • ФокIадэм и 17
  • Мэзымрэ пхъэм елэжь промышленностымрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1877 гъэм къалъхуащ усакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ, КIыщокъуэхэ Рашидрэ Алимрэ я адэ КIыщокъуэ Пщымахуэ.
  • ФокIадэм и 18
  • 1947 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Мэшыкъуэ Феня.
  • ФокIадэм и 19
  • 1937 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ тхакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист АбытIэ Владимир.
  • ФокIадэм и 20
  • Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я дунейпсо махуэщ
  • Осетие Ипщэм и щхьэхуитыныгъэм и махуэщ
  • Мамырыгъэм и дунейпсо махуэщ
  • 1922 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, къэрал лэжьакIуэ, политик Ахъмэт Мусэбий.
  • 1922 гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ тхакIуэ, АР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ХьэдэгъэлI Аскэр.
  • 1937 гъэм къалъхуащ химие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, жылагъуэ лэжьакIуэ Шурдым Барэсбий.
  • 1987 гъэм къалъхуащ бэнэкIэ хуитымкIэ дуней псом щэнейрэ и чемпион хъуа, Олимп Джэгухэм жэз медаль къыщызыхьа (Лондон, 2012) Махуэ Билал.
  • ФокIадэм и 21
  • 1942 гъэм Бахъсэн партизан гупыр жэщым Къармэхьэблэ (Каменномост) щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, абы хэщIыныгъэшхуи иритащ.
  • ФокIадэм и 22
  • Махуэмрэ жэщымрэ зэхуэдэ щыхъу бжьыхьэ махуэщ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ педагогикэ щIэныгъэхэм я доктор Мамхэгъ Раисэ.
  • ФокIадэм и 23
  • 1869 гъэм Менделеев Дмитрий химие элементхэм я периодическэ законыр къызэIуихащ.
  • ФокIадэм и 24
  • Машинэухуэм и махуэщ
  • 1993 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхум и хуитыныгъэхэмкIэ гуп (комиссэ).
  • ФокIадэм и 25
  • Зи тхьэкIумэм зэхимыххэмрэ зи бзэр мыпсалъэхэмрэ я дунейпсо махуэщ
  • Гум и дунейпсо махуэщ
  • 1934 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и колхоз-совхоз япэ спартакиадэр.
  • 1932 гъэм къалъхуащ пшынауэ Iэзэ, КъБАССР-м, РСФСР-м щIыхь зиIэ я артист ПщыхьэщIэ Мухьэжыр.
  • ФокIадэм и 26
  • Хамэкъэралыбзэхэм я европэ махуэщ
  • 1947 гъэм къалъхуащ усакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Джэрыджэ Арсен.
  • ФокIадэм и 27
  • Туризмэм и дунейпсо махуэщ
  • Сабий гъэсапIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1967 гъэм къалъхуащ адыгэ лъэпкъ фащэхэм я модельер, химие щIэныгъэхэм я кандидат ХьэцIыкIу Мадинэ.
  • ФокIадэм и 28
  • Адыгэ фащэм и махуэщ
  • Атом промышленностым и лэжьакIуэм и махуэщ
  • ФокIадэм и 29
  • 1807 гъэм къалъхуащ генерал-майор, япэ адыгэ тхакIуэ Къаз-Джэрий СулътIан.
  • 1932 гъэм къалъхуащ кхъухьлъатэзехуэ, генерал-лейтенант, Сирием и лIыхъужь Абазэ Мамдухь.
  •  
  • ФокIадэм и 30
  • Абхъаз лъэпкъым и текIуэныгъэм и махуэщ
  • Интернетым и дунейпсо махуэщ
  • ЗэдзэкIакIуэм и дунейпсо махуэщ
  • 1947 гъэм къалъхуащ Сирием шынагъуэншагъэмкIэ и къарум и генерал-полковник, политикэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Абазэ Уэлид.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, публицист Мэз Иринэ.
  •  
  • ЖЭПУЭГЪУЭ (ОКТЯБРЬ)
  •  
  • Жэпуэгъуэм и 1
  • Зи ныбжь хэкIуэтахэм я дунейпсо махуэщ
  • УФ-м и лъэсыдзэм и махуэщ
  • Макъамэм и дунейпсо махуэщ
  • 1924 гъэм Налшык егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыр техникум къыщызэIуахащ.
  • 1933 гъэм Налшык Лениным и цIэр зэрихьэу дэт еджапIэ къалэ цIыкIум къыщызэрагъэпэщащ лъэпкъ студие.
  • 1937 гъэм къалъхуащ дзэ лэжьакIуэ, генерал-майор Хъуэт Владимир.
  • Жэпуэгъуэм и 2
  • 1945 гъэм Къэбэрдей къэрал пединститутым школ-интернат къыщызэIуахащ.
  • 1982 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, КъБР-м, КъШР-м, АР-м щIыхь зиIэ я артисткэ Къэзан Сэтэней.
  • Жэпуэгъуэм и 3
  • 1934 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къызэрагъэпэщащ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик, генерал-майор Къатхъэн Мухьэмэд.
  • Жэпуэгъуэм и 4
  • Хьэршыдзэм и махуэщ
  • Урысейм и МЧС-м Граждан зыхъумэжыныгъэмкIэ и махуэщ
  • 1957 гъэм СССР-м дунейм щыяпэу ЩIым и IэрыщI спутникыр иутIыпщащ.
  • 1986 гъэм «Iуащхьэмахуэ лъапэ» къэрал лъэпкъ паркыр къызэрагъэпэщащ.
  • 1957 гъэм къалъхуащ КъБР-м и радиом, «Адыгэ псалъэ» газетым я корреспондент Къумахуэ Аслъэн.
  • Жэпуэгъуэм и 5
  • ЕгъэджакIуэм и дунейпсо махуэщ
  • 1990 гъэм Адыгэ Республикэр къызэрагъэпэщащ. Адыгэ Республикэм и махуэщ
  • 1957 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Дзэмыхь Къасболэт.
  • Жэпуэгъуэм и 6
  • 1768 гъэм Тыркум Урысейм зауэ кърищIылIащ.
  • Жэпуэгъуэм и 7
  • 1918 гъэм Даутокъуэ-Серебряковым и дзэм Налшык къищтащ.
  • 1917 гъэм къалъхуащ УФ-м и цIыхубэ артист ТIыхъужь Алий.
  • 1952 гъэм къалъхуащ Урысей Федерацэм и Правительствэм и УнафэщI Путин Владимир.
  • Жэпуэгъуэм и 8
  • Мэкъумэш хозяйствэмрэ промышленностымрэ я лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1860 гъэм Бахъсэн цIыхубэ судыр къызэрагъэпэщауэ щытащ.
  • Жэпуэгъуэм и 10
  • 1942 гъэм къалъхуащ композитор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щомахуэ Хьэсэнбий.
  • 1942 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист Шорэ Ахьмэд.
  • Жэпуэгъуэм и 12
  • 1937 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Быж Алий.
  • Жэпуэгъуэм и 13
  • 1884 гъэм Гринвичыр Меридианым техуэу ягъэуващ.
  • 1904 гъэм Тэрч-Псыжь полкым хыхьэ адыгэ шуудзэм хэтхэм зыкъаIэтащ.
  • Жэпуэгъуэм и 15
  • Гъуэгу хозяйствэм и лэжьакIуэм и махуэщ
  • Жэпуэгъуэм и 16
  • 1991 гъэм Налшык щызэхэтащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я нэхъыжьыфIхэм я съезд.
  • 1917 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ, филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор Къардэн Бубэ.
  • Жэпуэгъуэм и 17
  • 1952 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, публицист, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Котляров Виктор.
  • Жэпуэгъуэм и 18
  • 1942 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, РАЕН-м и академик, КъБР-м и цIыхубэ дохутыр ХьэцIыкIу Борис.
  • Жэпуэгъуэм и 19
  • 1097 гъэм Мономах Владимир Урысейр пщыгъуэ-пщыгъуэкIэ игуэшащ.
  • Жэпуэгъуэм и 20
  • 2000 гъэм Шэджэм Езанэ къуажэр къалэ хъуащ.
  • Жэпуэгъуэм и 21
  • 1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, СКФУ-м (Пятигорск) ЭкономикэмкIэ и кафедрэм и унафэщI ЛъэнкIэпIащIэ Мусэ.
  • Жэпуэгъуэм и 22
  • 1612 гъэм Минин, Пожарский, Черкасский Къанщауэ сымэ зи пашэ урысыдзэм лыхьхэр (полякхэр) Москва дахужащ.
  • 1721 гъэм урыс сенатым пащтыхьыцIэр игъэкIуэдыжри, Пётр I Урысейм и император ищIащ.
  • Жэпуэгъуэм и 23
  • Рекламэм и лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1995 гъэм дохутыр Уэстеби Стивен (инджылыз) цIыхугум и пIэкIэ токкIэ лажьэ гу япэу ирилъхьат.
  • Жэпуэгъуэм и 24
  • Спецназым и махуэщ
  • 1945 гъэм ООН-м и Уставыр къащтащ.
  • Жэпуэгъуэм и 25
  • Урысей Федерацэм и таможенникым и махуэщ
  • 1917 гъэм къалъхуащ шапсыгъ тхыдэдж, СССР-м цIыхубэ егъэджэныгъэмкIэ и отличник Нэпсо Фазил.
  • Жэпуэгъуэм и 26
  • 1937 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, МАИ-м и академик Емуз Анатолий.
  • Жэпуэгъуэм и 27
  • 1940 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэбэрдей-Балъкъэр Къэрал драмэ театрхэр.
  • 1942 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, журналист Къамбий Джэфар.
  • Жэпуэгъуэм и 28
  • 1952 гъэм къалъхуащ юридическэ щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и член-корреспондент Мысрокъуэ  Замир.
  • Жэпуэгъуэм и 29
  • Автомобилистым и махуэщ
  • Жэпуэгъуэм и 30
  • Политикэ залымыгъэм ихьахэм я фэеплъ махуэщ
  • Инженер механикым и махуэщ
  • 1957 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-живописец, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Акъсырэ Михаил.
  • Жэпуэгъуэм и 31
  • СИЗО-мрэ лъэхъуэщхэмрэ щылажьэхэм я махуэщ
  • 1952 гъэм къалъхуащ УФ-м и къэрал лэжьакIуэ, етIуанэ рангым и къэрал чэнджэщэгъу Хъупсырокъуэ Назир.
  •  
  • ЩЭКIУЭГЪУЭ (НОЯБРЬ)
  •  
  • ЩэкIуэгъуэм и 1
  • 1917 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, Ленин саугъэтым, СССР-м, РСФСР-м я Къэрал саугъэтхэм я лауреат Кулиев Къайсын.
  • 1947 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Шыгъушэ Хьэсэн.
  • ЩэкIуэгъуэм и 2
  • 1949 гъэм Къэбэрдей бгылъагэ заповедникыр къызэрагъэпэщащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Бгъэжьнокъуэ Барэсбий.
  • 1957 гъэм къалъхуащ адыгэ усакIуэ, журналисткэ Лъостэн Музэ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 3
  • 1562 гъэм къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ и щIалэ Думэныкъуэ и гъусэу Астрахань хъаным и деж кIуащ.
  • 1907 гъэм Франджым дунейм щыяпэу вертолёт щагъэлъэтащ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 4
  • ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
  • 1742 гъэм Урысейм и Правительствэм и УнафэщI Черкасский Алексей (адыгэпщ) дунейм ехыжащ.
  • 1890 гъэм дунейм щыяпэу Лондон метро къыщызэIуахащ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, политик Думэн Хьэсэн.
  • ЩэкIуэгъуэм и 5
  • 1922 гъэм Налшык щызэхэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубзхэм я япэ съезд.
  • 1967 гъэм Москва щатащ «Останкино» телецентрыр.
  • 1867 гъэм къалъхуащ дзэ, къэрал лэжьакIуэ, полковник Къылышбий СулътIанбэч. 1910 – 1917 гъэхэм Налшык округым и унафэщIу щытащ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ сурэтыщI-график Къып Мухьэмэд.
  • 1947 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я профессор, жылагъуэ лэжьакIуэ, Тырку Республикэм щыIэ Адыгэ бзылъхугъэ хасэм и гуащэ Шурдым Гюнсел.
  • 1977 гъэм къалъхуащ Олимп Джэгухэм жэз медаль къыщызыхьа (2004) Тау Хьэсэнбий.
  • ЩэкIуэгъуэм и 6
  • 1857 гъэм къалъхуащ Уэсмэн пащтыхьыгъуэм и къэрал, дзэ къулыкъум и лэжьакIуэ, маршал, зыхъумэжыныгъэмкIэ, къэрал щIыб IуэхухэмкIэ министр Абыкъуэ Ахьмэд-пэщэ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 7
  • Октябрь революцэм и махуэщ (1917)
  • ЗэкIужыныгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ я махуэщ
  • 1928 гъэм Акъбащ ГЭС-р ятащ (КъБР).
  • 1942 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, тхыдэдж Бейтыгъуэн Сэфарбий.
  • ЩэкIуэгъуэм и 8
  • 1882 гъэм къалъхуащ усакIуэ, Ленин орден зрата ХьэхъупащIэ Амырхъан.
  • 1917 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, ЩIДАА-м и академик Аулъэ Малыч.
  • 1932 гъэм къалъхуащ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь Щауэ Iэхьед.
  • 1947 гъэм къалъхуащ КъБР-м и политикэ, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, МАТР-м и академик, МАИПТ-м и член-корреспондент Жаным Руслан.
  • ЩэкIуэгъуэм и 9
  • 1918 гъэм Къатхъэн Назир пащтыхь генерал Мистуловым и дзэр зэтрикъутащ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 10
  • МВД-м и лэжьакIуэм и махуэщ
  • 1741 гъэмЧеркасский Алексей (адыгэщ) Урысейм и канцлеру ягъэуващ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБКъУ-м и президент, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къарэмырзэ Барэсбий.
  • ЩэкIуэгъуэм и 11
  • 1905 гъэм Севастополь и хыдзэлIхэм, кхъухьтедзапIэмрэ тенджыз заводымрэ я лэжьакIуэхэм зыкъаIэтат.
  • 1917 гъэм къалъхуащ Совет Союзым и ЛIыхъужь, генерал-майор Къардэн Къубатий.
  • 1937 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор Жанджэрий Юрий.
  • ЩэкIуэгъуэм и 14
  • Социологым и махуэщ
  • 1947 гъэм къалъхуащ физико-математикэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къэрмо- къуэ Ахьмэд.
  • ЩэкIуэгъуэм и 15
  • 1764 гъэм Урысейм ХудожествэхэмкIэ и академиер къызэрагъэпэщащ.
  • 1934 гъэм СССР-м япэу макъ зыщIэт теленэтынхэр щекIуэкIащ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ техникэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМА-м и профессор, ЩIДАА-м и член-корреспондент, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэшыр Юрий.
  • 1957 гъэм къалъхуащ публицист, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Ширдий   Маринэ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 16
  • 1942 гъэм «За Советскую Кабардино-Балкарию!» листовкэр къыдагъэкIыу щIадзащ.
  • 1943 гъэмЯхэгуауэ Михаил «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэр къыфIащащ.
  • 1957 гъэм къалъхуащ Урысейм щIыхь зиIэ и артист, уэрэджыIакIуэ Батыр Мухьэдин.
  • ЩэкIуэгъуэм и 17
  • 1869 гъэм Суэц кIэнауэр (Египет) къызэIуахащ.
  • 1933 гъэм СССР-мрэ США-мрэ дипломат зэпыщIэныгъэ яIэ хъуащ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 18
  • 1917 гъэм къалъхуащ парт, къэрал, политикэ лэжьакIуэ, КъБАССР-м и унафэщIу щыта (1956-1985) Мэлбахъуэ Тимборэ.
  • 1937 гъэм къалъхуащ журналист, тхакIуэ, АР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Багъ Нурбий.
  • ЩэкIуэгъуэм и 19
  • Ракетэдзэмрэ артиллериемрэ я махуэщ
  • 1941 гъэм ЗыхъумэжыныгъэмкIэ Налшык комитетым Къэбэрдей-Балъкъэр шууей дивизэр къызэ-   гъэпэщыным теухуауэ унафэ къищтащ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 20
  • 1480 гъэм Урысейм тэтэр-монгол тепщэныгъэр щиухащ.
  • 1999 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и юрист» цIэ лъапIэр ягъэуващ.
  • 1942 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик Габуние Зинаидэ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 21
  • УФ-м и налог къулыкъущIапIэм и лэжьакIуэм и махуэщ
  • Бухгалтерым и махуэщ
  • ЩэкIуэгъуэм и 22
  • Психологым и махуэщ
  • ЩэкIуэгъуэм и 23
  • 1947 гъэм къалъхуащ усакIуэ, журналист Уэрэзей Афлик.
  • ЩэкIуэгъуэм и 25
  • 1927 гъэм къалъхуащ литературовед, критик, Урысейм, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Шэвлокъуэ Пётр.
  • ЩэкIуэгъуэм и 26
  • Анэм и махуэщ
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъШР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI Хьэгъундокъуэ Мухьэмэд.
  • 1962 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Жыласэ Маритэ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 27
  • Тенджызым тетхэм я махуэщ
  • 1957 гъэм къалъхуащ жылагъуэ лэжьакIуэ, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ псапащIэ фондым и унафэщI ЩоджэнцIыкIу Леонид.
  • ЩэкIуэгъуэм и 28
  • 1942 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр партизан отрядыр Жэмтхьэлэ Ипщэ щыIэ нэмыцэ гарнизоным теуащ, хэщIыныгъэшхуи иритащ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 29
  • 1917 гъэм Цагъуэ Нурийрэ Дым Iэдэмрэ «Адыгэ макъ» газетым и япэ номерыр къыдагъэкIащ.
  • ЩэкIуэгъуэм и 30
  • Хъыбархэр хъумэным и дунейпсо махуэщ
  • 1571 гъэм къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ дунейм ехыжащ.
  • 1932 гъэм къалъхуащ КъШР-м и парт, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ, къэрал чэнджэщэгъу, ЩIДАА-м, МАИ-м, МАДЕН-м я академик Темыр Умар.
  •  
  • ДЫГЪЭГЪАЗЭ (ДЕКАБРЬ)
  •  
  • Дыгъэгъазэм и 1
  • 1917 гъэм Тэрч-Дагъыстэн правительствэ къызэрагъэпэщащ.
  • Дыгъэгъазэм и 2
  • 1870 гъэм Рим къалэр Италием и щыхьэр хъуащ.
  • 1897 гъэм къалъхуащ Маршал, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Баграмян Иван.
  • Дыгъэгъазэм и 3
  • Юристым и махуэщ
  • Сэлэт щхьэхуитым и махуэщ
  • Дыгъэгъазэм и 4
  • 1907 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ, КъБАССР-м щIыхь зиIэ и артист Ало ЛутIэ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, тхакIуэ, драматург Тхьэркъуахъуэ Мэжид.
  • Дыгъэгъазэм и 5
  • 1936 гъэм СССР-м и Конститу-    цэр къащтащ. КъБАО-р КъБАССР хъуащ.
  • 1927 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор, ЩIДАА-м и академик, УФ-ми КъБР-ми щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Къумыкъу Тыгъуэн.
  • Дыгъэгъазэм и 7
  • 1725 гъэм Петербург щызэхэтащ Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и Академием и япэ зэхыхьэр.
  • Дыгъэгъазэм и 8
  • 1991 гъэм Къэрал Щхьэхуитхэм я Зэгухьэныгъэр (СНГ) къызэзыгъэпэща Беловежскэ зэгурыIуэныгъэм Iэ традзащ. Абы СССР къэралыгъуэр щымыIэж ищIащ.
  • 1962 гъэм къалъхуащ адыгей сурэтыщI, АР-м и цIыхубэ художник Еутых Iэсият.
  • Дыгъэгъазэм и 9
  • Хэкум и ЛIыхъужьхэм я махуэщ
  • 1802 гъэм къалъхуащ Урысей армэм и генерал-майор, щихъ Георгий и жорым и кавалер Анзор Хьэту.
  • 1962 гъэм къалъхуащ медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, КъШКъУ-м и профессор Шэвхужь Замир.
  • Дыгъэгъазэм и 11
  • 1815 гъэм Петербург щыIэ Берже заводым япэ урыс кхъухьыр щащIащ.
  • 1922 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъУ-м и профессор Щхьэгуэш Шотэ.
  • 1967 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Егъэн (Багъэтыр) Мадинэ.
  • Дыгъэгъазэм и 12
  • Урысей Федерацэм и Конституцэм и махуэщ
  • 1993 гъэм КъБР-м палатитI хъу и Парламентыр хахащ.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шал Любовь.
  • Дыгъэгъазэм и 13
  • 1949 гъэм Налшык щекIуэкIащ Къэбэрдей АССР-м и цIыхубз ныбжьыщIэхэм я республикэ съезд.
  • 1991 гъэм Налшык щекIуэкIащ КъБР-м ис лъэпкъхэм я лIыкIуэхэм я съезд.
  • Дыгъэгъазэм и 14
  • 1695 гъэм пащтыхь Пётр Езанэм къыхилъхьэри, адыгэпщ Черкасский Алий (Михаил) Алигъуокъуэ и къуэр Урысейм и генералиссимусу хахащ.
  • Дыгъэгъазэм и 15
  • 1699 гъэм, Пётр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ.
  • 1922 гъэм къалъхуащ КъБАССР-м и къэрал лэжьакIуэ, публицист Джэдгъэф Аслъэмырзэ.
  • 1952 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Мыз Майе.
  • Дыгъэгъазэм и 17
  • Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэм я махуэщ
  • 1959 гъэм Стратегие мыхьэнэ зиIэ ракетэдзэхэр къызэрагъэпэщащ.
  • Дыгъэгъазэм и 20
  • 1917 гъэм ВЧК-р (Урысейпсо чрезвычайнэ комиссэр) къызэрагъэпэщащ.
  • 1952 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, журналист ХьэIупщы МуIэед.
  • Дыгъэгъазэм и 21
  • 1932 гъэм къалъхуащ тхакIуэ, щIэныгъэлI Елмэс Iэулдин.
  • Дыгъэгъазэм и 22
  • Энергетикым и махуэщ
  • 1790 гъэм Суворов Александр зи пашэ урысыдзэм Измаил тырку быдапIэр къищтащ.
  • 2001 гъэм Налшык къыщызэIуахащ Къэрал концерт гъэлъэгъуапIэ (ГКЗ)
  • Дыгъэгъазэм и 23
  • Урысейм и ВВС-м и авиацэ жыжьэм и махуэщ
  • 1952 гъэм къалъхуащ Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист ЖьэкIэмыкъуэ Iэминат.
  • Дыгъэгъазэм и 24
  • 1957 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэм я доктор Къэзанш Хьэлимэт.
  • Дыгъэгъазэм и 25
  • 1937 гъэм къалъхуащ усакIуэ, тхакIуэ КIэщт Мухьэз.
  • Дыгъэгъазэм и 26
  • 1912 гъэм къалъхуащ къэрал, политикэ лэжьакIуэ, Адыгей облисполкомым и унафэщI (1954 – 1969) НапщIэкъуий Сэхьид.
  • 1937 гъэм къалъхуащ КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мыз Борис.
  • Дыгъэгъазэм и 27
  • Урысей Федерацэм и къегъэлакIуэм и махуэщ
  • 1932 гъэм СССР-м паспорт системэ щагъэуващ.
  • 1945 гъэм дунейпсо валютэ фондымрэ (МВФ) КъэщIэрэщIэжыныгъэмрэ зыужьыныгъэмрэ я дунейпсо банкымрэ (МБРР) къызэрагъэпэщащ.
  • 1947 гъэм къалъхуащ КъШР-м щIыхь зиIэ и артист, къэбэрдей актёр Къэжэр Борис.
  • Дыгъэгъазэм и 28
  • 1959 гъэм Налшык телемеханикэ аппаратурэ къыщыщIагъэкI завод къыщызэIуахащ.
  • 1968 гъэм Мейкъуапэ иIэ Зэныбжьэгъугъэм и утыкум «ИгъащIэкIэ Урысейм дыщIыгъуу» фэеплъыр къыщызэIуахащ.
  • Дыгъэгъазэм и 29
  • 1699 гъэм Пётр Езанэм унафэ къыдигъэкIащ, Европэм щыIэ къэралхэм хуэдэу, Урысейми Хьисэ бегъымбарыр къыщалъхуам гъэхэр къыщыдабжыну.
  • 1962 гъэм къалъхуащ адыгэ тхакIуэ, жылагъуэ лэжьакIуэ Мэкъуауэ Амир.
  • Дыгъэгъазэм и 30
  • 1972 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэ орденыр къыхуагъэфэщащ.
  • Дыгъэгъазэм и 31
  • 1917 гъэм къалъхуащ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБАССР-мрэ РСФСР-мрэ щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Балъкъэр Борис.
  • 1967 гъэм къалъхуащ ортопед-травматолог, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Къардэн Андрей.
  •  
  • Зыгъэхьэзырар
  • НэщIэпыджэ  Замирэщ.