ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Нэхъ быдэжу дызэкъуоувэ

2015-09-24

  • Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэу ­Сэхъурокъуэ Хьэутий зэрыхахыжам, языныкъуэ «хэкупсэхэм» къызэралъы­тамкIэ, лъэпкъым и жылагъуэ зэгухьэныгъэ ин дыдэр – ДАХ-р – зэкъуиудынкIэ хъунут. Ап­хуэдэ хэхыныгъэмкIэ мыарэзыхэр Хасэм зэрыхэкIыжами адыгэ зэгухьэныгъэр нэхъ лъэщыж ищIащ, ДАХ-м щызекIуэ Iуэ­ху еплъыкIэхэр дэзыIыгъхэм я бжыгъэри нэхъыбэж хъуащ. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и  унафэщIхэм яхъумэфащ зэгухьэныгъэм и мардэ нэхъыщхьэхэр.
  •  
  • «Кавказыр нобэ» хъыбарегъащIэ агенст­вэм ипэкIэ къызэритамкIэ, фокIадэм и 19-м Налшык щекIуэкIащ Дунейпсо Адыгэ хасэм и конгресс. ДАХ-м и тхьэмадэу етIуа­нэ пIалъэкIэ щытыну абы щыхахыжащ ­Сэхъурокъуэ Хьэутий. Урысей Федерацэми хамэ къэралхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэми я лIыкIуэу конгрессым зыщезыгъэтха цIыху 73-м ящыщу Сэхъурокъуэм и кандидатурэм папщIэ Iэ яIэтащ 62-м. АбыкIэ арэзы­тэкъым делегати 10-р, зым Iэ иIэтакъым. Фи­гу къэдгъэкIыжынщи, адыгэпсо зэIущIэм ипэ къихуэу языныкъуэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм къытехуэу хуежьащ ­ДАХ-м и унафэщIхэмкIэ, къапщтэмэ, зэгу­хьэ­ныгъэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий и Iуэху зехьэкIэмкIэ, лъэпкъыр мыарэзы хуэ­дэу къызыхэщ тхыгъэхэр. И нэхъыбапIэм абы­х­эм я жэрдэмщIакIуэт Адыгеймрэ Къэ­рэшей-Шэрджэсымрэ щылажьэ щIыналъэ адыгэ хасэхэм я пашэхэр. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и вице-президент, Адыгейм и «Адыгэ Хасэ – Адыгэ (Шэрджэс) парламентым» и уна­фэщI Бэгъущэ Iэдэмрэ Къэрэшей-Шэрджэсым и «Адыгэ Хасэм» и тхьэмадэ Шэрджэс Мухьэмэдрэ мэкъуауэгъуэм и кIэхэм жаIащ ДАХ-м къызэрыхэкIыжыр, абы и президентым иригъэкIуэкI политикэмкIэ зэры­мы­арэзым щхьэкIэ. «Къэнэжыр зыщ: фокIадэм щыIэну хэхыныгъэхэм ежьэнырщ. ДАХ-м и президентымрэ абы и къудамэ щIы­пIэ адыгэ хасэхэм я унафэщIхэмрэ илъэ­сищ къэс щыхахыж адыгэпсо конгрессым. Сэхъурокъуэм и тетыгъуэм и пIалъэри фокIадэм и 19-м еух. Сэ сызэреплъымкIэ, ДАХ-м и иджырей президентыр а къулыкъум къытенэжмэ, зэгухьэныгъэр зэбгрылъэлъыжынущ, щыналъэ хъыбар­егъащIэ агенствэхэм ящыщ зым яжриIащ Бэгъущэ  Iэдэм, къищта унафэм теп­сэлъыхьу. ДАХ-м и президентыр щIыхахыжым, IэIэт зэIухам кърикIуахэр къэзыбж комиссэм наIуэ къищIа нэужь, Адыгей Хасэм и пашэм, езыр конгрессым и лэжьыгъэм хэ­мы­тыххауэ, аргуэру  мыхэр жиIащ:  «Сэхъурокъуэм  и  кандидатурэмкIэ  Iэ  тIэ­тынукъым» жызыIэу щытахэр абы и телъ­хьэ хъуащ. Сэхъурокъуэм ­папщIэ Iэ яIэтын зы­мыдэххахэр, Iэ щаIэтым пэшым къыщIагъэкIащ».
  • Адыгэу дунейм тет псори зэкъуагъэувэ­жын папщIэ 1991 гъэм къызэрагъэпэщауэ щыта Дунейпсо Адыгэ Хасэм и зэфIэкIхэр илъэс зыбжанэкIэ къагъэсэбэпащ адыгэ лъэпкъ­кIуэдыр Урысейм кърагъэщтэн, ап­хуэдэуи Шэрджэс къэралыгъуэ ин Кавказ Ищхъэрэм къыщызэрагъэпэщын папщIэ. Адыгэ хэкупсэ нэпцIхэр нэхъ жыджэр къэхъуащ щIымахуэ Олимп джэгухэр Сочэ щра­гъэкIуэкIыну хуитыныгъэр къыщахьэхуа 2007 гъэм иужькIэ. Абы щыгъуи ахэр хущIэкъуащ Олимпиадэм епха Iуэхухэр къы­зэпаудыну, «ди адэжьхэм я кхъащхьэ­хэр ягъэпудыну хущIокъу» жаIэри, ­ар­щ­хьэкIэ ДАХ-м и унафэщIхэм даIыгъакъым а «хэкупсэхэм» я мурадхэр. Зи гугъу тщIа Iуэху­гъуэхэр къащемыхъулIэм, ДАХ-ри лъэ­ныкъуэегъэз ящIыжми хъуну къалъытащ абыхэм. Радикал-ислъам Iуэхухэр Къэ­бэрдей-Балъкъэрымрэ Къэрэшей-Шэр­джэ­сым­рэ нэхъ тIасхъэ щыхъуа мы зэманым «адыгэ Iуэхур» аргуэру башыпэм фIаIужащ. Лъэпкъ зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэм зэ­хъуэкIыныгъэ хэлъхьэн зэрыхуейм теухуа псалъэмакъхэр нэхъ ин хъуащ конгрессым ипэ къихуэу. Ахэр къезыхьэжьахэр хущIэ­къуащ Сэхъурокъуэ Хьэутий иIыгъ къулы­къур къы­IэщIахыу, ДАХ-м и Iуэхухэр езы­гъэфIэ­кIуэн цIыхум IэщIалъхьэну.
  • КIэлъыплъакIуэхэм къызэралъытэмкIэ, ап­хуэдэ унафэщIу жыджэру зыкъегъэлъагъуэ ДАХ-м и вице-президенту щыта Бэгъущэ  Iэдэм. ЕкIуэкI хъыбархэм тепщIыхь­мэ, ар хэтащ лъэпкъым и цIыху цIэрыIуэ зыбжанэ и телъхьэ къищIыну, арщхьэкIэ абы и Iуэху еплъыкIэхэр дэзымыIыгъар нэ­хъы­бэщ. Бэгъущэм иужьрейуэ жиIа псалъэхэм конгрессым кърихьэлIахэр къы­зэщIи­Iэтащ. Тыркум щылажьэ кавказ зэгухьэныгъэхэм я федерацэм (КАФФЕД) и лIыкIуэу ДАХ-м и гъэзэщIакIуэ комитетым илъэс куэд лъандэрэ хэт Къущхьэ Догъэн «Кавказыр нобэ» агентствэм и корреспондентым зэрыж­риIам­кIэ, конгрессыр екIуэ­кIащ, демократиер щытепщэу, дэтхэнэми и Iуэху еплъыкIэр ­хуиту къигъэлъагъуэрэ ар и лъэпкъэгъухэм я деж нихьэсыну Iэмал иIэу. «Конгрессым къекIуэлIахэм Сэхъурокъуэ Хьэутий папщIэ Iэмал имыIэу Iэ яIэтын ­хуейуэ къытракъу­зауэ Бэгъущэм зэрыжиIэр ар, нэхъ мащIэ дыдэрауэ, бзитIщхьитIыгъэщ. ДАХ-м и президенту Сэхъурокъуэ Хьэутий къызэрыдгъэлъэгъуэнумкIэ уна­фэр Истамбыл нэхъапэIуэкIэ къыщытщтакIэт. Конгрессым ипэ къихуэу а хъыбарыр сэ езгъэщIакIэщ ДАХ-м и хасащхьэм хэт псоми. ЩIыпIэ адыгэ ха­сэхэм я лIыкIуэ псоми сепсэлъащ сэ, Сириеми Иорданиеми къикIа делегатхэри яхэту, – ахэри къэкIуат, Сэхъурокъуэм папщIэ Iэ яIэ­тыну хьэзыру, – къыхигъэщащ КАФФЕД-м и лIыкIуэм. – ­Сэхъурокъуэм и кандидатурэр дэзымы­Iыгъхэр IэIэтым ипэкIэ ар щекIуэкI пэшым къызэрыщIашар – ар пцIы  зэфэ­зэщщ. Iуэхур зэрекIуэкIа псори видеокIэ трахащ, ­къи­­нэмыщIауэ, зэIущIэм щIэсащ журналистхэр, абы щылэжьащ мандат комис­сэр. ГурыIуэгъуэкъым ахэр жызыIэ цIыху­хэм ­апхуэдэ пцIыхэмкIэ я напэр щIызытрахыжыр. Апхуэдэ Iуэху зехьэкIэхэм игъэпудыр ди лъэпкъпсо зэгухьэныгъэм, адыгэ зэщIэхъееныгъэм я закъуэкъым, атIэ ахэр щIыпIэ хасэхэм я пашэу хэзыха цIыхухэми я напэр трах. Гугъущ зыгурыбгъэIуэну ­Адыгей, Къэрэшей-Шэрджэс щIыналъэ хасэ­хэм я пашэхэм къащта унафэ-хэр, ­ар щхьэкIэ Урысейми хамэ къэралхэми щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм сэ быдэу яжызоIэ: «Дунейпсо Адыгэ Хасэр хъума хъун папщIэ дэ сытри тщIэнущ. Абы и пIэкIэ къызэ­рагъэпэ­щыну хущIэкъу сыт хуэдэ зэгухьэныгъэри «лIауэ къалъхуа сабийуэщ» къызэ­рытлъытэнур».
  • Сирием щыщыIэ щытыкIэм тепсэлъы­хьащ, а къэралым ис адыгэхэм Урысей Федерацэр дэIэпыкъуэгъу зэрахуэхъури къыхигъэщащ Сирием щыIэ Адыгэ фIыщIэ хасэм и тхьэмадэ Къэбэрдей Аднан. Ап­хуэдэу абы диIыгъащ Къущхьэ Догъэн ­жиIахэри. «Сирием щыщыIэ щытыкIэр къарукIэ и пIэм игъэувэжын хуейуэ США-м ООН-м дапщэрэ къыщигъэлъэгъуами, ­зиусхьэн Лавровыр абы пэщIэувэфащ. Апхуэдэу ­къэхъуху дэ дыкIуащ урысей посольствэм икIи фIыщIэ ин яхуэтщIащ абы щылажьэ ­къулыкъущIэхэм. КъэхъуIамэ, Урысейр къызэ­рытщхьэщыжынум и щы­хьэту, «Новочеркасск» зауэ кхъухьыр ди тенджыз Iуфэм къыIухьауэ щытлъэгъуам щыгъуэ, дэ ди Щхьэщыгу Итым фIыщIэшхуэ хуэтщIащ, дэIэпыкъуэгъуу ди кхъухьыр къызэрытхуигъэкIуам папщIэ». Ди жагъуэ зэрыхъущи, Адыгеймрэ Къэрэшей-Шэрджэсымрэ я лIыкIуэхэм нобэ ирагъэкIуэкIа псалъэмакъхэм дэ Урысейм Iей дыхуищIынкIэ хъунущ. Ар, япэрауэ, къуаншагъэ ину къызолъытэ Сирием щыпсэу адыгэхэм къытщ­хьэжыну хьэзыр къэрал закъуэм елъытауэ. ЕтIуанэрауэ, зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым Урысей Федерацэр адыгэхэм я хэкужьу ­игъащIэми къызэрекIуэкIыр. Ауэ щыхъукIэ, а хэкур хъумэн, и фIыгъуэхэр бгъэбэгъуэн хуейщ», – жиIащ Сирием щыIэ Адыгэ фIыщIэ хасэм и тхьэмадэм.
  • Конгрессым хэта нэгъуэщI лIыкIуэхэм зэдэарэзыуэ къызэрыхагъэщащи, зэIущIэм къыщрахьэжьа Iуэху мыщхьэпэмкIэ ДАХ-р зэкъуэудыным и закъуэкъым зыхуэгъэпсар, атIэ ар хуэунэтIащ а лъэпкъпсо зэгухьэныгъэм къыпэхъун нэгъуэщI адыгэ зэгухьэныгъэ къызэгъэпэщыным.
  • «ДАХ-м и пIэкIэ къызэрагъэпэщыну жы­хуа­Iэ нэгъуэщI лъэпкъпсо зэгухьэныгъэхэр пэжыжьэщ адыгэ Iуэхум, лъэпкъым къы­пэщылъ мурадхэмрэ къалэнхэмрэ. Абы­хэм я жэрдэмщIакIуэхэм зэрахуэр езыхэм ехьэ­лIа геополитикэ Iуэху гуэрхэр апхуэдэ щIы­кIэкIэ зэфIахынырщ. Апхуэдэ щытыкIэм итащ Германиер. Къинэмыщауэ, а Iуэху­гъуэхэмкIэ я мураду къыщIэкIынущ Урысей къэралыгъуэр къагъэтIэсхъэнри», – куэдым жаIар къызэщIикъуэжу къэпсэлъащ дунейпсо Адыгэ Хасэм и къэзэгъэпэщакIуэхэм ящыщ, Голландием щыIэ Адыгэ хасэм и тхьэмадэ Хьэткъуэ Фэтхьи.
  • P.S. Конгрессым и лэжьыгъэр зэфIэкIа нэужь, ДАХ-м и къэпщытакIуэ комиссэщIэм хъыбар дигъэщIащ зэгухьэныгъэм хыхьэну гукъыдэж зиIэ щIыпIэ адыгэ хасэу 6-м абыкIэ лъэIу тхылъ Хасащхьэм зэрагъэхьамкIэ. Ахэр ДАХ-м хэгъэхьэнымкIэ унафэр къащтэнущ, абы ипэ къихуэу егъэ­кIуэкIыпхъэ Iуэху псори зэфIэкIа нэужь.
  •  
  • ЦIАГЪУЭ Инал.