ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Щауей Мидэ: Зауэм и бынхэри гулъытэ хуэныкъуэщ

2015-08-05

  • Фашист зэрыпхъуакIуэхэм зи сабиигъуэр нэщхъеягъуэрэ гуныкъуэгъуэкIэ ягъэнщIа ди лъахэгъухэм я нэгу щIагъэкIамрэ я фэм дагъэхуамрэ къыпхуэмылъытэным хуэдизщ. Ахэри ящыщщ зауаем зи гум дыркъуэ тридза цIыхубэм. Ар къалъытэри, гулъытэ хуэныкъуэ дадэхэмрэ нанэхэмрэ папщIэ ди къэралым къыщызэрагъэпэщащ «Зауэм и бынхэр» урысейпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэр. Абы и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и унафэщI Щауей Мидэ «Адыгэ псалъэм» и хьэщIэщым къедгъэблэгъащ зэгухьэныгъэм и къалэн нэхъыщхьэхэмрэ зэфIигъэкI Iуэхухэмрэ тедгъэпсэлъыхьыну.
  •  
  • - «Зауэм и бынхэр» урысейпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм щIыналъэ къэс IуэхущIапIэ къыщыхузэIутхауэ мэлажьэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, 1928 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м къыщыщIэдзауэ 1945 гъэм и фокIадэ пщIондэ къалъхуахэр зи сабиигъуэр зауэм хиубыдауэ ябж. Дуней псор къапщтэмэ, къэрали 8 щыIэщ зауэм и бынхэм пщIэ хэха щыхуащIу, хуэгъэкIуатэ яIэу. Ди къэралми зауэшхуэ щекIуэкIащ, цIыхуу исми а гуауэр ягъэващ, ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, а хабзэр къащтакъым. Иджы дэ зи яужь дитыр зауэм и бынхэм щхьэхуэу къэралым закъищIагъэкъуэн щхьэкIэ УФ-м и Къэрал Думэм закон гуэр къедгъэщтэну аращи, Урысейм и хэгъуэгу псори абы долэжь.
  • Къапщтэмэ, Урысейм зэхъуэкIыныгъэхэр щыщекIуэкIа зэман лъандэрэ а цIыху гупышхуэм зы гулъыти хуащIакъым. Зауэм зи сабиигъуэр хиубыдахэм ящыщу ди республикэм цIыху мин 60 исщ. Ахэр пенсэ ныбжьым щынэсым къэрал къутэжыгъуэр ирихьэлIэри, я Iуэхур зэхэзэрыхьащ. Иджыпсту абыхэм пенсэу къахьыр нэхъ мащIэ дыдэращ – сом мини 5 – 7-щ. Мис абы хагъэхъуэным епхауэ федеральнэ хабзэм и проект дубзыхуауэ, пхагъэкIыну долъаIуэ. Абы къыщыхьащ ди нэIэ щIэт цIыхухэм я пенсэхэм къыщIагъуну, жылагъуэ транспортымкIэ зекIуэну, бын зимыIэхэр жьы хъуахэр щапIыж унэм кIуэн хуей хъумэ, гугъуехь хамыгъэтыну, нэгъуэщIхэри. Зи гугъу сщIыхэр илъэсищ хъуауэ КПРФ-м къыхилъхьэ Iуэхущ. КъБР-м и Парламентым Къэрал Думэм зыхуигъэзащ зауэм и бынхэм ятеухуа хабзэм и проектыр пхагъэкIыну. Дэ дыхуейкъым КъБР-м и Парламентым и закъуэ апхуэдэ унафэ къедгъэщтэну, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ,  къыдгуроIуэ ди республикэм абы тригъэкIуэдэн ахъшэ зэримыIэр. Мы Iуэхур зыхуей щыхуэзэнур ди къэрал псом ар унафэ щыхъумэщ. Си деж цIыху куэд къокIуэ Урысейм и хэгъуэгу гуэрхэм зауэм и бынхэм хуэгъэкIуатэ зэрыщаIэр жаIэу. Сэ абыхэм жэуапу язот ди республикэм и экономикэр абы зэрыпэмылъэщыр.
  • ТекIуэныгъэм и махуэшхуэм ирихьэлIэу лэжьыгъэ куэд щекIуэкIащ ди лъахэм, ветеранхэм гулъытэшхуэ хуащIащ. Зауэм къикIыжам гулъытэ хуэпщIу, къэмыкIуэжам и унагъуэм къыщыхъуа тхьэмыщкIэхэр, гугъуехьыр ятелъу зауэ зэманым псэуахэр, зауэ нэужь лъэхъэнэр къызэзынэкIахэр къыпфIэмыIуэхуныр къезэгъыркъым. Арати, «Зауэм и бын» жиIэу тетхауэ медаль едгъэщIри, цIыху 40-м еттащ. МузыкэмкIэ театрым ди нэхъыжьхэр щызэхуэтшэсри, пшыхь дахэ едгъэкIуэкIащ. АбыкIэ къыддэIэпыкъуащ ди Парламентым коммунистхэм щаIэ фракцэр.
  • Ди зэгухьэныгъэр жыджэру ядолажьэ школхэм. Ди къуажэ, къалэ школхэм ирагъэблагъэ зауэм зи сабиигъуэр хиубыдахэр. Нэхъыжьхэмрэ нэхъыщIэхэмрэ зэрызэпсалъэм, сэ къызэрысщыхъумкIэ, ныбжьыщIэхэр куэдым хуигъэIущынущ, нэхъ гупцIанэ, набдзэгубдзаплъэ ищIынущ. Мис ар къэтлъытауэ, нэхъыжьхэм къаIуэтэжахэм япкъ иткIэ, цIыкIухэм сочиненэхэр ятх, зэпеуэхэм хэтщ. «Фэеплъ зэпэдзыжщ» а проектым зэреджэр, ар хуабжьу ягу ирохь школым щылажьэхэми еджакIуэхэми. Апхуэдэ гулъытэ нэхъыжьхэм яхуэдмыщIыжынкIэ Iэмал иIэкъым. Ахэр я къару емыблэжу хэти шыгухуу колхозым щылэжьащ, хэти кIэнауэ къитIащ, заводхэм Iуэху щащIащ. Зи адэр зыщхьэщымытыж сабийхэр лэжьыгъэ хьэлъэм щIэх балигъ ищIат.
  • - Апхуэдэхэм гулъытэ яхуэфщIын, пшыхь яхузэхэфшэн папщIэ къэралым ахъшэ къывитыркъым. Хэт дэIэпыкъуэгъу къыфхуэхъурэ?
  • - Зи гугъу сщIы концертым уасэ гуэр хуэдгъэуват, псалъэм пап-щIэ. УнагъуэкIэ зэщIыгъуу къэкIуащ абы цIыхухэр. Школхэм егъэджакIуэхэр, еджакIуэхэр къи-   кIащ.
  • ЦIыху мин 11 къызэщIеубыдэ ди зэгухьэныгъэм. Псапэм, гуапагъэм телажьэ цIыхуу, былым, мылъку къэзылъыхъуэхэм ящымыщу, лэжьэкIэ, цIыху бгъэдыхьэкIэ зыщIэ защIэщ щIыналъэхэм къыщыддэIэпыкъур. Абыхэм зыкъытщIагъакъуэ. Иджыпсту Къэбэрдей-Балъкъэрым хьэгъуэлIыгъуэ щащIын папщIэ унэшхуэхэр къыщызэIуах. Апхуэдэ хьэрычэтыщIэ-
  • хэм захуэзгъэзэнт цIыху 50 хуэдиз ирагъэблагъэу шей Iэнэ къыхуагъэуву, лIыжь-фызыжьхэр, зауэм и бынхэр щагъэгушхуэн пшыхь гуэр къыхузэрагъэпэщыну. Шэч къытесхьэркъым апхуэдэ куэд къызэрыкъуэкIынум.
  • КъищынэмыщIауэ, ди жылагъуэ зэгухьэныгъэм пщIэншэу къыдэлэжьэну хуейхэр (зи ныбжьыр илъэс 18 ирикъуахэм деж щегъэжьауэ) къакIуэ хъунущ. Зауэм и бынхэм яхэтщ къакIэлъыплъын зимыIэ, щIакхъуэ къудей къахуэзыщэхун зымыгъуэт.
  • - Езы зэгухьэныгъэр къызэгъэпэща щыхъуакIэ, лъэкIыныгъэ гуэри иIэнщ зэман дызыхуэкIуэм. Хэт зи жэрдэмыр ди республикэм апхуэдэ зэгухьэныгъэ къыщызэгъэпэщыныр?
  • - Мы Iуэхур япэу къезыхьэжьар КъБКъУ-м и библиотекэм и унафэщI УанащIэ Розэщ, абы и адэр зауэм хэкIуэдащ. ЦIыхуи 150-м я цIэ-унэцIэр иту Розэ тхылъ къызитащ. ЩIыналъэхэм дыпсалъэри, Темрокъуэ Таисэрэ сэрэ щIэх дыдэу зэхуэтхьэсащ зи адэр зауэм хэкIуэдахэм я цIэхэр. ЦIыхухэр къэпсалъэурэ зрагъэтхырт. Ар зэфIэкIа нэужь, 2012 гъэм и мазаем Коммунистхэм я комитет нэхъыщхьэм съезд екIуэкIащ УФ-м и щIыналъэ 68-м я лIыкIуэхэр хэту, абы щыгъуэм Уставри къащтащ. Абы лъандэрэ долажьэ.
  • БлэкIа илъэсым мыри IуэхуфIу тщIащ. Зауэм и бынхэм ятеухуауэ зетхьэхэр нэхъ белджылы хъун папщIэ, цIыхухэм къащIэн щхьэкIэ, КъБР-м и Парламентым хэт Коммунист фракцэм и Iэтащхьэ Пащты Борис къыддэIэпыкъури, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я деж зэпеуэ щедгъэкIуэкIащ. Ахэр дахэу тетхыхьащ ди Iуэхум икIи текIуахэм щIыхь тхылърэ ахъшэ саугъэтрэ еттащ. Абы мыхьэнэшхуэ иIэт езы зауэм и бынхэм я дежкIэ, апхуэдэуи унафэщIхэм мы Iуэхум гулъытэ къыхуащIынымкIэ IэмалыфIт. Догугъэ ди нэхъыжьхэм ятеухуа мы Iуэхур кIуэтэну.
  •  
  • Епсэлъар
  • НэщIэпыджэ Замирэщ.