ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

ЦIыхупсэм зезыгъэужь къару

2014-12-10

  • КъБКъУ-м хыхьэ филологие институтым иджыблагъэ щекIуэкIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэ, Социалист Лэжьыгъэм и ЛIыхъужь, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща КIыщокъуэ Алим Пщымахуэ и   къуэр къызэралъхурэ илъэси 100 зэрырикъум теухуауэ къызэрагъэпэща дунейпсо щIэныгъэ конференц. ЗэIущIэм кърихьэлIат КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, республикэм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ КхъуэIуфэ Хьэчим, Къэбэрдей-Балъкъэрым ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм и лIыкIуэхэр, университетым и егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ.
  • Конференцыр йокIуэкI

  • Тохъу Светланэ

  • Куянцевэ Еленэ

  • КхъуэIуфэ Хьэчим и къэпсэлъэныгъэ

  • Пэублэ псалъэкIэ къызэхуэсахэм захуигъэзащ университетым и проректор Къэжэр Артур. Ар псоми ехъуэхъуащ конференцым и лэжьыгъэр купщIафIэу екIуэкIыну. Литературэми, IуэрыIуатэми, бзэщIэныгъэми зыужьыныгъэ езыта, лъэпкъыр зэрыгушхуэ КIыщокъуэм и Iэужьым теухуауэ Iуэху еплъыкIэ хьэлэмэтхэр къызэрыщагъэлъэгъуэнум шэч къызэрытримыхьэр жиIащ Къэжэрым.
  • КъБР-м ЕгъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм щIэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI Тохъу Светланэ псалъэ гуапэхэмкIэ захуигъэзащ конференцым къекIуэлIахэм икIи зэIущIэр зытеухуа тхакIуэ щэджащэм и творчествэм езым хуиIэ щытыкIэр Iэзэу къыхигъэщащ:
  • - Къэбэрдей литературэр ди къэралым къезыгъэцIыхуа, иужькIэ дунейпсо утыку изыша КIыщокъуэ Алим и тхыгъэ хьэлэмэтхэм Хэкум, лъэпкъым яхуиIэ лъагъуныгъэр къызэрыщигъэлъагъуэм хуэдэу ар зэхъулIа тхакIуэ щIагъуэ зэрыщымыIэр наIуэщ. ГъащIэм ифIри и Iейри зыхэзыщIа тхакIуэм бгъэдэлъ зэчийр икъукIэ лъагэт.
  • КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин къыхигъэщащ мы гъэм КIыщокъуэ Алим гъэлъэпIэн папщIэ ирагъэкIуэкIын хуейуэ яубзыхуа Iуэхугъуэ псори къызыхуэтыншэу зэрекIуэкIыр. А дауэдапщэхэр тэмэму къызэгъэпэщыным зи къару хэзылъхьа псоми Къумахуэм фIыщIэ яхуищIащ.
  •  - КIыщокъуэ Алим и напэр къабзэу, зи щIалэгъуэми зи жьы хъугъуэми ядэIэпыкъуу псэуащ. Гуапагъэу абы илэжьам къапыкI къарур зыхэпщIэу къыпщохъу, Алим ущытепсэлъыхькIэ, – жиIащ Къумахуэм.
  •  - Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ди нобэрей гъащIэм литературэм щиубыд щIыпIэр мащIэ дыдэ хъуащ, ипэрей илъэсхэм еплъытмэ. Сыт хуэдэ зэманми цIыхупсэм зиужьын хуейщ. АбыкIэ сэбэп мэхъу усыгъэри, прозэри, къапщтэмэ, литературэр псори, – жиIащ филологие щIэныгъэхэм я доктор ХьэкIуащэ Андрей. ЦIыхупсэм зезыгъэужь къарууэ абы къелъытэ КIыщокъуэ Алим и тхыгъэхэр.
  • Сирие Хьэрып Республикэм къиIэпхъукIыжауэ адэжь хэкум куэд щIауэ щыпсэу ди лъэпкъэгъу Къумыкъу Мамдухь псалъэ щратым, игу къигъэкIыжащ адыгэ тхакIуэ цIэрыIуэм хуэзауэ зэрыщытар, абы и тхылъхэм щыщ хьэрыпыбзэкIэ зэрызэридзэкIар:
  • - Совет тхакIуэхэм я лIыкIуэу КIыщокъуэ Алим Дамаск 1979 гъэм нэкIуауэ сыхуэзэри, тэрмэшу сригъусащ. Абы иужькIэ Алим Амман сыщыIущIащ. ХьэщIэщым и закъуэ щIэсу срихьэлIати, зэгъусэу дыщысат икIи ди лъэпкъым теухуа Iуэхугъуэ куэдым я гугъу къысхуищIауэ щытат. Сызэрыхуэзахэм нэмыщI, Алим письмоитI къысхуитхащ: зыр 1978 гъэм, етIуанэр 1979 гъэм. Дамаск хьэрыпыбзэкIэ къыщыдэкIа «Хъуэп-
  • сэгъуэ нурым» и пэублэ псалъэр адыгэбзэкIэ къытездзэн мурад сызэриIэр къезгъэщIати, ари нысхуитхауэ щытащ. А тхыгъищми я Iэрытхыр ди тхакIуэшхуэм и фэеплъу зызохьэ, зыпэсщIын щымыIэу.
  • БакIуу Хъанджэрий къытеувыIащ КIыщокъуэ Алим и литературэ лIэужьыр лIэщIыгъуитI зэзыпх лъэмыжу плъытэ зэрыхъунум. Къэбэрдей-шэрджэс литературэм и зыужьыныгъэр бгуэш хъунумэ, БакIуум тэмэму къелъытэ ар ЩоджэнцIыкIу Алий и лъэхъэнэрэ КIыщокъуэ Алим и лIэщIыгъуэу щытын хуейуэ. Апхуэдэу Хъанджэрий игу къигъэкIыжащ Кавказым ис лъэпкъхэм я литературэ жанрхэм зэхуэмыдэу зыщIаужьым и щхьэусыгъуэм теухуауэ зэгуэрым псалъэмакъ щыIауэ зэрыщытар. Ди лъэпкъ литературэм и гугъу пщIымэ, КIыщокъуэм и фIыгъэкIэ абы и жанр куэд ипэкIэ кIуэтащ.
  • Зэхуэсым къыщыпсэлъахэу филологие институтым и унафэщI Куянцевэ Еленэ, КхъуэIуфэ Хьэчим сыми къыхагъэщащ КIыщокъуэ Алим и творчествэм и мыхьэнэр зэрыиныр.
  • Пленарнэ зэIущIэм и ужькIэ конференцым и лэжьыгъэм щыпащащ секцэ зыбжанэм. УнэтIы-ныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ гуэша гупхэм къекIуэлIахэм зэпкърахащ иджырей бзэ щIэныгъэлIхэмрэ литературэм хэлэжьыхьхэмрэ зыгъэпIейтей Iуэхугъуэ куэд. КIыщокъуэ Алим и тхыгъэхэм бгъэдыхьэкIэ зэмылIэужьыгъуэ куэдкIэ и гугъу ящIащ абыхэм. Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым къэбэрдей-шэрджэсыбзэмкIэ и къудамэр илъэс куэд щIауэ КIыщокъуэ Алим и псалъалъэм зэрелэжьымкIэ къызэхуэсахэм хъыбар къаригъэщIащ филологие щIэныгъэхэм я доктор БищIо Борис.
  • - Мы лэжьыгъэр и кIэм нэсащ икIи псалъалъэр дунейм къытехьэн папщIэ, мылъку хухахын хуейщи, абы теухуауэ дыкъагъэгугъащ 2015 гъэм Налшык и «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм къыщыдагъэкIыну, – жиIащ БищIом.
  • ЩIэныгъэ зэхыхьэм и лэжьыгъэм и кIэухыу абы хэтахэм зэдэарэзыуэ къащтащ конференцым и резолюцэр. Абы къыщыгъэлъэгъуащ КIыщокъуэ Алим и творчествэм ехьэлIауэ щIэныгъэ, егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэм ялэжьыпхъэхэр.
  • Конференцым хэтахэм я щIэныгъэ къэхутэныгъэхэр, тхыгъэхэр щызэхуэхьэса сборникыр куэд мыщIэу къыдэкIынущ икIи егъэджакIуэхэм, аспирантхэм, студентхэм я дежкIэ ар дэIэпыкъуэгъу нэс хъунущ.
  •  
  • ЩОДЖЭН Iэминат.