ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Нанэ Iумахуэ

2014-11-29

  • Дзэлыкъуэ районым хыхьэ Сэрмакъ адыгэ жылэшхуэм дэс нэхъыжьыфIхэм ящыщщ Къардэн (Балэ) Дахэужьэ Ахьмэд и пхъур. ЩIэблэм я унэтIакIуэ, куэдым я чэнджэщэгъу бзылъхугъэ щыпкъэм и гъащIэ гъуэгуанэм хиубыдащ ди къэралым и тхыдэ блэкIам щыщ напэкIуэцI хьэлъэхэр.
  •  
  • - Хэку зауэшхуэр къэхъейуэ нэмыцэхэр ди щIыпIэм къыщихьам щыгъуэ, сэ илъэси 4-м сынэсат. ФIыуэ сощIэж бийр ди жылэм зэрыдэсар. Нэмыцэ кхъухьлъатэхэр уэгум къихьэу лагъымхэр къыщрадзыхкIэ, ди анэ Джэху сабиитхури дызэщIикъуэрти, щIыунэм дришэхырт. Абы дыщIэст зэхэуэхэр увыIэжыхукIэ, – игу къегъэкIыж Дахэужьэ. – Зауэ нэужьым къэралыр зыубыдауэ щыта гъей илъэсхэри хьэлъэт. Хьэлу Iыхьэ дгъуэтмэ, дыгуфIэрт. Ди адэ-анэр жэщ-махуэ жамыIэу, колхоз губгъуэм итт, быныр шхын щхьэкIэ къулейсыз дымыхъун щхьэкIэ.
  • Апхуэдэ гугъуехьхэм пэщIэтыфащ Балэхэ я унагъуэшхуэр зауэ лъэхъэнэмрэ абы къыкIэлъыкIуа зэман хьэлъэмрэ. Адрей совет унагъуэ минхэми хуэдэу, ахэр мамыр гъащIэр ухуэжыным, щIэблэ узыншэ къэгъэтэджыным яужь ихьэжащ. ЩIэныгъэм зи нэ къыхуикIыу къэхъуа Дахэужьэ школ нэужьым еджэным Налшык щыпищэну и хъуэпсапIэт, арщхьэкIэ и дэлъху нэхъыжьхэм къыхуадакъым, бзылъхугъэ цIыкIухэр я унэ исыжын хуейуэ къалъытэри.
  • 1958 гъэм Дахэужьэ унагъуэ ихьащ. Абы псэуэгъу хуэхъуащ Къардэн Хьэзрэталий. ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжрэ, пщIэрэ нэмысрэ зи яку дэлъ зэщхьэгъусэхэм унагъуэ дахэ, насыпыфIэ яухуащ. Абыхэм къащIэхъуащ быниплI: Хьисэ, Масирэт, Iэмсирэт, Сэлисэт. И щIалэгъуэм иIа хъуэпсапIэр бынхэм ядилъэгъуащ Дахэужьэ. Зэщхьэгъусэхэм къащIэхъуа я щIэблэм щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ ирагъэгъуэтащ. «ЕгъэджакIуэ унагъуэкIэ» йоджэ абыхэм къуажэдэсхэр. Хьисэрэ Сэлисэтрэ ныбжьыщIэхэм есэпыр ирагъэдж, Масирэт пэщIэдзэ классхэм щолажьэ, Iэмсирэт адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэщ. Къардэнхэ я нысэ закъуэ Хъаджэти КъБКъУ-м и экономикэ факультетыр къиухащ, иджыпсту къуажэм экономисту щолажьэ.
  •  Зэанэкъилъхухэм яхэткъым зи къалэнхэм екIуу емыхъулIэ, технологие пэрытхэр зи лэжьыгъэм къыщызымыгъэсэбэп, абы къыхэкIыуи зи цIэр фIыкIэ кърамыIуи. Апхуэдэу Хьисэ и псэ хьэлэл лэжьыгъэм къыпэкIуащ УФ-м, КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ я министерствэхэм я щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр. Зэшыпхъухэми я дэлъхум зыкъыкIэрагъэхуркъым: абыхэм категорие лъагэхэр яIэу мэлажьэ, пщIэрэ нэмысрэ къыхуащIу.
  • - Тхьэм и фIыщIэкIэ, быным дигу яхуэзэгъащ. Ди къуэрылъху-пхъурылъхухэми еджэным, щIэныгъэм, лэжьыгъэ IэнатIэм ехъулIэныгъэфIхэр щызыIэрагъэхьэ, – жеIэ нанэ Iумахуэм. – Дэ, нэхъыжьхэр, нэгъуэщI сыт дыхуей – гу къабзэрэ псэ хьэлэлрэ зиIэ, гъащIэм дэбэкъуэф щIэблэ узыншэ къытщIэхъуэмэ аращ.
  •  Анэм и махуэшхуэмкIэ дохъуэхъу Дахэужьэ – анэ гумащIэм, анэшхуэ IэфIым. Быным, абыхэм я быныжхэм я ехъулIэныгъэхэм и лъэр щIигъэкIыу, абыхэм къабгъэдэкI гуапагъэмрэ хуабагъэмрэ дунейр щIэщыгъуэ къыщащIу узыншэу куэдрэ Тхьэм игъэпсэу.
  • ТАМБИЙ Линэ.