ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Къулейсызхэр щIэкуэдым и щхьэусыгъуэр

2014-01-23

  • Урысейм ущыпсэуныр нэхъ «лъапIэ» зэрыхъум щы­хьэт тохъуэ «Аргументы и факты» газетым ири­гъэкIуэкIа къэпщытэныгъэр. Нэхъыщхьэу белджылы къащIар сыт жы­пIэмэ, къэралым ику иту щат улахуэм нэхърэ нэхъ мащIэ къэзыхьхэм (абыхэм хеубыдэ ди къэралым щыпсэухэм я нэхъыбэр) инфляцэр нэхъыбэу къажьэхэуащ IэщIагъэлIхэм ягъэува мардэм нэхърэ.
  •  Фигу къэдгъэкIыжынщ 2012 гъэм ди «хъуржыныр» процент 30-кIэ нэхъ лъапIэ зэрыхъуар. КъулыкъущIэ­хэм 2013 гъэм уасэхэр зэ­тра­Iы­гъэну дыкъагъэгугъами, «цIыхубэ инфляцэр» дэуеящ.
  • «АиФ»-м и корреспондентхэм къапщытащ ехьэжьа ды­дэу щымыт тыкуэнхэм къызэрыгуэкI ерыскъыхэм щауасэр, псэупIэ-коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм ятехуэ пщIэр, къалэ транспортым текIуадэмрэ хущхъуэ уасэхэмрэ. «Дэ къалэн нэхъыщхьэу зыхуэдгъэувыжыр пенсэхэр, пособиехэр, улахуэхэр хэгъэхъуэным теухуа уна­фэ къэзыщтэхэм ар гъа­щIэм декIуу убзыхуным гу лъегъэтэнырщ. Абы папщIэ къэрал къулыкъущIэхэм «цIыхубэ инфляцэ»-ри къа­лъы­тэн хуейщ», – жаIэ абыхэм.
  • «Урысейм и цIыху нэхъ хуэмыщIахэм папщIэ инфляцэ щхьэхуэ щыIэн хуейщ, – жеIэ СтатистикэмкIэ щIэны­гъэ-къэхутакIуэ институтым и унафэщIу щыта Симчерэ Василий. – Сыт щхьэкIэ жы­пIэ­мэ, абыхэм къащэху ерыс­къыр сыт щыгъуи 2 – 3-кIэ нэхъ лъапIэ мэхъу адрейхэм нэхърэ. Рынокым и хабзэхэм ятепщIыхьмэ, цIыху нэхъыбэ нэхъ зы­щIэ­уп­­­щIэ­ращ зи усэр нэхъ хэ­хъуэр. НэгъуэщI лъэны­къуэ­кIэ: уа­сэм щыхэхъуэм деж щIэуп­щIэ­ри нэхъыбэ мэхъу, нэхъ лъа­пIэж хъункIэ мэшынэри, цIыхухэм нэхъыбэу къызэращэхунум иужь итщ. Ди къу­лыкъущIэхэм езым я фей­дэр япэ ирамыгъэщу а хабзэхэр къалъытэу щытамэ, зи хэхъуэр мащIэхэмрэ по­собие мащIэ дыдэ фIэкI зрамытхэмрэ тIэкIу хухагъэ­хъуэнт».
  • «Псом нэхърэ нэхъ гущIы­хьэр IуэхущIапIэ инхэм инфляцэм теухуауэ яIэ «гуны­къуэгъуэхэр» властым псын­щIэ дыдэу зэхихыурэ бюджетым щыщ мылъкумкIэ зэрадэIэпыкъурщ, е я тарифхэр хагъэхъуэну хуит зэращIырщ.
  • ЦIыхухэр нэхъ зыхуэны­къуэ дыдэхэм я уасэр зэрыхэхъуэм теухуауэ гугъуехьу зыхигъэтым зыми гу лъитэркъым. Къыхэбгъэщмэ, инфляцэм хуэфащэу улахуэр хагъэхъуэну иужь итыххэ­къым», – къыддогуашэ ИГСО-м Экономикэ къэхутэ­ны­­гъэхэмкIэ и центрым и уна­фэщI Колташов Василий.
  • КъыжыIапхъэщ, 2013 гъэм, псори зэхэту къапщтэмэ, улахуэр проценти 3,6-кIэ зэрыхэхъуар. Къулыкъу­щIэ­хэм­рэ депутатхэмрэ я ула­хуэм зэрытещIыхьар къэплъытэмэ, къызэрыгуэкI лэ­жьа­кIуэхэм къахьыр зы процент иримыкъукIэ хэхъуауэ аращ.
  • Хэт сымэ тхьэмыщкIэр?
  • Хэт къэрал дэIэпыкъуны­гъэ хуэныкъуэр? Росстатым къихьа бжыгъэхэм ятеп­щIыхь­­мэ, ди къэралым щыпсэухэм я дэтхэнэ еб­гъуанэри тхьэмыщкIэщ. Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием СоциологиемкIэ и институтым и IэщIа­гъэлI­хэм къы­зэрагъэлъэгъуамкIэ, тхьэ­мыщкIэу къалъытэ цIыху­хэм я дэтхэнэ ещанэри. Абыхэм я къэхутэны­гъэм къызэ­рыхэщымкIэ, илъэси 10 и пэ къулейсызыгъэм и щхьэу­сыгъуэу щытар Iэна­тIэ зэрамыгъуэтымрэ пенсэ зэры­кIуэмрэщ. Иджы тхьэ­мыщ­кIэ хъуахэр мэлажьэ, ауэ я улахуэр мащIэ дыдэщ (лэ­жьапIэ IэнатIэ Iутхэм я Iы­хьэ тхуанэм сом мини 7-м нэс къахьу аращ), апхуэдэуи са­биитI е нэхъыбэ щапI уна­гъуэхэрщ. Щхьэхынэхэра­къым лей зытехьэр, атIэ экономикэ и лъэныкъуэкIэ къапщ­тэмэ, жыджэрхэрщ, къэралым и къэкIуэнумкIэ узыщыгугъхэрщ. ДэIэпы­къуэгъу хуэныкъуэхэм я бжы­гъэр щIызэтемыхуэр сыт?
  • Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием щекIуэкI къэхутэныгъэхэм я унафэщI, профессор Тихоновэ Наталье жеIэ: «ПсэупIэ-коммунальнэ хозяйствэм щIэтын хуей пщIэм фIэкIа къыумылъытэми, цIыхур псэун пап­щIэ нэхъ мащIэ дыдэу зы­хуей ахъшэр (сом 7400) зэры­мащIэр болъагъу. Хущхъуэ зэпымычу зэзыхьэлIэ цIыхур, нэхъ мащIэ дыдэу зыхуеинум нэхърэ нэхъыбэ къилэжьу щытми, щытыкIэ гугъу ирегъэувэ. Апхуэдэщ зи пенсэм и Iыхьэ щанэр хущ­хъуэхэм тезыгъэкIуадэ пенсионерхэри. Ауэ тхьэ­мыщ­кIагъэр нэхъ наIуэу къэзыгъэлъагъуэр цIыхум и хэхъуэр псэун щхьэкIэ нэхъ мащIэ дыдэу зыхуейм нэхърэ нэхъыбэу, ауэ ерыскъы тэмэмми медицинэ Iуэтхьэ­бзэми щIитын имыIэу щыщытым и дежщ. Ди къэралым щыпсэум я Iыхьэ плIа­нэр апхуэдэщ.
  • «Пэжщ иужьрей илъэсхэм ди къэралым хуэкъулейуэ щыпсэухэм я бжыгъэр щыхэхъуащ, ауэ псэукIэм ехьэ­лIа политикэр пэжу щытын пап­щIэ, къэлъытэн хуейщ УФ-м и цIыхухэм я проценти 9-р мыхъуу, процент 30-р зэрыкъулейсызыр», – жаIэ РАН-м СоциологиемкIэ и институтым и къэхутакIуэхэм.
  • Ахъшэ щыIэщ!
  • Къэралыр сытым дежи хущIэкъу хуэдэщ социальнэ и лъэныкъуэкIэ нэхъ дэхуэхахэм защIэгъэкъуэным. Псалъэм папщIэ, 2014 гъэм пенсионерхэр къагъэгугъэ инфляцэм тещIыхьауэ я пенсэхэр проценти 6-кIэ хуха­гъэ­хъуэну сабийхэм папщIэ пособиер проценти 5-кIэ нэ­хъыбэ ящIыну. Ауэ ар сыт­кIэ сэбэп хъуну зы илъэсым къриубыдэу шэм и уасэр – процент 15-кIэ, джэдыкIэм – процент 40-кIэ, хадэхэ­кIым – проценти 10-кIэ хэ­хъуамэ!?
  • «Хуэныкъуэ псоми ядэIэ­пы­къуныр бюджетым къи­тIэсэнукъым, – жаIэ къулы­къущIэхэм. Ауэ къэрал мылъкум къыхэхыпIэ иIэщ нэгъуэщI къэралхэм я щIы­хуэр щахуигъэгъукIэ, беижьхэм яIэщIэлъ корпорацэхэм щадэIэпыкъукIэ, – жеIэ СоцполитикэмкIэ институтым и центрым и Iэта­щхьэ Уланов Сергей. – Ауэ щыхъукIи, псэукIэр егъэ­фIэ­кIуэным хухаха ахъшэр нэхъ мащIэ ящI зэпытщ. Псоми я уасэр зэрыхэхъуэм нэхъыкIэ ищI зэпытщ хуэ­мыщIахэм я псэукIэр. Апхуэ­дэурэ екIуэкIмэ, ди цIыху­хэм я Iыхьэ щанэр къулейсызыгъэм ихьынущ. Мис аращ ди къулыкъущIэхэм гу лъатэу хэкIыпIэ къызы­хуагъуэтын хуейр. Япэ игъэ­щыпхъэри «цIыхубэ инфляцэр» законкIэ щIэгъэбыдэн зэрыхуейрщ».
  •  
  • Донских Екатеринэ,
  • Коробицынэ Ольгэ.
  • «АиФ»