ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Лъэпкъым и къуэ пэж

2013-11-23

  • ЛIэужьыфIым къыпэкIуэ хъугъуэфIыгъуэхэр мылъкум куэдкIэ йобэкI. Нэхъы­жьыфI­хэм я хьэл-щэну, гупсысэ­кIэу, Iуэху зехьэкIэу быным къахэнэр фIымэ, апхуэдэ мардэр гъащIэ щапхъэ ­яхуохъу абыхэм къащIэхъуэ щIэблэми. Мыпхуэдэ гупсысэм сыхэзышэр лъэпкъ щIэныгъэлI щыпкъэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъу­мэш университетым и егъэ­джакIуэ нэхъыжьхэм ящыщ, мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, профессор Уэлджыр Мушэхьид Куш­бий и къуэм и гъащIэ купщIафIэрщ, абы и нэхъыжьхэмрэ къыщIэхъуэ щIэблэмрэ я дуней тетыкIэ екIум сызэрыщыгъуазэрщ.
  •  
  • Уэлджыр Мушэхьид ныбжьэгъугъэкIэ, унагъуэ­кIэ, лэжьыгъэкIэ зэрысцIыху­рэ илъэс 50-м щIигъуащ. АдыгэлI пэжым, цIыху щыпкъэм и хьэл-щэнхэр, хабзэр а зэманым къриубыдэу зэи ихъуэжакъым. Мушэхьид и гъащIэр, къызэрысщыхъумкIэ, адыгэ лъэпкъым и Iуэхур гъэкIуэтэным теухуауэ ирихьэкIащ, ноби аращ: пэжыгъэм, и щIалэгъуэм зытеува гъуэгум, къыхиха Iэ­щIагъэм емыпцIыжу мэпсэу. Апхуэдэ зэфIэкI лъагэ Мушэхьид къыкъуэкIыным и лъабжьэр, шэч хэмылъу, ар къы­зыхэкIа унагъуэм епхащ. Уэлджырхэ я бынуна­гъуэш­хуэм я нэхъыжь Кушбий Хэку зауэшхуэр къыщы­хъеям, абы япэу Iухьахэм ящыщащ, лIыгъэ хэлъу ­зэуащ, текIуэныгъэм папщIи и псэр итащ. Зауэжьым «фызабэ» цIэ дыджыр зыфIища бзылъхугъэ мелуанхэм яхэхуащ унэгуащэ Джэзи. Щхьэ­гъусэр апхуэдэу щыщхьэ­щыкIым, Джэзэ гужьеякъым, атIэ, зэрыжаIэу, ибг щIикъу­зэри, быныр зэригъэпсэуным яужь ихьащ. Нэм жей къы­щемыкIуэ жэщхэм егупсысащ къэкIуэну гъащIэм хэ­кIыпIэу унагъуэм къыхуи­гъэнам. Жыжьэу узэплъэ­кIыжмэ, къыпщохъу нэхъ тэмэмыр къыхэпхыныр мыгугъуу, арщхьэкIэ къэкIуэну зэманым къыпхуихьынур умыщIэу тынштэкъым сыт хуэдэ лъэныкъуэми ухэдэну. Абы къыхэкIыу Джэзэ триухуащ и щхьэм бгъэдэлъ Iущагъым, пэжыгъэм, нэмысым. ЩIалэ закъуэр, быным я мынэхъыжьми, хъыджэбзхэм я пэ иригъэуващ: къарууэ иIэр ирихьэлIащ абы щIэныгъэ нэхъыщхьэ, зэрыпсэун IэщIагъэ ири­гъэгъуэтыным. Апхуэдэу  лъэпкъым и пщIэр Iыгъы­ныр, Iэтыныр анэм Iэ­щIилъ­хьащ къуэм. АбыкIэ къигъэлъэ­гъуащ цIыху щыпкъэм и лIэу­жьыр гъуэ­зэджэу лъэп­къым тыгъэ зэрыхуищIар.
  •  «Тхьэр къыпхуэарэзымэ, и нэфI къыпщохуэ», – жаIэ. Ар щынэрылъагъущ мы уна­гъуэм Джэзэ илъэситIкIэ лIэ­щIыгъуэ етIуанэ хэIэбащ, илъэс 80 ирикъу Мушэхьид лъэпкъым я тхьэмадэ ныб­жьым нэсащ. Лъэпкъ лIэу­жьыр зи гъащIэ джэлэс щIэблэ дахэ Уэлджырхэ я уна­гъуэм къихъуэным зэ­фIэкIышхуэ ирихьэлIащ Мушэхьид и щхьэгъусэ Лиля (и ахърэтыр нэху Тхьэм ищI). Егъэджэны­гъэ-гъэсэныгъэ  IэнатIэм лэжьыгъэфI къыщы­зыгъэ­лъэгъуа бзылъхугъэр бынымрэ унагъуэмрэ ятеубгъуауэ псэуащ.
  • ГъащIэм и гугъуехьхэм къызэфIамыгъащIэу, къэралми адыгэ лъэпкъми яхуэпэжу лэжьащ Мушэхьид, бгъэдэлъ щIэныгъи зэфIэкIи абы и зыужьыны­гъэм хуи­гъэпсу. ЩIэныгъэ­лIым               и IэужьыфIхэм ящыщщ         адыгэ-къэрэшей мэл фIы­цIэм къыт­рищIыкIыу цы хужь нэхъ щабэ зытет мэл лъэп­къыр къызэригъэхъуар. Академик цIэрыIуэр мы зэманми лэ­жьыгъэ IэнатIэм пэрытщ. Ар мэкъумэш университетым и ректорым къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэмкIэ и чэнджэщэгъущ, мэл лъэпкъыфI­хэр гъэхъуным и технологие пэрытхэр утыку къещI. Зэманым декIу къудейкъым Мушэхьид – ар я щапхъэщ щIэ­ны­­гъэм хыхьэ щIа­лэ­гъуа­лэм, гъэсэнхэр и куэдщ. Сэри абыхэм сащыщщ. Зэгуэр зэ­фIигъэкIахэм ирипагэу щыскъым щIэныгъэлI гумыза­гъэр, атIэ зи пщIэр зэманым ириудыха мэл гъэхъуным къыпэкIуэ хъерхэм, технологие пэрытхэм ятеухуа тхыгъэ щхьэпэхэр газетхэм, журналхэм къытрырегъадзэ. Абы и чэнджэщ щIэупщIэрейщ мэл гъэхъуным ехьэлIауэ къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр езы­гъэкIуэкI IэщIагъэлIхэу Москва, Ставрополь, Краснодар къалэхэм щыщхэр, нэгъуэщIхэри.
  • ЩIыхь зыпылъ дамыгъэ куэди къыхуагъэфэщащ адыгэлI щып­къэм, зи гъа­щIэр щIэныгъэ-къэхутэны­гъэ лэжьыгъэм тыхь хуэзы­щIам. Мэл гъэ­хъуныр нобэ IэщIыб хъуами, шэч хэлъ­къым, ижь-ижьыж зэман лъандэрэ бгылъэ щIыпIэхэм хъер къызыпахыу екIуэкIа а лэжьыгъэм, бжьэ зехуэным хуэдэу, и пщIэр зэманым къызэриIэтыжынум. А Iуэ­хум хэлъхьэныгъэшхуэ хуэ­зыщIа къэхутакIуэ-селек­цио­нер Уэлджыр Мушэхьид Кушбий и къуэм и щIыхьри тхыдэм къызэрыхэнэнур хьэкъщ.
  •  Нобэ зи махуэшхуэр зы­хуа­гъэлъапIэ Уэлджыр Мушэхьид Кушбий и ­къуэм дохъуэхъу узынша­гъэ бы­дэ иIэу, и анэр къыщ­хьэщыту, и бынхэм, абыхэм къа­щIэхъуэ щIэб­лэм я насыпым и лъэр нэхъ­ри щIи­гъэкIыу куэдрэ дунейм тетыну. Си фIэщ мэхъу: Уэлджырхэ я уна­гъуэм пэжы­гъэр, цIыху­гъэр щапхъэу щыщытынщ, ехъулIэ­ны­гъэ псоми я лъаб­жьэу.
  •  
  • БЕЦIЫКIУ Хьэзешэ.