ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

2013-08-21

  • Хэкупсэхэр
  • Лъэпкъ къуэпсыр зэпызыщIэж Шыгъушэ Хъусен
  • УафэхъуэпскIым идза щыблэр IэубыдыпIэншэу щIылъэм къохуэхри, зы­лъэ­­Iэсыр еущыкъуей. Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм апхуэдэу къатехуат Урыс-Кавказ зауэр. Ди адыгэ лъэпкъри дунеижьым и дурэшхэм дикъухьат. Зы адэ-анэм къилъхуахэр зэ­лъэ­мыIэсыжыфу хамэ къэралхэм игуэша хъуауэ, лъэпкъ къуэпсхэр зэпычауэ нобэр къыздэсым йокIуэкI. Я щхьэ хуимыту лъэп­къыр зрагъэбгына ди адэжьхэр куэд щIащ дунейм зэрехыжрэ. Анэ бгъа­фэм щIача сабийуэ хэкум къыхуэпабгъэу я дунейр яхьащ. Абыхэм яху­зэфIэкIар зыщ, я щIэблэм уэсят къыхуагъэнэнырщ: «Хэкужьым вгъэзэж, къуэш-шыпхъухэр къэвгъуэтыж, адэжь лъапсэ фекIуэлIэжи, лъэпкъыр зыуэ зэкъуэвгъэувэж».
  •  
  • ХьэщIэхэмрэ бысымхэмрэ.

    Тхьэм и шыкуркIэ нобэ    а Iуэхум хуэлажьэхэр ди мащIэкъым. Хэкужьым къэзыгъэзэжыну хуейхэм ядоIэпыкъу КъБР-м и Правительствэр, Дунейпсо, Къэбэрдей Адыгэ Хасэхэр, «Пэрыт» зэгухьэныгъэр. Ди щIэныгъэлIхэм, журналистхэм дуней псом щи­къу­хьа адыгэхэм я Iуэху зыIутым дыщагъэгъуазэ, лъэпкъхэм я зэпыщIэ­жы­ны­гъэхэр з­эIуа­­щэж. ЛъэпкъылI нэскIэ узэджэ хъунухэри къоу­нэху. Апхуэдэхэр ди ма­щIэ­къым Шыгъушэхи. Нэхъ къыхэзгъэщыну сыхуейт егъэджакIуэу илъэс куэд­кIэ лэжьа Шы­гъу­шэ Алий, «Си лъэпкъыр – си къежьапIэр» тхылъыр зи IэдакъэщIэкI, «Шыгъушэ зэгухьэныгъэм» и тхьэмадэ, щIэныгъэлI Шы­гъушэ Хьэбил сымэ. Нобэ къытхэмытыжми, ди лъэпкъым и цIэр фIыкIэ игъэIуащ ЩIДАА-м и академик, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Шыгъушэ Хьэсэн.

  • Си тхыгъэр зытеухуа Шы­гъушэ Хъусен Iэмин и къуэри «И лъэпкъым щхьэ­кIэ зригъэукIынщ» зыхужаIэхэм ящыщщ. Ар Новороссийск (ЦIэмэз) къалэм щопсэу, хьэрычэты­щIэщ, сытым дежи и мылъкум псапэ хищIыкIыу ап­хуэ­дэщ, псом нэхъыщхьэращи, лъэпкъ Iуэхур зи гъа­щIэм гуэзыухуанэщ.
  • Шыгъушэхэ куэд щIауэ я мурадт лъэпкъ зэхуэс ящIы­ну, ауэ Iуэхур и кIэм нэ­мысу ужьыхыжырт. Ди рес­публикэм и къалэхэм, къуажэхэм щыпсэу Шы­гъушэхэр зэщIэгъэуIуэныр Iуэху гугъутэкъым. Лъэп­къым и щIэдзапIэр къыздежьэ Адыгеймрэ Шэрджэсымрэ лъэужьыр хэгъуэщэжати, зэрыщIэныгъэ лъэпкъ дяку дэлъыжтэ­къым. Ахэр къэлъыхъуэнымрэ зыщыпсэу щIыпIэр къэхутэнымрэ зэман хуейти, зи пщэ дэзылъхьэн къытхэкIыртэкъым. «Iуэху мыублэ блэ хэсщ» жыхуа­Iэ­­ращи, абы иужь ихьащ ЦIэмэз щыпсэу щIалэр. Хъусен и лэжьыгъэм зы­къыдигъахуэурэ, Шыгъушэхэ къигъуэтыжащ. Ахэр дэсщ Адыгэ Республикэм щыщ Блашэпсынэ (унагъуэ 15), Куэшхьэблэ (унагъуэ 17), Хьэтэжьыкъуей къуажэхэм, Мейкъуапэ къалэм. Къэрэшей-Шэрджэсым хы­хьэ Зеикъуэ къуажэм щыпсэухэр Черкесск Iэпхъуауэ къыщIэкIащ. Хъусен абыхэм запищIащ икIи я къекIуэкIыкIар зригъэ­щIащ.
  • Блашэпсынэ дэс нэхъы­жьыфI Шыгъушэ Iэмыр­бий­рэ илъэс 98-м щIигъуа абы и анэмрэ (Къущхьэхэ япхъущ) ди лъэпкъым теухуауэ куэд ящIэу къыщIэ­кIащ. Ахэращ Хъусен дэ­нэкIэ иунэтIынуми гъуазэ хуэхъуар. Апхуэдэуи абы къыдэIэпыкъуащ Блашэпсынэ къуажэ администрацэм и унафэщIу щыта Iэмырбий и къуэ Мухьэмэд, Мейкъуапэ дэс ди унэ­къуэщ Анзор. Мухьэмэдрэ Анзоррэ лъэпкъ Iуэхум телажьэ щIалэхэщ.
  • Адыгеймрэ Шэрджэ-
          сымрэ щыIэ Шыгъушэхэр зригъэцIыхуа иужькIэ, Хъусен яужь ихьащ лъэпкъыр зэхуишэсыну. А Iуэ­хум яужь итт КъБКъМУ-м и доцент Хьэбили. Хъусенрэ Хьэбилрэ я акъыл зэтехуэу зы лъабжьэ зиIэ лъэп­къыр зэшэлIэжыным теухуа Iуэхугъуэхэр яубзыхуащ. Зэхуэсым фIа­щащ «Шыгъушэхэ я зэгухьэ». Абдежым къыщыхалъхьащ цIыхубзхэм я гупжьей къызэгъэпэщыныр, щIэблэр узыншэу, ха­бзэ яхэлъу къэралым хуэщ­хьэпэу гъэсэныр зи нэIэ щIэтын хасэ зэхэшэныр, мылъку зэхэдзэ ящIу зыхузэфIэмыкIхэм дэIэ­пы­къуныр. Нэхъыщхьэу «Шы­гъушэхэ я зэгухьэм» и къалэныр лъэпкъым и къуэпс зэпычар зэпыщIэжынырт.
  • Хъусен тхьэмадэхэм бгъэдэсщ.

    Пэжщ, Алии лъэпкъым теухуауэ лэжьыгъэшхуэ зэфIигъэкIащ. Абы, нэ­хъыжьхэм ящIэж хъыбархэр, архив дэфтэрхэр, тхы­дэтххэм я лэжьы-­гъэхэр къигъэсэбэпурэ, тхылъ щхьэхуэ къыдигъэ­кIащ. Ар дунейм къытехьэ­нымкIэ дэIэпыкъуэгъу ­хъуари Хъусенщ.

  • ИгъащIэм зэрымылъэ­гъуауэ щIыпIэ куэдым щызэбгрыдза зэкъуэшхэр зэ­Iу­щIэу я хъыбаркIэ, я псэу­кIэкIэ, я лэжьыгъэкIэ, я щIэ­блэм ягъахъэкIэ зэпсэ­лъы­лIэныр куэд и уасэщ. А Iуэхур яублащ Хьэбилрэ Хъусенрэ.
  • Шыгъушэхэ я зэхуэсым Адыгейм къикIыу къэкIуа гупым я нэхъыжь Сыхьэт къыщыщыпсалъэм къыхигъэщащ Хъусен хуэдэ лIы щыпкъэ лъэпкъым къы­зэрыхэкIам зэрыригуш­хуэр икIи абы ирихьэжьа Iуэху дахэр дэIыгъын зэрыхуейр.
  • Адыгейми, Шэрджэс-
           ми, Къэбэрдейми щы­псэу Шыгъушэхэр иджы ды­зэкIэлъокIуэ, дызэ­лъо­Iэс. Тыркум щыIэхэм пы­щIэ­ныгъэшхуэ яхуди­Iэ­къым, яхэтщIыкIри ма­щIэщ. Хэт абы япэу Iэп­хъуар? Сыт лъэхъэнэ щы­Iэп­хъуар? Дэ дыкъызытехъукIыжа Исмел къуэш иIауэ пIэрэ? А упщIэхэм я жэуапыр зэрыдмыщIэр ди гукъеуэу дыкъекIуэкIырт. А Iуэхуми иужь ихьащ Хъусен, Тыркум кIуэ ди лъэпкъ лъагъуэр къихутэжащ. Алий и тхылъым щитхат Урыс-Кавказ зауэм щы­гъуэ лъэужьыншэу кIуэда Хьэжы-Алий Тыркум кIуа­уэ шэч ищIу. Абы и пэжыр къахутэфатэкъым. Хъусенрэ Хьэбилрэ мурад ящIа­щ ар зэхагъэкIыну. Мы Iуэхум зы лъэпощхьэпо хэлът – Тыркум щыIэ ди къуэ­шхэр езыхэр Шы­гъу­шэ­кIэ зэджэжми, зэра­хьэр абы къыщыфIаща Щокъарэ унэцIэрт.
  • Хъусен и унагъуэр ХьэтIохъущыкъуеижьым нэсащ.

    Хъусен ди лъэпкъ дамы­гъэр дахэу зытещIыхьа адыгэ ныпыр здихьри, и уна­гъуэр щIыгъуу Тыркум кIуащ.

  • Тыркум щыIэ ди къуэшхэр гуапэу къапежьащ Хъусен и унагъуэм. Кхъухь­лъатэр щетIысэхар Къайсэр къалэрат, абы кило­ме­три­щэкIэ пэжыжьэ Хьэ­тIохъу­­щыкъуеижь (Ехья-бей) къуажэм Шыгъушэхэ щызэхуэсауэ Хэкужьым икIа­хэм къежьэрт.
  • - Адыгэ фащэ тщыгъыу сэрэ си къуэ Астемыррэ машинэм дыкъыщикIам, япэу си нэр зыхуэзар ахэр зыщIэс ухуэныгъэм и щхьэм акъужьым игъэбырыбу фIэлъ, ди лъэпкъ дамыгъэр зытет щэкI плъыжьырщ, – игу къегъэкIыж Хъусен. – Сэ си нэпсхэр нэм къыщIэуват, ауэ къэтэджу къыспежьа н­э­хъыжь жьакIэхухэмрэ бзы­лъхугъэхэмрэ щыслъа­гъум зызубыдыжащ. Абыхэм сыт хуэдиз гуфIэгъуэ я нэгум къищрэт! Зы­къы­тща­мыгъэнщIу къытрагъазэурэ IэплIэ къытхуа­щIырт, зэадэзэкъуэм тщыгъ адыгэ фащэм Iэ къыдалъэрт. ШыгъупIастэ зытелъ Iэнэр къагъэуващ. Iэнэм къыщыдбгъэдэсащ нэхъыжьыфIхэу Шыгъушэхэ Мухьэмэтрэ Бэдрийрэ. Илъэс 84-рэ хъу Мухьэмэт куэдым щыгъуазэт: я къекIуэкIыкIам, къуажэу зэ­ры­тIысам, адэжьхэм жаIэ­жа хъыбархэм. Апхуэдэу хэкум щикIым здаша адыгэ­шыр ягъэбагъуэу, ахэр ящэкIэрэ зыхэ­псэу­кIын мылъкур зэрагъэпэщу щытащ.
  • Къуажэм нэхъыжь дыдэу дэсыр ТхьэкIумащIэхэ ейт, ари гуфIэгъуэ зэIущIэм кърагъэблэгъат. Абы Къэзанокъуэ Жэбагъы теухуа хъыбар гъэщIэгъуэн куэд дригъэдэIуащ. Тхьэ­кIума­щIэм зэрыжиIэмкIэ, Къэзанокъуэр и Iыхьлыуэ илъытэрт, абы я къекIуэкIыкIам куууэ щыгъуазэт. Хьэ­-­тIо­хъущокъуэпщым теухуауэ ищIэ хъыбархэр нэхъыбэжт. КъыджиIащ а унэ­цIэр зезыхьэхэр къуажэм дэмысыжми, Тыркум иджы­ри зэрыщыпсэур, я кхъэри щхьэхуэу зэрыщыIэр. ХьэтIохъущы­къуеижь­рэ абы пэгъунэгъу Хьэ­-тIо­хъу­щыкъуей ЦIыкIурэ (Учпынар) дэсщ Шыдхэ, Шэтхэ, Къэнэмэтхэ, Дзэ­гъащтэхэ, Шыбзыхъуэхэ, Къардэнхэ, Дамэлейхэ, ТхьэкIумащIэхэ, Хьэткъуэхэ, Уэтейхэ, Бланэмыхьхэ, Абрэджхэ, Агуейхэ, Мэ­къуауэхэ, Алъэсчырхэ, Шы­гъушэхэ, Мэкэрхэ, Думэнхэ, нэгъуэщIхэри.
  • Хъусен нэхъыбэрэ и псэ­лъэгъуу щыта Хъеруйлаи, адрей нэхъыжьхэми зэры­жа­IамкIэ, Хэкужьым икIыу Тыркум кIуар Мусэбийщ. И къуиплIыр щIыгъуу ар гъуэгу техьащ (бынхэм я анэм и цIэр ящIэжыр­къым). Ахэр Хьэжы-Алий, Хьэжумар, Исмэхьил сымэт. ЩIалэ еплIанэр абыхэм я гъусэу Тыркум щIы­нэ­мысам и щхьэусыгъуэр ящIэркъым.
  • - Шыгъушэ Алий и тхылъым зи гугъу щищIа Хьэжы-Алий Хэкужьым къигъэзэжри, илъэс нэхъ зимыIэжьэу аргуэру Тыркум игъэзэжауэ щытащ, – къеIуэтэж адэкIэ Хъусен. – Хамэ щIыпIэр псэупIэ зыхуэхъуахэм я гугъэр хахыртэкъым Къэбэрдейм къэкIуэжыну, ауэ абыкIэ хъыбарыфI къызэри­мыIу­кIым три­гъэшхуэхэр­тэ­къым. ВластыщIэ къэунэхуам мылъку зыбгъэдэ­лъым трахыу, дин лэжьа­кIуэр зэхэзехуэн ящIу щызэхахым, я гугъэр хахыжри, щIыпIэм зэрызыща­гъэбыдэным иужь ихьащ. ЗэрымыгъэкIуэдын, зэ­ры­Iыгъын папщIэ Хьэ­тIохъу­щыкъуейм икIахэм Хьэ­тIохъу­щыкъуеижь, Хьэ­тIохъущыкъуей ЦIыкIу жылэхэр яухуащ…
  • Адэжь щIыналъэм къикIа хьэщIэхэм джэгу дахи хузэ­хашащ. Хъусен и къуэ Астемыри къафэ екIукIэ утыкур игъэдэхащ. «Хэкужьым къикIа ди къуэш цIыкIур къофэ», – жаIэу ныб­жьыщIэм Iэгуауэшхуэ хуаIэтырт, сурэтхэр трахырт. Апхуэдэу кIуащ япэ махуэр.
  • ЛIэщIыгъуэм щIигъукIэ зэ­пэIэщIэу псэуа зэкъуэшхэм я мащIэтэкъым зытепсэлъыхьын. ЕтIуанэ ма­хуэм шэджагъуэ нэужьым Хъусен щIэлъэIуащ лъэп­къым и нэхъыжьхэр зы­щIэлъ кхъэм яшэну. Ар гъэ­щIэрэщIауэ щыттэкъым, мывэ кIыхьхэр сатыру екIуэ­кIырт. Шыгъушэ лъэпкъыр къэзытехъукIыжа нэ­хъыжьхэм я кхъащхьэ иуэжахэм тет мывэхэр зэманым ипхъэхауэ щIым еплъыхырт, Кавказым икIа щIалэм зыкъыхуагъэщхъ хуэдэ.
  • Ещанэ махуэм Хъусенрэ и щхьэгъусэ ФатIимэрэ, я бынитIыр ящIыгъуу, я унэ­къуэщ унагъуэхэм щыхьэ­щIащ, абыхэм я псэукIэр зрагъэлъэгъуащ, нэхъ ­гъу­­нэгъууи зэрыцIыхуа­хэщ.
  • Тыркум щыпсэу Шы­-
                гъушэхэ я тхыдэр нэсу къэхута хъуакъым, ахэр унагъуэ 50-м щIегъу. Лъэпкъым и щIалэ пажэхэу Нихьэтрэ Ибрэхьимрэ я пщэ иралъхьэжащ а Iуэхур зэ­фIахыу Хъусен хъыбар къы­хурагъэхьыжыну. Унэ­цIэ хьэхур (Щокъарэ) яхъуэ­журэ я адэжьхэм зэрахьар къащтэж. Тыркум щыпсэу Шыгъушэхэм яхэткъым щIэныгъэ, IэщIагъэ зимыIэ. Къулыкъушхуэ зезыхьахэм ящыщщ Анкара къалэм щыпсэу Нихьэт. Лъэпкъым щыщ куэд Къайсэр, Анталие къалэхэм що­псэу.
  • Ежьэжыгъуэ махуэр лъэныкъуитIым я дежкIи тынштэкъым. Зэрыра­гъэблэгъам хуэдэуи, псори къызэхуэсри, Хэку­жьымрэ лъэпкъымрэ къыху­рагъэхь сэламым нэпсхэр тещащэу Хъусен и уна­гъуэр кърагъэжьэжащ, мыгувэу езыхэм ящыщ Хэкужьым къэкIуэну псалъэ зэIэпахри.
  •  Шыгъушэ Хьэбас.
  • Бахъсэн щIыналъэ,
  • Зеикъуэ къуажэ.
  •  
  • Iуэху еплъыкIэ
  • ДыздэкIуэжым дауэ дахэзэгъэжыну?
  • Пасэ зэманхэм Тыркур хэщIапIэ зыхуэ­хъуа ди лъэпкъэгъухэр нэ­хъыбэу щыпсэууэ щытар къуажэхэрщ. Къа­щIэ­хъуэ щIэблэр къыдэ­кIуэ­тейуэрэ къалэхэм еджа­пIэ, лэжьапIэ кIуэу­рэ, нэхъыбэр абыхэм къыдэнэжащ. А щIы­пIэм щыIэ адыгэ жылэхэм нобэ я псэу­кIэр зэдгъэщIэну зы­хуэдгъэзащ Къарэахьмэд къуажэм и унафэщI Унэж Байкал.
  • Унэж Байкал

    - Сэ зэрысщIэмкIэ, Унэжхэ мы къуажэм япэу къэIэпхъуахэм ящыщщ. Байкал, сыт щекIуэкIрэ нобэ фи жы­лэм?

  • - Ди къуажэр зэрау­хуэ­рэ илъэси 100 ирокъу. А зэманым къриу­быдэу ди жылэм мы­Iейуэ зиу­жьащ. Къарэахьмэдыр зыхыхьэ Гёксун щIы­пIэм (райцентрым) км 8-кIэ пэжыжьэу аращ. Зэрыплъагъущи, ди гъуэгу­хэм асфальт телъщ, унэхэм уэздыгъэ кIапсэхэр, псы зэры­кIуэ­ну бжьамийхэр зэ­ры­рашалIэрэ илъэс 30-м щIигъуащ. Сэ сыщы­цIы­кIум къуажэр сыбгынэри, илъэс IэджэкIэ къалэдэсу сыпсэуащ, ауэ иджы Къарэахьмэдым къэзгъэзэжащ. Си бынхэм адыгэбзэр яIэ­щIэ­­хужыпэнкIэ шына­гъуэ щыIэти, сыкъыщы­хъуам сыкъекIуэ­лIэ­жащ. Дауэ хъуми, ди бзэр къуажэхэм нэхъ щы­хъума хъуащ. Джэд-къаз диIэщ, унагъуэ псэущхьэхэр зыдохуэ, жы­пIэ­нурамэ, къуажэм тщIэн щыдогъуэт.
  • Ди жылэм еджагъэшхуэхэр къыдэкIащ, абыхэм къулыкъу хъарзынэхэр яIыгъыу къэралым и зыужьыныгъэм хуолажьэ. Дзэм къулыкъу щыщIэныр IэщIа­гъэу къыхэзыхари ди ­м­а­щIэкъым, абыхэм яхэтщ генерал зыбжанэ. Нэхъыжьхэм ящыщу пенсэм кIуахэр адыгэ къуажэхэм къыдэ­тIыс­хьэжыну дыхуейт. Иджы­­п­сту зэманыр куэд­кIэ нэхъ тынш ­хъуащ, цIыху­хэр зы­хуеи­ну псори къуажэхэми къэсащи, мыбдежми псэукIэр къатехьэлъэнукъым, уеблэмэ гупсэхугъуэ щагъуэтынущ.
  • - Адыгэ лъэпкъым и лъабжьэр къыщежьэр Кавказыращ. Хамэ щIы­пIэ щыпсэу дэтхэнэ зы­ми адэжь щIыналъэр и гум щегъафIэ. Хэкум бгъэзэжыну, абы псэу­пIэ щызэбгъэпэщыжыну ап­хуэдэ хъуэпсапIэ уи­Iэ?
  • - Пэжщ, Хэкур жэнэт щIыналъэу къытщы­хъуу, ар ди плъапIэу ды­къэ­хъуащ. Си унэкъуэщ Унэжхэр абыкIэ зэры­щыIэр сощIэ, сыкIуэ­нуи си мурадщ, ауэ ар хэ­щIапIэ щIыжыным теухуауэ си еплъыкIэр нэ­гъуэщIщ. Мыбдеж ди адэжьхэм я кхъащхьэхэр щыIэщ, ахэр къызэб­нэ­кIыныр тыншкъым. Узэгупсысыныр мащIэ­къым: Тыркум щызэтебубла псэукIэр къызэб­нэ­кIыу, ар уи Хэкужьу щытми, щIэуэ нэгъуэщI щIыпIэ гъащIэ щызэтебублэжыныр Iуэху къы­зэ­рыгуэкIкъым. Дыз­дэ­кIуэ­жым дауэ дахэзэ­гъэ­жыну? Абы сыт щыт­щIэфыну пIэрэ? Куэд мэхъу абы и лъэ­ны­къуэ­кIэ щхьэм щы­кIэ­ра­­хъуэ упщIэхэр. Дэ дымыгъэзэжми, дызэры­щIэу дыпсэуфынущ. Дызэкъуэтыну, дызэры­щIэну дыхуеймэ, Iэмал куэд щыIэщ. ПсынщIэу зызыужь дунейм къытхуихь зэхъуэкIыны­гъэфI­хэм я фIыгъэкIэ ды­зы­лъэIэсыфынущ, хъыбаркIи дызэхъуэжэфынущ. Сэ дэнэ щIыпIэ сыщыпсэуми, си лъэп­къым папщIэ схузэ­фIэ­кIыр злэжьыну сыхьэзырщ.
  •  Емуз Баязыт.
  • Тырку, Мараш вилайет.
  •  
  • P.S. Мараш вилайетым хиубыдэ Къарэахьмэд джылахъстэней къуажэм щопсэу КIэмпIарэ­хэ, Бэлагъхэ, Унэжхэ, Дэ­рагъуэхэ, Балъкъэрхэ, Гъудэхэ, АфIэунэхэ, Зэшокъуэхэ, Сэбанхэ я унагъуэхэр.
  •   
  • Уджыхъу  Исам
  • Тхыдэ гъуэгуанэхэм я джэрпэджэжхэр
  •  Жэщ зекIуэныр къохъу
  • Къыщыхэхъыжьэ
  • Си гупсысэ щхьэм къищхьэрыуам.
  • Сыхешэжри
  • Зэман блэкIа жыжьэм,
  • Къобэуэжыр тхыдэм и хьэуар.
  • Сытехьащ ныжэби
  • А гъуэгу жыжьэм,
  • Гъуэгум тхыдэр къытызоджыкIыж.
  • ЛIэщIыгъуищэ ныбжьхэм
  • Я лъэужьу
  • Зы гъуэгу Iыхьэ пащхьэм
  • щотэджыж:
  • Мыр си лъахэм
  • И лъэхъэнэ дыщэщ,
  • Нартыжь лъапсэм хабзэр щошууей.
  • Адыгэжь и хабзэр
  • Хуэхъуу фащэ,
  • Си лъэпкъышхуэм къыдоплъей
  • дунейр…
  •  
  • Нэгум щIэтщ иджы
  • НэгъуэщI лъэхъэнэ:
  • Адэжь хэкум топкIэ къыхэуа
  • Бийм пэщIэтщ бгырысыр
  • ЛIэн-къэнэну,
  • Хуитыныгъэщ лъэпкъыр щIэзэуар.
  • Губжьым,
  • Зауэм
  • Ехьыр псори, ешхыр,
  • Лей зэрахьэм мывэр къигъэчащ.
  • Ауэ игъэлъахъшэу и щхьэр,
  • Лъахэм
  • Бийм мэскъалкIэ худимычыха…
  •  
  • Гъуэгу ещанэр -
  • Ар ИстамбылакIуэщ:
  • Гур зыкъутэ гъуэгум я гъуэгуж, -
  • Сабий къупщхьэ
  • Гъуэгум телъщ IэплIакIуэу,
  • ЛIыжь жьакIэхум и щхьэр егъеиж.
  • Гъатхэ пщIащэу
  • ЩIалэ, пщащэ шырхэр,
  • Зи къабзагъ, дахагъэр зэнзэныпс
  • Пщащэхэр ящIащи гъэр
  • Хьэ щылъхухэм,
  • Гъыбзэ къэIум къожэбзэхыр нэпс.
  • Хы ФIыцIэжьым и толъкъун
  • Къэджалэм
  • Къэгъэзэншэу жьэделъафэ КХЪУХЬ.
  • Зы лъэпкъ псо
  • Щысхьыншэу ягъэджалъэ,
  • Зы лъэпкъ псо щIыгушхуэм
  • щракъухь.
  • Гъунэгъу пэжу
  • Дызыщыгугъахэм
  • Лъым, нэмысым иращIыф сату.
  • НэжьгъущIыдзэу
  • Дзэр тхузэрагъэшхыр
  • Бгъэжь нэпсейхэм, дащIу хэутэн…
  •  
  • Гъуэгу еплIанэрщ.
  • Нэгум щIокI Апсынэ,
  • Лъэпкъ Iэщэншэ, гужьгъэжьыншэ
  • лъэпкъ.
  • ХьэIуцыдзым
  • Къыщипхъуащи и нэр,
  • ИщIэркъым щыIэжу гущIэгъу
  • лъэпкъ.
  • Ауэ пэлъэщакъым
  • Пэжым мысэр.
  • Хьэжыкъалэ, Мейкъуапэ, Налшыч -
  • ЗылI и быну
  • Лъэпкъыр щызэгъусэм
  • Гуауэм я нэхъ хьэлъэри пхуошэч…
  •  
  • ЗэщIимыхыу иджыри шы-уанэр,
  • Лъэпкъым ноби пещэр и гъуэгуанэм.
  •  Сирие, Хьэлэб
  •  Мерэтыкъуэ Метин
  •  
  • Си Хэку
  • Адэжь щIыналъэм и кIэдахъуэм
  • СыкъыщIэкIатэм удз гъэгъауэ,
  • IэфIыгъэм гъащIэр щыз ищIынт,
  • Псэхугъуэр си псэм щыхэпщынт.
  • Адэжь щIыналъэм и къурш щIагъым
  • Си гъащIэр псыуэ къыщежьатэм,
  • ГуфIэгъуэ защIэр есхьэхынт,
  • Къуршыбгъэ лъагэр псым къищынт.
  •   Голландие, Амстердам
  •  
  •  Хъунэгу Надия
  • Хэхэс уэрэд
  • Сэ сы хэхэсщ -
  • ЩIэкIащ Хэкужьыр нэгум.
  • Ауэ сыт щыгъуи
  • Лъахэм псэр хуозэш.
  • ЛIэщIыгъуэ кIуам
  • Тхьэгъуш хуэхъуауэ си гур
  • ГуфIэгъуи гуауи
  • Абы хузогуэш.
  • Жьыбгъэ унэншэ закъуэрщ
  • Си ныбжьэгъур.
  • Нэрымылъагъуми -
  • Сэщхьу ар нэщхъейщ.
  • Зэщыджэу къыздехь а жьым
  • ГъащIэ гугъур,
  • Дызэподжэж -
  • ПIалъэншэу дыпIейтейщ.
  • Жьыр гъуэгу техьамэ -
  • Сэри зызоIэтыр;
  • ХьэпщIэууэ ари
  • Къызбгъэдоувэж, -
  • ДызэIэпэгъущ зеиншэ
  • ТхьэмыщкIитIыр, -
  • Дыщалъхуа унэр
  • Дэ къыдолъыхъуэж.
  •  Иордание, Амман