ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Гъатхэпэ, 2017

ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэм теухуауэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Ю. А. и хъуэхъу

2017-03-08

  • Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубз лъапIэхэ!
  • ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэ Гъатхэпэм и 8-мкIэ сынывохъуэхъу.
  • А гъатхэ махуэшхуэ гъуэзэджэр цIыхубзым и дахагъым, щабагъэм, гуапагъэм я ­дамыгъэщ икIи гукъыдэжышхуэкIэ гъэнщIащ. ЦIыхубзым сыт щыгъуи увыпIэ хэха жылагъуэ гъащIэм щиIыгъщ. ГъащIэм и IэнатIэ псоми ар жыджэру хэмыту уи нэгу къыпхущIэгъэхьэнукъым Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэкIуэнур икIи цIыхубзым IэщIэлъщ Iуэху нэхъыщхьэ дыдэр – щIэблэм я узыншагъэр, егъэджэныгъэр, гъэсэ­ныгъэр, апхуэдэу щыщыткIэ – зэрыщыту республикэм и къэкIуэнур.
  • ЦIыхубзыр зэхэщIыкIышхуэ, шыIэныгъэ, бэшэчагъ бгъэдэлъу, фIым хуэплъэу къигъэщIащ, абы дунейм гуапагъэр щегъэбагъуэ, дыкъэзыухъуреихь псоми яхуосакъ, ­гулъытэ яхуещI икIи текIуэныгъэщIэхэм трегъэгушхуэ. Республикэм ис цIыхубз псоми фIыщIэ яхузощI гъащIэм жыджэру зэрыхэтым икIи хуабагъэ я гум зэрилъым папщIэ. Сытым дежи ехъулIэныгъэ фиIэну, фи унагъуэхэм зэгурыIуэныгъэ илъыну си ­гуапэщ.
  • Сынывохъуэхъу узыншагъэ быдэ, насып, мамырыгъэ, ефIэкIуэныгъэ фиIэну.

 

Зыхыхьэхэр: Хэха

Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и къэрал наградэхэр тыным и IуэхукIэ

2017-03-08

  • Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэм и Указ
  • Къахьа ехъулIэныгъэхэм папщIэ икIи илъэс куэд лъандэрэ хьэлэлу зэрылажьэм къыхэкIыу
  •  
  • Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и ЩIыхь тхылъыр етын
  •  
  • ХьэцIыкIу Изабеллэ Нурбий и пхъум – Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Парламентым и Аппаратым документацэкIэ къызэгъэпэщынымкIэ и управленэм протокольнэ-къыдэгъэкIыныгъэ Iуэхухэмрэ документхэм я лингвистикэ эксперти­зэмкIэ и къудамэм и унафэщIым,
  • цIэ лъапIэхэр яфIэщын: Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Щауэ Нану и илъэси 127-р

2017-03-08

  • КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Юрий ­гъатхэпэм и 7-м Зеикъуэ къуажэм щыIащ зи ныбжьыр илъэси 127-рэ ­ирикъуа Щауэ Нану ЦIыкIу и пхъум ­ехъуэхъун папщIэ.

  • Бзылъхугъэхэм я махуэмкIэ гуапэу ехъуэхъури, КIуэкIуэм нанэ Iумахуэм ­тыгъэхэр хуищIащ, икIи щIэупщIащ ­сыткIэ дэIэпыкъуэгъу хуэхъуфынуми.
  • Нану фIыщIэ къыхуищIащ Iэтащхьэм.
  • Щауэ Нану ящыщщ зауэ зэманым жэщ- махуэ ямыIэу лэжьахэм. Мы бзылъхугъэм бынитху, къуэрылъху-пхъурылъхуу пщы­кIух, абыхэм къатепщIыкIыжауэ сабий 31-рэ иIэщ. КIэщIу жыпIэмэ, къэралыр ап­хуэдэхэращ быдэ зыщIыр, зыхужаIэхэм ящыщщ.
  • Къыхэгъэщыпхъэщ: и ныбжьыр илъэс 90-м щхьэдэхауэ Зеикъуэ цIыху 14 мы зэманым дэсщ.
  • Багъэтыр Луизэ.

Зыхыхьэхэр: Жьыщхьэ махуэ

Гуапагъэм, хуабагъэм, гумащIагъэм къыхуигъэщIахэр

2017-03-08

  • Гъатхэмрэ бзылъхугъэмрэ зэхуэдэу зэрыщIэращIэм и нэщэнэ хъуащ гъатхэпэр къызэрихьэу ягъэ­лъапIэ махуэ дахэр – ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэшхуэр. Нэхъапэм политикэр и лъабжьэу къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм щаIэту щытами, иджы бзылъ­хугъэм и пщIэр, гумащIагъэр, гуакIуагъэр щалъытэ махуэ хъуауэ жыпIэ хъунущ ар.
  •  
  • Тхыдэм къызэрыхэщыжымкIэ, Урысейм Гъатхэпэм и 8-р япэ дыдэу щыщагъэлъэпIар 1913 гъэращ. ИужькIэ, Совет властыр ягъэува нэужь, 1921 гъэм Бзылъхугъэхэм я коммунист конференц иным къыщащтащ Гъат­хэпэм и 8-р ди къэралым илъэс къэс щыгъэ­лъэпIэным теухуа унафэр. Ауэрэ абы мыхьэнэшхуэ ират хъуащ икIи 1966 гъэм зыгъэпсэхугъуэ махуэу ягъэуващ. Абы теухуа Унафэ щхьэхуэ къищтащ СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым.
  • Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэми гулъытэшхуэ хуещI ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэшхуэр гъэлъэ­пIэным. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, а махуэр щаIэт Азербайджаным, Армением, Белоруссием, Куржым, Къэзахъстаным, Къыргъызым, Молдавием, Узбекистаным, Таджикистаным, Туркмением, Украинэм, нэ­гъуэщIхэми. Таджикистаным и Президентым и жэрдэмкIэ, 2009 гъэ лъандэрэ ар ягъэлъапIэ Анэм и махуэу.
  • Бзылъхугъэм и къалэнхэм нэхъапэм хыхьэу щытар нэхъ мащIэщ, иджырей лъэхъэнэм абы и зэфIэкIым тепщIыхьмэ. Нобэ жьэгур зыгъэхуабэ, лъэпкъыр зыгъэбагъуэ унэгуащэхэм, щхьэгъусэхэм, анэхэм яхэтщ къэрал къулыкъущIапIэхэм щылажьэхэри, хьэрычэ­ты­щIэхэри. Абыхэм яхузэфIокI а псори зэдахьыну.
  • Гуапагъэр, хуабагъэр, гумащIагъэр къызыбгъэдэкI ди бзылъхугъэхэм дохъуэхъу узыншагъэ, мамырыгъэ, насып яIэну, я гугъапIэ дахэхэр къехъулIэну.

Зыхыхьэхэр: Хэха

ИугъащIэ ди бзылъхугъэхэм!

2017-03-08

  • ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэм теухуа гуфIэгъуэ концерт дыгъуасэ Налшык щызэхэтащ.

  • Епэрымэ гуакIуэкIэ, гуапагъэрэ гулъытэкIэ гъэнщIа а махуэ лъапIэм дэрэжэгъуэ зримыт цIыхубз щыIэу къыщIэкIынкъым. Налшык и Къэрал концерт гъэлъэгъуа­пIэм и бжэщхьэIум щыщIидзэрт гуапагъэм: абы цIыхубзу къра­гъэблэ-гъам удз гъэгъакIэ щахуэупсащ. Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мы махуэхэм

2017-03-08

  • Гъатхэпэм и 8, бэрэжьей
  •  
  • ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэщ. 1910 гъэм Социалистическэ Интернационалым Копенгаген (Дание) унафэ къыщищтащ гъатхэпэм и 8-р ЦIыхубзхэм я дунейпсо махуэу къэлъытэным теухуауэ.
  • Сирием и Революцэм и махуэщ
  • 1722 гъэм Пётр Езанэм унафэ ищIащ Урысейр ­нэхъапэм зи ужь имыта Iуэхум – дуней щытыкIэм кIэлъыплъыным, абы зэ­рызихъуэжыр тхыным – елэжьын IуэхущIапIэ къы­зэрагъэпэщыну. Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Азычэ Светланэ: «ЦIыхубзыр унагъуэращ къызыхуигъэщIар»

2017-03-08

  • Бзылъхугъэхэр зэ IуплъэгъуэкIэ гуащIэмащIэ щхьэкIэ, унагъуэри, бынри, щIэныгъэри, лэжьыгъэри, фIыуэ илъагъухэм гулъытэ хуи­щIынри зэдэзыхьыфыр мащIэкъым. Абыхэм ящыщщ нобэ ди псэлъэгъур. Азычэ Светланэ ­КъБР-м и Парламентым егъэджэ­ныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ, щIалэ­гъуалэ IуэхухэмкIэ комитетым и унафэщIщ, «Захуагъэ здэщыIэ Урысей» политикэ партым и ­фракцэу Парламентым щыIэм и Iэтащ­хьэщ, мэкъумэш щIэныгъэ­хэм я кандидатщ, экономикэ щIэныгъэхэм я докторщ, унагъуэщ, бы­нитI иIэщ. А псори зэ­рыху­зэхуэгъэ­хъум, зэ­ры­пэлъэщым, и ехъулIэ­ныгъэхэм т­едгъэп­сэлъы­хьыну  абы зыхуэдгъэзащ.

  • - Светланэ, политикэм узэрыхуэкIуам утезгъэпсэлъыхьы­нут.
  • - Ди адэ анэм апхуэдэу дагъэсати, щIэныгъэр фIыуэ тлъагъуу, ди къэ­ралми дунейми къыщекIуэкIым дыщыгъуазэу, литературэм хэт­щIы­кIыу, пэкIухэм дыхэту дыкъэтэджащ си шыпхъухэмрэ си дэлъхумрэ. Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Гъуэгу къежьапIэ

2017-03-08

  • Дахагъэр теплъэ къудей мыхъуу, цIыхум и щэныфIагърэ IэдэбагъкIэ, жэуаплыныгъэкIэ щIэгъэбыдэжамэ, ар адрейхэм къахэмыщынкIэ Iэмал иIэкъым. Анзорей къуажэм щыщ Мэкъей Альбинэщ ар щIыжысIэр. Къуажэм къыщыхъуа хъыджэбзыр политикэ, жылагъуэ Iуэхухэм хэзэгъащ. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым щIалэгъуалэм зэрадэлажьэ Iэмалхэр щадж и къудамэщIэм и япэ гупым хэхуэри, Альбинэ ар диплом плъыжь­-кIэ къиухащ. Мы зэманым ардыдэм и магистратурэм щIэтIысхьэжауэ що­джэ, апхуэдэуи Ставрополь къалэм, щыIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал университетым «Государственное управление» и къудамэм заочнэу щIэсщ. Мэ­къейр «ЩIэблэщIэ гвардие» зэгухьэ­ныгъэм и Лэскэн район къудамэм и унафэщIщ, 2014 гъэм и жэпуэгъуэм къыщыщIэ­дзауэ КъБР-м и Парламентым и ЩIалэ­гъуалэ палатэм хэтщ, мы зэманым ­Социальнэ политикэмрэ лэжьыгъэмкIэ и комиссэм и уна­фэщIщ. Апхуэдэуи хъыджэбзым щIэ­ныгъэ лэжьыгъэ  куэд иIэщ, КъБКъУ-м къыщызэрагъэпэщ «Бэрбэч еджэныгъэхэр» зэ­хыхьэм илъэс къэс къыщопсалъэ. Апхуэдэ ­гъуэгуанэм щIэдзапIэ хуэ­хъуар и сабиигъуэм игъуэта гъэ­сэныгъэмрэ илъэ­гъуа щапхъэмрэщ.

  • - Узэрыгушхуэ хъун щIалэхэр къы­дэкIащ ди жылэм: къэрал лэжьакIуэ цIэрыIуэ Къэжэр Альберт, КъБР-м и ­Парламентым и депутат Кебеков Вла­димир, КъБКъУ-м и биологие факультетым и ­декан Пэрыт Анзор сымэ, нэгъуэщI­хэри. Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

ЩоджэнцIыкIу Iэдэм

2017-03-08

  • Си анэ
  • Сыт щыIэну анэм
  • Хуэдэу бынкIэ гуапэ?
  • Аращ и псэм, и нэм
  • Дыхуэзыхьыр япэ.
  •  
  • «А си щIалэ! – жиIэу
  • Си щхьэ тхъуам Iэ делъэ,
  • Бын хэплъыхь имыIэу
  • Ноби къыдопсалъэ.
  •  
  • Уэри жьагъ умыщIэу,
  • А си анэ дыщэ,
  • Гъэ къэсыху уи гъащIэм
  • ГъащIэ къыпрещэ.

Зыхыхьэхэр: Хэха

Вэрмахуэ Гуащэ и гуащIэр

2017-03-08

  • 1933 гъэм СССР-м и цIыхубз трактор­зехуэхэм я бжыгъэр мин тIощIрэ тхум нэсат. Ахэр вэрт, сэрт, Iуэрт. А зэманым къэрал псом цIэрыIуэ щыхъуа Ангелинэ Пашэрэ респуб­ликэм япэу цIы­хубз трактор бригадэ къыщызэ­зы­гъэ­пэща Жыгун Фаризэтрэ я хъыбархэр зэхиха нэужь, Аруан къуажэм щыщ бзылъхугъэ ныбжьыщIэ Вэрмахуэ ­Гуащэ тракторым хуе­джэну мурад ещI икIи 1936 гъэм Налшык МТС-м ма­кIуэри, мазих ­курсхэр къеух. СТЗ тракторыщIэм тесу къэ­зыгъэзэжа цIыхубз цIы­кIум зэ­хэгъэкIы­ны­гъэшхуэ къы­пэп­лъэрт – цIыху­хъухэм къа­кIэ­ры­мыхуу, уеблэмэ, ехьэехуэу лэ­­жьэн ­хуейт. ИкIи, куэд дэмыкIыу, и зэфIэкIыр наIуэ къэхъуащ: къэдабэ фIыцIэ дахэу щIыгулъыр зэрихьэрт, хьэсэхэр сэным хуигъэхьэзырырт, гъавэ Iуэгъуэм ­дэт­хэнэ хьэ­дзэми хуэсакъырт. Псэ зыIутри зыIумытри зыгъашхэ щIым лъагъуныгъэ кIэншэ зэры­хуищIар бэянт.

  • Хэку зауэшхуэр къыщыхъеям Вэрмахуэ ­Гуащэ тракторым зэ­рышэсрэ илъэситху ­ирикъуат. Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха