ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Щикъухьащ адыгэр дунеижьым'

2013-07-05

ДжылахъстэнейкIэ йоджэ Тыркум щыщ Мараш вилайетым хиубыдэ Гёксун щIыналъэм. Иджыблагъэ мыбы щыщ Къарэ-Ахьмэд къуажэм адыгэ хьэгъуэлIыгъуэ щекIуэкIащ. Къэзышэр Сирием щыщт, яшэр - Тыркум.

Тыркум щыщ Дюзджэ къалэм адыгэ хьэгъуэлIыгъуэ щокIуэкI. Утыкум итщ зэрышахэр - Сирием щыщ Жэмыхъуэ Жанрэ Тыркум щыпсэу Балъкъэр Джумхьуррэ.

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Зэхэгъэж тщIыркъым

2013-07-04

  • Тыркум хыхьэ Кахраманмараш къалэм и Iэтащхьэ Пойраз Мустэфа Мараш вилайетым къепха адыгэ къуажэхэм иджыблагъэ кIуэри зыщиплъыхьащ, абы дэсхэм я псэукIэр зригъэлъэгъуащ, я гурыгъу-гурыщIэхэм зыщи­гъэгъуэзащ. А «зекIуэм» зред­гъэ­хьэлIэри, унафэщIым  упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
  •  
  • - Зиусхьэн Мустэфа, Мараш къалэм лъэпкъ куэд щопсэу. Абыхэм я лъэпкъ хабзэхэр зэрахьэным, я щэнхабзэр, я бзэр яхъумэжыным теу­хуауэ уиIэ гупсысэхэмкIэ укъыддэгуэшамэ, ди гуапэт. Псалъэм папщIэ, адыгэхэм дауэ уахущыт?
  • - Япэрауэ, фIыщIэ фхузощI мыпхуэдэ Iэмал къызэры­зэф­там­ щхьэкIэ. Пэжщ, илъэс мин хъуауэ лъэпкъ зэхуэмыдэхэр щыпсэу мы хэкум дэ псори дрицIыхущ. Ауэ Кавказ щэнхабзэм, адыгэхэм я хабзэм ди дежкIэ мыхьэнэ хэха иIэщ. Мыр ауэ сытми жы­сIэр­къым. Илъэсищэ Iэджэ щIауэ дэ Iуэху дахэ куэд зэдыдощIэ.
  • Адыгэхэм сэ фIыуэ сыкъа­цIыху, лъэпкъым ехьэлIа щэнхабзэ фестивалхэр зэгъусэу илъэс къэс идогъэкIуэкI. Къапщтэмэ, сэ езым Кав­каз лъэпкъхэм куэд щIауэ пщIэш­хуэ яхузощI. Сэ щIыпIэ, Iуэ­хугъуэ куэдым сра­гъэблагъэ. Абыхэм сыщы­кIуи сыхунэмысу къыщыз­гъани къохъу. Ауэ адыгэхэм срагъэблэгъауэ зэи къэз­гъэнакъым, уеблэмэ сы­хуэ­пIа­­щIэу апхуэ­дэщ ди зэ­IущIэм. Ар къызы­хэ­­кIыр сыт жы­пIэ­мэ, дызэ-джа тхылъхэм, тлъэгъуахэм, зэхэтхахэм ятепщIыхьмэ, адыгэхэр лIы­гъэш­хуэ зыхэлъ, цIыхуфI лъэпкъщ. Сытым дежи я гур зэIухауэ апхуэдэщ. Тхыдэм ухэплъэжу щыт­ми, дапщэщи пэжым и телъхьэ, щыуагъэ зыIэ­щIэ­мыкI цIыхубэщ.
  • Лъэпкъ зэхэгъэж зыщIым сэ срителъхьэкъым. Дэтхэнэми и бзэ, и хабзэ ихъумэжу къекIуэкIыныр ди къэралым и къулеигъэщ. Сэри абы зы хэлъхьэныгъэ мащIэ хуэс­щIы­ну си гуапэщ.
  • Зы мазэ дэкIмэ, Мараш къа­лэм и парк нэхъ ин дыдэр къызэIутхынущ, ар зэб­гъу­зэнатIэу метр мин щитху мэхъу. А жыг хадэм Черкес Аслъэнбей и цIэр фIэтщащ. Фэри фощIэ нэгъабэ абы и  фэеплъ къызэ­ры­зэIут­хар. Ар иредгъэхьэлIащ адыгэхэм я лъэпкъ щэнхабзэ фес­ти­валым. Дэ гурэ псэкIэ дызэрылъагъуу аращ. Адыгэхэм я хабзэкъым «къыт­хуэ­фщIэ» жаIэу. Абы нэхъри дыт­­­ригъэгушхуэу тхузэфIэ­кIымкIэ сыт щыгъуи защIы­до­­гъакъуэ. Дэ мы Iуэхум по­ли­тикэ гупсысэкIэ лъэпкъ хэтлъхьэркъым.
  • - Мараш къалэм, адыгэхэм я мызакъуэу, курди, бошна­къи, нэгъуэщI лъэпкъхэри щоп­сэу. Абыхэм я зэхущы­ты­­­кIэр сыт хуэдэ, щызэгу­ры­мы­Iуэ къэ­хъурэ?
  •  - Пэжщ, Мараш къалэм Къуэ­кIыпIэмкIэ къикIа ди ­къуэш курдхэри щопсэу. НэгъуэщI лъэпкъ зэмылIэу­жьы­гъуэхэри дэсщ. Ахэр псори зэгурыIуэу, зэдэIуэжу апхуэдэщ. Гурэ псэкIэ дызэбгъэдэтщ жысIэмэ, пцIы супсынукъым. Сыт хуэдэ лъэпкъым щыщми, гуныкъуэгъуэ гуэр иIэу зыкъытхуигъэзамэ, зэрыт­хузэфIэкIкIэ дызэры­дэIэпыкъуным иужь дитщ. Ди къа­лэм и унафэщIу сагъэува нэужьи абы и пэкIи сэ лъэпкъ зэхэгъэж зэи сщIа­къым. Мы Iуэхум цIыхугъэрэ гуа­пагъэкIэ убгъэдыхьэн ­хуейуэ аращ, армыхъумэ политикэ еплъыкIэм дызэфIи­гъэкIуэдынри хэлъщ. Апхуэдэ Iуэху зезыхуэхэм дэ Iэмал еттынукъым. НетIэ зэры­жысIа­щи, дэтхэнэми и бзэр, и щэнхабзэр ихъумэжы­ным­кIэ Iэмал псори къыхузэдгъэ­пэщынущ.
  • Адыгэхэр къапщтэмэ, ­илъэс куэд дыдэ хъуауэ дызэдопсэу, тхыдэм уриплъэжми, къыщыгъэ­лъэгъуакъым ахэр зыгуэрым емызэгъауэ, лей кIэлъызэ­рахьауэ. Абы ипкъ иткIэ, ди зэхущытыкIэр фIыщ, къэ­кIуэ­нум зэгъусэу дыхуолажьэ, абы щыгъуэми щхьэж и лъэпкъ хъугъуэ­фIыгъуэр IэщIэхуркъым.
  •  
  • Емуз Баязыт.
  • «Хуитыныгъэ» радиом и корреспондент. Тырку.

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Абгъуэншэ бзухэр

2013-06-29

  •   Зауэ щекIуэкI Сирием, псоми зэ­рытщIэщи, адыгэ куэд (мини 100 хуэдиз) щопсэу. Махуэ къэс теле­ви­денэкIэ, газеткIэ щыгъуазэ дыхуохъу а къэралым къыщыхъухэм. Ауэ, дауи, абы къыщекIуэкI псор да­гъэлъагъуркъым икIи жаIэр­къым. Ар Iуэху пщIырэ Интернетым уихьэмэ, узыгъэгузавэ куэд щыболъагъу. Зыри жыIэн хуей­къым – абы теухуа сурэтхэм псори къаIуатэ…
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Нихьэт и хъуэпсапIэхэр

2013-06-29

  • Мустэфа Нихьэт Сирием къиIэпхъукIыу и хэгъуэгум къэкIуэжахэм ящыщщ. «И хэгъуэгум» щIыжытIэм и щхьэусыгъуэщ Къэрэшей-Шэрджэсыр и хэку дыдэу къызэрилъытэм. НэгъуэщI­ жыIэкIэ къызэремыкIур зэуэ къыдгуригъэIуащ щIалэм, «ди хэгъуэгум» зэрыжытIар тIэкIуи и жагъуэ хъууэ. Афэрым, дэри ди гуапэщ Нихьэт­ хамэу зимылъытэжу и гуращэм хуэщыпкъэжрэ лъэпощхьэпохэм къапимыкIуэту зэрыпсэур.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

2013-06-29

  • Къуэшыркъуей
  • Сыкъызэрыжэпхърэ, си хэкужьыр си хъуэпсапIэт
  • Иджыблагъэ «Адыгэ пса­лъэ» газетым и хьэщIэщым къригъэблэгъат Сирие Хьэрып Республикэм илъэс и пэкIэ къиIэпхъукIыжа ди лъэпкъэгъу Пэунэж Яшар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Гугъэр атэ кIэныжъ

2013-06-29

  • Мыекъопэ районымкIэ къутырэу Калининым щыпсэурэ Шорэ Мы­хьамэт ищагу тызыдахьэм, лэжьэныр зикIэсэ адыгэ унагъом тыкъызэрифагъэр зэу зыхэтшIагъ: мэшэлахьэу ар щагубзыухэм зэлъабгъэщтыгъ. НэгушIоу къытпэгъокIыгъэ бысымгуащэм унэм тызырегъэблагъэм, нэIуасэ зыфэтшIыгъ. Мыхьамэт ишъхьэгъусэу Тамбый Саидэ кIэлэцIыкIу санаториеу «Росинка» зыфиIорэм врач-педиатрэу, кIэлэцIыкIу сымэ­джэщым офтальмологэу ащэлажьэ. Ащ нэмыкIэу Саидэ культурэмкIэ народнэ университетэу Н.К. Крупскэм ыцIэкIэ щытыр (Краснодар дэт) 1991-рэ илъэсым арапыбзэкIэ зэдзэкIакIоу къыухыгъ. Мыхьамэтрэ Саидэрэ сабыитIу зэдапIу. Япшъэ­шъэжъыеу Марям илъэси 9 ыныбжь, я 5-рэ лицееу Мыекъуапэ дэтым ия 2-рэ класс къыухыгъ, яшъэожъыеу Нарт илъэси 6 ыныбжь, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм макIо.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

КъамышIэным щыгугъыхэрэ щыIэх

2013-06-29

  •   Сыдырэ общественнэ-политическэ формации шэны фэхъугъэу, къолъхьэIыхыныр сыдигъокIи щыIагъ, щыI ыкIи ар цIыфым хэгъэзыжьыгъошIоу щытэп, сыда пIомэ мылъкум димыхьыхыщтэу узыIукIэщтыр бэп. ГупшысэкIэ гъэшIэгъонэу хъугъэу, цIыфыр IэнэтIакIэм зыIуагъахьэкIэ апэрапшIэ зэгупшысэрэр пхъэнтIэкIоу зытетIысхьагъэм ышъхьэкIэ федэу къыфыхэкIыщтыр ары. Совет хабзэм илъэхъанэ цIыфхэм гурыт щыIакIэу яIэр зэфэдагъэти, тыгъоныр къебэкIыщтыгъэ нахь, къолъхьэIэхыным джырэм фэдэу обществэм чIыпIэ щыриIагъэп, ау агъэфедахэщтыгъэп пIонри тэрэзэп. ЗэхъокIыныгъэкIэ зэ­джэгъэхэ лъэхъаным къыщыублагъэу УрысыякIэм а узым лъэшэу зыщиушъомбгъугъ, ащ шIокIымэ хэгъэгур кIодыжьыпэным ищынагъо щыIэ зэрэхъугъэр ары ифэшъошэ хэбзэгъэуцугъи аштэн фаеу зыкIэ­хъугъагъэр. Хэбзэ ыкIи нэмыкI къыхэгъэкIыпIэ IэнатIэ зыIыгъхэр ащ къыгъэщынагъэха, къолъхьэ­Iыхыныр нахь макIэ хъугъа? А упчIэм теубытагъэу джэуап къетыжьыгъуаеу зэрэщытыр телевидением къытлъигъэIэсырэ къэбархэм ахэтэлъагъо. ЩысэшIоу щыт нахь мышIэми, сыд пае зэрэхэгъэгушхоу тштэн, теплъын мы Iофыр тиреспубликэ зэрэщыгъэпсыгъэм. Ащ пае зыфэдгъэзагъ Адыгэ Республикэм и Прокурор къолъхьэIыхыным пэуцугъэным ехьылIэгъэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцэкIэжьырэр уплъэкIугъэ­нымкIэ иIэпыIэгъу шъхьаIэу Михаил Кривецкэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

ТичIыналъэ тыкъызэрифэжьыгъэмкIэ шыкур тэIо

2013-06-29

  • Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Пэнэхэс псэупIэкIэ къыхэзыхыгъэхэм ащыщых Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъу зэшъхьэгъусэхэу КIэдыкIой Усамэрэ КIыкIмэ япхъоу Тужьанрэ. Усамэ илIакъокIэ къэбэртай, иIахьылхэр нахьыбэу Налщык щэпсэух. Тужьан абазэ, Абхъазым щыщ. Зэшъхьэгъусэхэм шъэо­жъыитIу зэдапIу, Анас – илъэси 7, Фирас – илъэси 5 аныбжьых.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

ХэкIыпIэ лъэхъух

2013-06-29

  • Адыгэ Республикэм и Правительствэ тилъэпкъэгъоу Сирием къикIыжьыгъэхэм зэрэфэлъэ­кIэу адэIэпыIэ. Унагъохэм псэу­пIэхэр аратых, ящыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр зэхэIэбэжьхэзэ ара­гъэ­гъотых. Ау ныбжьыкIэхэу, шъхьэзакъохэу зиунагъохэр заом къыхэнагъэхэр мыщ дэ­жьым нахь къинышхо хэтхэу къысшIошIы. Сыда пIомэ ягупсэхэр, яIахьылхэр ахэм акIыгъу­хэп. Заом къыхэкIыхи мамыр щыIакIэм къыфэкIогъэ цIыфхэр къиныгъоу зыIукIэхэрэр зэд­гъа­шIэмэ тшIоигъоу ныбжьыкIэхэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъугъ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Тыгу зыфэузрэ Шам адыгэхэр

2013-06-29

  • 2010-рэ илъэсым, гъатхэм «Адыгэм идунай» зыфиIорэ телевизионнэ къэтыныр къытетхынэу, операторэу Александр Никоновымрэ сэррэ Сирием тыкIогъагъ. Краснодар тибыбыкIи, занкIэу ащыгъум къалэу Алеппо тыбыбыгъагъ. Гупсэфэу, сыхьатищкIэ тынэсыгъ. Джы непэ Краснодар икIыщ­тыр хэгъэкIи, Москва ибыбыкIэу зы къуахьлъатэ Сирием кIорэп. Хэгъэгур бырсыр, заор щызэпыурэп, ащ елъытыгъэуи иIэкIыб зэпхыныгъэхэр зэкIэ зэпычыгъэх.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым