ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр'

Къэбэрдейм и пщышхуэ Жанхъуэт Кушыку (1758 – 1830)

2017-03-21

Урысейм и админист­ративнэ, суд IэнатIэхэр Къэ­бэрдейм зэры­щы­зэ­теувам къыхэкIыу пщышхуэм и къулыкъур ягъэ­кIуэдыжа пэтми, Къэ­бэрдейм и иужьрей пщышхуэ (1809 - 1822 гъэхэм), пIалъэкIэ щыIа Къэбэрдей судым и тхьэмадэ (1822 - 1830 гъэхэм), урыс армэм и полковник Жанхъуэт Кушыку лъэпкъ псом пщIэ зы­хуащI я пашэу псэуху дунейм тетащ. Къэбэрдейм и тепщэ ­Дельпоццо И. П. зэрыжиIауэ, Жанхъуэ­тыр «ткIиигъэ зыхэлъ цIыхуу ­щытащ». Абы и къарур хуиунэтIащ Кавказ Ищ­хъэ­рэмрэ Урысеймрэ ис лъэпкъхэм я зэгуры­Iуэныгъэм.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-03-16

Кулиев Къайсын и илъэс 50-р щагъэлъапIэ пшыхьым кърихьэлIащ Шэшэн-Ингушым и цIыхубэ усакIуэ Ахматовэ Раисэ. Налшык къалэ, 1967 гъэ

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Урысейм и Правительствэм и УнафэщI Черкасский Яков (Урыскъан) (1604 – 1666)

2017-03-16

Къэбэрдейм и пщы уэлийм и къуэ Черкасский Яков (Урыскъан) Урысейм Iэпхъуащ 1624 гъэм, чристэн динри абы къыщрагъэщтащ. А динымкIэ абы и адэ хъуащ пащтыхьым и адэ къуэш Романов Иван Никитэ и къуэр. Урысей къэралыгъуэм и лъабжьэр гъэбыдэным, ар нэхъ лъэщ хъуным хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ Урыскъан. Ар дзэзешэ Iэзэу зэрыщытам и щапхъэхэр къыхэнащ Урысей тхыдэм. Псалъэм папщIэ, Литва пщыгъуэм и гетман Радзивиллэ Януш и дзэр 1654 гъэм зэтрикъутащ, Польшэм и пащтыхь Казимир Ян зи пашэ дзэри 1663 гъэм хигъэщIащ, нэгъуэщI текIуэныгъэхэри къихьащ. Урысейм и пащтыхь Романов Алексей Михаил и къуэм и тетыгъуэм щыгъуэ Яков Правительствэм и УнафэщIу щытащ, къэралым зихъумэжыным, хамэ къэрал Iуэхухэр зегъэкIуэным хэлIыфIыхьащ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-02-21

Кавказ-адыгэ, къэзакъ эскадронымрэ кърым-тэтэр шуудзэмрэ. Сурэтыр зыщIар Пиратский Карлщ. 1864 гъэ

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-02-16

«Утро стрелецкой казни» сурэтыр урыс художник цIэрыIуэ Суриков Василий 1881 гъэм ищIащ. Абы ижьымкIэ щызэбгъэдэтщ урыс пащтыхь Пётр Езанэмрэ генералиссимус Черкасскэ Михаилрэ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Урысей правительствэм и унафэщI, пщы Черкасскэ Алексей

2017-02-15

Черкасскэ Михаил и къуэ Алексей 1719 - 1725 гъэхэм Сыбырым и губернатору щытащ. А къулыкъур щрихьэкIым абы къратат щихъ Первозваннэ Андрей, щихъ Невскэ Александр сымэ я цIэкIэ щыIэ дамыгъэ лъапIэхэр.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Нэгъуей Хъаныгъуэм и гуащэ, адыгэпщым ипхъу Идар Мэлхъурыб (1528 – 1597)

2017-02-14

Къэбэрдейм и пщы уэлий Идар Темрыкъуэ ипхъу курытщ, нэгъуей хъаныкъуэ Тынахъмэт и щхьэгъусэщ, Урысейм пащтыхь гуащэ Марие и шыпхъу нэхъыжьитIым язщ. 1563 гъэм нэгъуей хъан Исмэхьил дунейм ехыжа нэужь, хъаныгъуэр къэбэрдей малъхъэ Тынахъмэт иубыдащ. Абы кърикIуащ Къэбэрдейм, Урыс пащтыхьыгъуэм, Нэгъуей Хъаныгъуэм я зэпыщIэныгъэр нэхъ быдэ хъуныр, Кърым хъаныгъуэмрэ Уэсмэн пащтыхьыгъуэмрэ къару зэкъуэткIэ япэщIэтыныр. Къэбэрдеипщым ипхъу Мэл-хъурыб теухуауэ тхыдэм къыхэщыжыр мащIэ дыдэщ. Апхуэдэу щыт пэтми, къэбэрдей-урыс-нэгъуей политикэ зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэным хуищIа хэлъхьэныгъэр къыумылъытэу хъунукъым. А Iуэхум къыпищащ Тынахъмэтрэ Мэлхъурыбрэ я къуэ Ищтрэч.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Идар Темрыкъуэ и пхъурылъху

2017-02-10

Сеин-Болэт Астрэхъан пщыгъуэм и тетым и къуэщ, Къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ и пхъурылъхущ. 1575 - 1576 гъэхэм абы мазэбжыгъэкIэ игъэзэщIащ Урысей пащтыхьым и къалэнхэр. Нэгъабэ Сеин-Болэт (Симеон Бекбулатович) къызэралъхурэ илъэс 450-рэ ирикъуащ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Къасым хъан гуащэ, адыгэ пщым ипхъу Идар Алтыншаш (1525 – 1583)

2017-02-09

Къэбэрдейм и пщы уэлий Идар Темрыкъуэ ипхъу нэхъыжьт, урыс пащтыхь гуащэ Марие и шыпхъут, Астрахъан хъаныкъуэ Бекболэт и щхьэгъусэт. Астрахъан хъаныгъуэр Урысейм къыгуагъэхьа нэужь, Грозный Иван и унафэкIэ Бекболэтрэ Алтыншашрэ Къасым хъаныгъуэри IэщIалъхьащ. А тIум я къуэ Сэин-Болэт (чристэн диныр къищта нэужь Симеон Бекбулатович зыфIащар) 1574 - 1576 гъэхэм Урыс пащтыхьыгъуэр IэщIэлъащ, Грознэм пащтыхьыгъэр пIалъэкIэ зыщхьэщихыу къалащхьэм щыдэкIа етIуанэ лъэхъэнэм щыгъуэ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Идар Темрыкъуэ и къуэ Мамсрыкъуэ (Черкасский) (1524 – 1601)

2017-02-08

  • Мамсрыкъуэ Къэбэрдейм и пщы уэлий Идар Тем­рыкъуэ и къуэ нэхъыжьт, урыс пащтыхь гуащэ Гуащэнэ (Марие) и дэлъхут. И теп­лъэкIэ лIышхуэт, Iэчлъэчт, къызэ­ры­мы­кIуэ гуащIэшхуэ зыхэлът. Дзэ­зешэу, дипломату щытащ.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр