ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр'

Урысей къэралым и Правительствэм и УнафэщIу щыта, джыназ, къэрал лэжьакIуэ, дзэпщ цIэрыIуэ Черкасский Иван (1579 – 1642)

2017-04-25

Къамболэт и къуэ Борис и къуэщ. Романовхэ я пащтыхь лIакъуэщIэр къезыгъэжьа Михаил Фёдор и къуэм и адэ шыпхъум и къуэщ. Урысей пащтыхьыгъуэр зыубыдыну хущIэкъу, Польшэм щыщ пащтыхьыкъуэ Владислав Москва и Iэшэлъашэхэм деж щыпэщIэувэри, дзэпщ Черкасский Иван хамэщI зэрыпхъуакIуэхэр зэтрикъутащ. Къэралым и приказ (иджы министерствэкIэ зэджэхэм) ящыщ зыбжанэм я унафэщIу щытащ. 1633 гъэм щегъэжьауэ Правительствэм и УнафэщIу лэжьащ. 1638 гъэм урыс армэм и дзэпщ нэхъыщхьэу ягъэуващ. Черкасский Иван а зэманым нэхъ щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъхэм ящыщу щытащ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-04-19

Дыгулыбгъуей къуажэм къыщалъхуа Къунаш Дохъушыкъуэ 1908 гъэм Одессэ къалэм мы сурэтыр щытрахащ. И псэукIамрэ и натIэ хъуамрэ IупщIкъым. ЗэрыхуагъэфащэмкIэ, мыр дыгулыбгъуейдэсхэу Къунаш Борисрэ ПхытIыкI Юрэрэ я адэшхуэм и къуэшым и къуэщ. ЛIырыгъу Мансур Мухьэмэд и къуэм и архивым щыщщ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-04-12

Дворцовэ утым деж урысыдзэ къыхэхам еплъыныгъэм зыщыхуегъэхьэзыр. Абы хэтщ Кавказ бгырыс эскадроным и адыгэ офицерхэр. Бытырбыху, 1839 гъэ

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Iуащхьэмахуэ и щыгум япэу дэкIа адыгэлI Хьэшыр Чылар (1799 – 1859 гъгъ.)

2017-04-07

Вольнэ Аул къуажэм дэса адыгэ унагъуэм къыщалъхуащ. Урысейм ЩIэныгъэхэмкIэ и академием инэрал Емануэль и пашэу къызэригъэпэща щIэныгъэ экспедицэм и гъуэгугъэлъагъуэу щытащ. Iуащхьэмахуэ и къуэкIыпIэ щыгум (метр 5633-рэ) 1829 гъэм япэ дыдэу дэкIа цIыхущ. Урысей альпинизмэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщщ. АдыгэлI хахуэм а и лIыгъэр къыщыгъэлъэгъуа гъущI пхъэбгъу Луганск къалэм щагъэжауэ щытащ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Къэбэрдейм и пщы уэлий Мысост ХьэтIэхъущыкъуэ (? – 1721)

2017-04-06

XVII лIэщIыгъуэм и 70 - 80 гъэхэм Къэбэрдейм и пщы уэлийуэ щыта Къазий и къуэщ. ХьэтIохъущокъуэ Кургъуокъуэ дунейм ехыжа нэужь, пщы уэлийуэ хахащ. Ар щытета зэманым Урысейм зэгурыIуэныгъэ иращIылIат (1711 гъэм), Кърым хъаныдзэ мин 15 хъур Псыжь деж щызэтракъутат.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Къэбэрдейм и пщышхуэ Жанхъуэт Кушыку (1758 – 1830)

2017-03-21

Урысейм и админист­ративнэ, суд IэнатIэхэр Къэ­бэрдейм зэры­щы­зэ­теувам къыхэкIыу пщышхуэм и къулыкъур ягъэ­кIуэдыжа пэтми, Къэ­бэрдейм и иужьрей пщышхуэ (1809 - 1822 гъэхэм), пIалъэкIэ щыIа Къэбэрдей судым и тхьэмадэ (1822 - 1830 гъэхэм), урыс армэм и полковник Жанхъуэт Кушыку лъэпкъ псом пщIэ зы­хуащI я пашэу псэуху дунейм тетащ. Къэбэрдейм и тепщэ ­Дельпоццо И. П. зэрыжиIауэ, Жанхъуэ­тыр «ткIиигъэ зыхэлъ цIыхуу ­щытащ». Абы и къарур хуиунэтIащ Кавказ Ищ­хъэ­рэмрэ Урысеймрэ ис лъэпкъхэм я зэгуры­Iуэныгъэм.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-03-16

Кулиев Къайсын и илъэс 50-р щагъэлъапIэ пшыхьым кърихьэлIащ Шэшэн-Ингушым и цIыхубэ усакIуэ Ахматовэ Раисэ. Налшык къалэ, 1967 гъэ

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

Урысейм и Правительствэм и УнафэщI Черкасский Яков (Урыскъан) (1604 – 1666)

2017-03-16

Къэбэрдейм и пщы уэлийм и къуэ Черкасский Яков (Урыскъан) Урысейм Iэпхъуащ 1624 гъэм, чристэн динри абы къыщрагъэщтащ. А динымкIэ абы и адэ хъуащ пащтыхьым и адэ къуэш Романов Иван Никитэ и къуэр. Урысей къэралыгъуэм и лъабжьэр гъэбыдэным, ар нэхъ лъэщ хъуным хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ Урыскъан. Ар дзэзешэ Iэзэу зэрыщытам и щапхъэхэр къыхэнащ Урысей тхыдэм. Псалъэм папщIэ, Литва пщыгъуэм и гетман Радзивиллэ Януш и дзэр 1654 гъэм зэтрикъутащ, Польшэм и пащтыхь Казимир Ян зи пашэ дзэри 1663 гъэм хигъэщIащ, нэгъуэщI текIуэныгъэхэри къихьащ. Урысейм и пащтыхь Романов Алексей Михаил и къуэм и тетыгъуэм щыгъуэ Яков Правительствэм и УнафэщIу щытащ, къэралым зихъумэжыным, хамэ къэрал Iуэхухэр зегъэкIуэным хэлIыфIыхьащ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-02-21

Кавказ-адыгэ, къэзакъ эскадронымрэ кърым-тэтэр шуудзэмрэ. Сурэтыр зыщIар Пиратский Карлщ. 1864 гъэ

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр

2017-02-16

«Утро стрелецкой казни» сурэтыр урыс художник цIэрыIуэ Суриков Василий 1881 гъэм ищIащ. Абы ижьымкIэ щызэбгъэдэтщ урыс пащтыхь Пётр Езанэмрэ генералиссимус Черкасскэ Михаилрэ.

Зыхыхьэхэр: Ди сурэт гъэтIылъыгъэхэр