ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Жыжьэ-гъунэгъу'

Бэркъукъу и зэманым мамлюк сулътIанхэм тепщэгъуэр зэпаубыдауэ зэрыщытар

2016-11-30

  • ИЛЮШИНЭ Миланэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, доцент, Санкт-Петербург
  •  (КIэухыр, ПэщIэдзэр № 230-м итщ)
  • ЗыкъэзыIэтахэм я тепщэгъуэ кIэщIыр
  •  Эмир зыкъэзыIэтахэм я пашэ Йэлбугэ Iэн-Насири бэхърит тепщэхэм я иужьрей Хьэжы сулътIану трагъэувэжыну иукъуэдиящ. Езы Йэлбугэ мысырыдзэм и унафэщI нэхъыщхьэ (атэбек) къулыкъур къищтэри, къэрал унафэр зэригъэкIуэн щIидзат. Ар Хьэжы Мансур и лъэбакъуэ къэс кIэлъыплъырт, Iуэхухэм я нэхъ цIыкIури къимыгъанэу. СулътIаным и дэрбзэрым тыгъэ хуищIа нэужь, Йэл- бугэ а унафэр икъутэжу IэщIагъэлI тхьэмыщкIэр башкIэ щригъэубэрэжьым, Хьэжы Мансур: «Дэрбзэр нэгъунэ теухуа си унафэхэм гъуэгу ямыгъуэтынумэ, сыт хуэдэ сулътIан унафэ сэ сIэщIэлъыр?» жиIэри, «и гум хыхьэу щым хъуащ».
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Бэркъукъу и зэманым мамлюк сулътIанхэм тепщэгъуэр зэпаубыдауэ зэрыщытар

2016-11-29

  • ИЛЮШИНЭ Миланэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат, доцент, Санкт-Петербург
  •  Бурджийхэм я тепщэгъуэр (1382 – 1389) Мысырым щыIа мамлюк сулътIан къэралыгъуэ щхьэхуитым и кIэухщ. А зэманым къэралыгъуэ Iуэху зезыхьа лIыщхьэхэм я нэхъыбэр Кавказым щыщхэт, псом хуэмыдэу шэрджэсхэм къахэкIахэр куэдт. Бурджийхэм, е шэрджэсхэм, я тетыгъуэм и лъабжьэр сулътIан Бэркъукъу (1382 – 1399) игъэтIылъауэ хуагъэфащэ икIи ар пэжщ. Ар зауэлI IэщIагъэм илъэс тIощI ныбжьым щегъэжьауэ хэпщIащ жыпIэмэ, ущыуэнукъым. Гъэру яубыда Бэркъукъу-ныбжьыщIэр (хым тет хъунщIакIуэхэм яIэрыхьагъэнри хэлъщ) 1362 – 1363 гъэхэм мамлюк жылагъуэм пщылI щыщэн-щыщэхун IуэхукIэ цIэрыIуэ Усман бин Мусафир Iэрыхьа нэужь, щIалэр Каир щыщ атэбек Йэлбугэ Iэл-Умари Iэл-Хассаки Iэн-Насири ирищауэ щытащ. Зыщэхуа и тепщэщIэр сулътIан тетыгъуэм пщIэ нэхъ щызиIэхэм ящы- щу къызэрыщIэкIам уеплъмэ, Бэркъукъу и кIэныр къикIауэ жыпIэ хъунущ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Зыхалъхуа лъэхъэнэм и лIыхъужьхэр

2016-11-23

  • ОрдениплI зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм Къэралыгъуэ зэригъуэтрэ блэкIа илъэс бгъущIрэ тхур IуэхугъуэшхуэхэмкIэ гъэнщIауэ щытащ. Тхыдэр щыхьэт зэрытехъуэщи, Совет властыр зэрыуву, ди щIыналъэр зыужьыныгъэм и гъуэгум техьащ. ПсэукIэщIэм хуэжыджэрти, жэщ-махуэ ямыIэу цIыхубэр абы телажьэрт. А лъэхъэнэм республикэм сэбэпышхуэ къыхуэхъуащ Мэзкуу, Ленинград, Ростов, Харьков, Ярославль къалэхэм, нэгъуэщI щIыпIэхэм щыщ рабочэхэр, инженерхэр, егъэджакIуэхэр, дохутырхэр, щIэныгъэлIхэр. Заводхэр, фабрикэхэр, электростанцхэр ухуэным, школхэр, сымаджэщхэр къызэIухыным, гъуэгухэр егъэфIэкIуэным ахэр емызэшу хэлIыфIыхьырт. Индустриализацэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и теплъэм къыпхуэмыцIыхужыну зригъэхъуэжат. Япэ илъэситхум и закъуэ предприятэщIэу плIыщIрэ плIырэ республикэм щрагъэжьат. Автоном областым и къэрал промышленностым псори зэхэту продукцэу къыщIигъэкIым и процент 85,5-р абыхэм хуэзэрт. А лъэхъэнэм Совет Союзым промышленнэ продукцэу щагъэхьэзырым проценти 103,5-кIэ хэхъуамэ, ар Къэбэрдей-Балъкъэрым процент 605,4-рэ щыхъурт.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

2016-11-03

КъБР-м и япэ Президент КIуэкIуэ Валерий Адыгэ Республикэм и хьэщIэщ. Сурэтыр Iэщын Аслъэн трихащ. 1995 гъэ

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

2016-07-20

Зеикъуэ (ХьэтIохъущыкъуей Ипщэ) къуажэм щохьэщIэ «Огонёк» журналым и лэжьакIуэхэр.1936 гъэ

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Нэмысымрэ цIыхугъэ лъагэмрэ я гъащIэ дамыгъэт

2016-06-24

  •  Сэрмакъ жылэжьым щыпсэуащ я щхьэкIи      я пщIэкIи бэм я гум IэфIу къинэжа цIыху телъыджэхэр. Апхуэдэхэм ящыщщ гъащIэ гъуэгушхуэ къэзыкIуа зэщхьэгъусэхэу Даурхэ Мухьэмэдрэ СэIибэтрэ.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Ар цIыхубэм ящыгъупщэнукъым

2016-05-31

  • 1864 гъэм накъыгъэм и 21-м Къуэбыдэ щIыпIэм деж (иджы Красная поляна жыхуиIэ поселкэрщ) щиухащ илъэсищэкIэ екIуэкIа Кавказ зауэр. Адыгэ псоми я дежкIэ ар Щыгъуэ-щIэж махуэщ. Лъэпкъыр хуощыгъуэ хэкум и хуитыныгъэм хахуэу щIэзэуахэм, зауэжьым хэкIуэдахэм, хэхэсыныр зи натIэ хъуахэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Уэрамхэм и цIэр зэрахьэ

2016-05-11

  • Совет  Союзым  и  ЛIыхъужь  Къуэныкъуей  Назир  и  ныбжьыр  илъэсищэ  ирокъу
  •  Хэт игъэунэхуа зауэ гуащIэм укъыхэкIыжауэ дагъэгъэсыныр зыуха кхъухьлъатэ ныкъуэкъутэр къэплъэфэсыжыныр зыхуэдэр?! Зи дамэр зэпыуда бгъэжьым ещхьу, уебэ-уещIэу псынщIагъ пIыгъам зыкъыбогъэхь икIи, «Ий, сохуэх» щыжыпIэ дыдэм, тIысыпIэм укъыщхьэщохьэри, шэрхъхэр къызэщIыбох, щIым уоцырхъ… Уоцырхъ узэридзэу, итIани мывалъэ псыхъуэм лъапцIэу къыщыбжыхьауэ алэрыбгъу щабэм укъытехьэжа хуэдэу зыкъыпщохъуж. Асыхьэтым гулъэф пщIауэ узэрилъэфри, адэ-мыдэкIэ узэрызэридзэри сытым щыщ? ЩIылъэ-анэм и IэплIэ гуапэм укъихутэжауэ ущIиупскIэу аращ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Гуэщокъуэ Борис и щапхъэ

2016-02-02

  • Хэку зауэшхуэм и илъэс хьэлъэхэр кIуэ пэтми тпэIэщIэ мэхъу, ауэ ди цIыхухэм зэрахьа лIыгъэр, къагъэлъэгъуа хахуагъэр, къалъыкъуэкIа къару мыкIуэщIыжыр дапщэщи фэеплъ лъапIэу къыддокIуэкI. Бий ерур и гъуэм изыукIыхьыжу ТекIуэныгъэр къытхуэзыхьахэм я цIэр бэм яIэт, пщIэ лей хуащIу, иригушхуэу зэIэпах, абыхэм я щапхъэм щIэблэр щIапIыкI.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу

Жыжьэ – гъунэгъу

2015-09-24

Мы сурэтыр Йеменым и щыхьэр Санэ щытрахащ. По­сольствэм и япэ секретарь Къумахуэ Анатолэрэ абы и щхьэгъусэ Зоерэ щохьэщIэ ­Гугу Акрэм и унагъуэм. 1985 гъэ

Зыхыхьэхэр: Жыжьэ-гъунэгъу